Bazylika Matki Bożej Anielskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne Bazyliki Matki Bożej Anielskiej.
Bazylika Matki Bożej Anielskiej
kościół klasztorny oo. bernardynów
Distinctive emblem for cultural property.svg A-739 z 23 listopada 1999[1]
Ilustracja
Widok na bazylikę od strony południowo-zachodniej
Państwo  Polska
Miejscowość Kalwaria Zebrzydowska
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Józefa w Kalwarii Zebrzydowskiej
Wezwanie Matka Boska Anielska
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne obrazy Matka Boża Kalwaryjska
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bazylika Matki Bożej Anielskiej
Bazylika Matki Bożej Anielskiej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika Matki Bożej Anielskiej
Bazylika Matki Bożej Anielskiej
Ziemia49°52′04,02″N 19°40′26,03″E/49,867783 19,673897
Strona internetowa

Bazylika Matki Boskiej Anielskiej – zabytkowy kościół znajdujący się w Kalwarii Zebrzydowskiej, część sanktuarium pasyjno-maryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej.

Bazylika i klasztor położone są na południe od miasta, u podnóża Góry Żar, na południe i wschód od nich znajdują się 42 kaplice i kościoły dróżek. Sanktuarium i bazylika są jednym z ważniejszych miejsc kultu pasyjnego i maryjnego. W sanktuarium znajduje się obraz Matki Boskiej Kalwaryjskiej.

Klasztor i bazylika - widok od strony Przytkowic
Klasztor i bazylika - widok od strony Przytkowic

Historia[edytuj]

Front bazyliki

Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda krakowski, 1 grudnia 1602 r. wystawił na zamku w Krakowie akt fundacyjny oraz przekazał teren pod budowę klasztoru bernardynom. Dokument zatwierdzony został w 1603 r. przez biskupa krakowskiego i króla Zygmunta III. 2 sierpnia 1603 r. nastąpiło poświęcenie kamienia węgielnego przez nuncjusza papieskiego Klaudiusza Rangoniego. Kościół i klasztor, wzniesiony w latach 16041609 według projektu Jana Marii Bernardoniego, został konsekrowany w 1609 r. w dzień uroczystości św. Franciszka przez biskupa krakowskiego Piotra Tylickiego. W 1609 r. Mikołaj Zebrzydowski przekazał bernardynom złotą figurę Matki Bożej Anielskiej zakupioną w 1590 r. w Loreto i poświęconą przez papieża Sykstusa V, którą umieszczono w ołtarzu głównym.

Po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego w 1620 roku opiekunem sanktuarium został jego syn Jan Zebrzydowski, a następnie Michał Zebrzydowski, który rozbudował kompleks klasztorny przez poszerzenie go o drugi wirydarz od strony północnej (1654-1655) i wybudowanie kaplicy Matki Bożej Kalwaryjskiej (1658-1667). Ostatnia wielka fundatorka, Magdalena Czartoryska, powiększyła kościół o długą, szeroką nawę (1680-1702), ufundowała też fasadę i dwie wieże przy elewacji frontowej (1702-1720). Po śmierci Magdaleny Czartoryskiej zakończył się okres wielkich fundatorów – odtąd źródłami funduszy na rozbudowę Kalwarii stały się ofiary szlachty, duchowieństwa oraz pątników[2].

Przed kościołem znajduje się prostokątny dziedziniec odpustowy z 1624 roku zwany Rajskim Placem.

W 1979 r. Papież Jan Paweł II nadał kościołowi głównemu tytuł bazyliki mniejszej[3].


Architektura[edytuj]

Bazylika.PNG
Prezbiterium i część nawy głównej
Polichromia Włodzimierza Tetmajera, Zwiastowanie NMP
Część nawy głównej, organy

Murowany kościół wzniesiony w stylu manieryzmu niderlandzkiego, stanowiący obecnie prezbiterium, rozbudowany w latach 1680-1702 o prostokątną dwukondygnacyjną nawę podzieloną pilastrami. Od północnej strony do bazyliki przylega klasztor, a od frontu nawy dwie czworoboczne wieże nakryte hełmami zwieńczonymi kopułkami z latarniami. W części górnej, pośrodku fasady, okno z posągiem Matki Boskiej i kamienny balkon, po bokach i w dolnej części nisze z posągami czterech Ewangelistów[4]. Barokowe wnętrze, ozdobione modernistyczną polichromią, rozdzielone podwójnymi pilastrami z ozdobnym gzymsem, wczesnobarokowa ambona, późnorenesansowe, bogato inkrustowane wyposażenie oraz liczne obrazy[5]. Dwukondygnacyjny chór zakonny z rzeźbionymi stallami oddzielony od klasztoru murem (pierwotnie jego część), na sklepieniu polichromia Włodzimierza Tetmajera a nad chórem muzycznym część dekoracji stiukowej.

Do bazyliki przylegają trzy kaplice: do prezbiterium wybudowana w latach 1658-1667 w stylu barokowym, przechodząca w rokoko, kaplica Zebrzydowskich, w której umieszczono cudowny wizerunek Matki Bożej Kalwaryjskiej[5], do chóru zakonnego kaplica św. Antoniego Padewskiego z 1687 r. oraz do nawy kaplica Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny Marii z 1749 r[4].

Przed bazyliką wybudowano w latach 1927-32 kamienne schody prowadzące na Plac Rajski, ujęty z dwóch stron krużgankami z podcieniami filarowymi oraz konfesjonałami. Z przodu ogrodzenie z figurami świętych franciszkańskich. Na placu umieszczono dwie kolumny z posągami św. Franciszka oraz św. Antoniego[5].

1 grudnia 1999 r. Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO, na posiedzeniu w Marrakeszu (Maroko), postanowił wpisać manierystyczny zabytkowy zespół architektoniczno-krajobrazowy i pielgrzymkowy (bazylikę, klasztor i Dróżki) w Kalwarii Zebrzydowskiej na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Natury[2].

Matka Boża Kalwaryjska[edytuj]

 Osobny artykuł: Matka Boża Kalwaryjska.

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem został podarowany przez Stanisława Paszkowskiego z Brzezia Paszkowskiego w 1641 roku. Od w 1667 roku znajduje się w kaplicy przy południowej ścianie kościoła, ufundowanej przez Michała Zebrzydowskiego. Obraz został koronowany 15 sierpnia 1887 przez kard. Albina Dunajewskiego[2].

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2017; 2 miesiące temu.
  2. a b c Strona internetowa Sanktuarium - Kalendarium
  3. Serwis internetowy Opoka - Historia miasta i gminy Kalwaria Zebrzydowska
  4. a b Zabytki w Gminie Kalwaria Zebrzydowska (pol.). [dostęp 2014-02-13].
  5. a b c Artykuł w bazie Opoka - Historia miasta i gminy Kalwaria Zebrzydowska

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]