Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bazylika Archikatedralna
św. Stanisława Kostki w Łodzi
Distinctive emblem for cultural property.svg A/112 z dnia 20.01.1971 r.[1]
kościół parafialny, archikatedra,
bazylika mniejsza
Ilustracja
Łódzka bazylika archikatedralna
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Miejscowość POL Łódź COA.svg Łódź
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzi
Bazylika mniejsza
• nadający tytuł
od 1989
papież Jan Paweł II
Wezwanie św. Stanisława Kostki
Wspomnienie liturgiczne 18 września
Położenie na mapie Łodzi
Mapa konturowa Łodzi, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki”
Ziemia51°44′55,75″N 19°27′34,59″E/51,748819 19,459608
Strona internetowa

Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzirzymskokatolicki kościół parafialny wybudowany w latach 1901–1912[2], znajdujący się przy ulicy Piotrkowskiej 265 w Łodzi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze archikatedry łódzkiej

Komitet budowy powołano w 1895[3], w jego skład weszli najwięksi łódzcy fabrykanci: Juliusz Teodor Heinzel, Edward Herbst, Juliusz Kunitzer, Józef Richter i Adolf Hoffrichter. Około 1897 władze miasta przeznaczyły część Placu Szpitalnego pod budowę nowej (trzeciej w kolejności powstania) katolickiej świątyni[2]. Ogłoszony w 1898[3] konkurs na projekt wygrała firma „Wende i Zarske”[3][4] prowadzona przez Johannesa Wende i Adolfa Zarske, którzy zatrudnili do współpracy wówczas mało znanego architekta Emila Zillmanna. Nie jest znany stopień zaangażowania Zillmanna w realizację projektu[4]. Mimo iż w latach 70. XX w. przypisywano mu wyłączne autorstwo projektu budynku[2][4], to współcześnie uznaje się Johannesa Wende i Adolfa Zarske jako pełnoprawnych współautorów[4]. W 1900 oznaczenia działki pod budowę dokonało biuro pomiarów Zdzisława Kułakowskiego i Mikołaja Trąbczyńskiego[2]. Do pierwotnego projektu poprawki, mające na celu powiększenie rozmiarów kościoła, wprowadzili Józef Pius Dziekoński, Sławomir Odrzywolski-Nałęcz i Stefan Szyller. Wnętrze zaprojektował wiedeński architekt Zygfryd Stern. Pieczę nad budową sprawowali architekci: Kazimierz Sokołowski, a od 1909 Kazimierz Stebelski[2].

Kamień węgielny poświęcił 16 czerwca 1901[2][3] arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel[3]. Budynek kościoła wybudowano w latach 1901–1912[2] z nieotynkowanej jasnożółtej cegły (w tzw. stylu Rohbau). 10 grudnia 1920 kościół św. Stanisława Kostki został podniesiony przez papieża Benedykta XV do rangi katedry, a 15 października 1922 katedra została konsekrowana przez biskupa Wincentego Tymienieckiego[3].

Trójnawowa bazylika wzorowana jest na niemieckiej Ulmer Münster. Archikatedra łódzka jest najwyższym budynkiem Łodzi (ma 104,5 m wysokości)[5] i jednym z najwyższych kościołów w Polsce.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1895: zawiązanie komitetu budowy kościoła parafialnego[3].
  • 16 czerwca 1901: arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel poświęcił kamień węgielny
  • 1911: na dobudowanej obok kościoła dzwonnicy zawieszono dzwon „Zygmunt” który był darem mieszkańców Łodzi.
  • 1920: kościół stał się katedrą[3].
  • 1922: świątynia została konsekrowana przez bp. Wincentego Tymienieckiego, pierwszego ordynariusza diecezji łódzkiej i dotychczasowego proboszcza parafii[3].
  • 1927: dobudowano wieżę (hełm wieży wg projektu arch. J. Kabana[6]) i przewieszono dzwon „Zygmunt”.
  • 1935–1936: wybudowano kryptę w podziemiach katedry, gdzie spoczywają szczątki biskupów łódzkich.
  • 9 listopada 1941: ograbiona przez Gestapo z wszelkich kosztowności i szat liturgicznych i zamieniona na składy wojskowe.
  • 1945: (po wyzwoleniu Łodzi) usunięto zniszczenia i odrestaurowano główny ołtarz.
  • 11 maja 1971: spłonął dach; natychmiast przystąpiono do odbudowy.
  • 1972: 16 grudnia otwarto ją ponownie.
  • 1977: położono granitową posadzkę i stopnie przed prezbiterium oraz wyposażono je w ołtarz soborowy i stalle kanonickie, zamontowano także 58-głosowe organy (poprzednie zostały zniszczone przez pożar).
  • 13 czerwca 1987 r. katedrę nawiedził Jan Paweł II.
  • 1989: przyznanie przez papieża Jana Pawła II łódzkiej katedrze tytułu bazyliki mniejszej
  • 1991: wykonano remont frontonu katedry.
  • 1992: papież Jan Paweł II utworzył archidiecezję łódzką i świątynia zyskała miano archikatedry.
  • 18 września 2011: na tymczasowej dzwonnicy zawieszono nowy dzwon łódzkiej katedry „Serce Łodzi”[7].
  • 1 czerwca/10 czerwca 2012: 1 czerwca dzwon „Serce Łodzi” został wciągnięty na wieżę katedry[8]. 10 czerwca w dniu Święta Eucharystii dzwon zabił po raz pierwszy na wieży[9].

Organy[edytuj | edytuj kod]

Instrument został wybudowany na miejscu organów Dominika Biernackiego, które uległy zniszczeniu w pożarze katedry (rok 1971). Instrument ufundowały episkopaty Niemiec i Austrii[10].

Dyspozycja organów

Manuał I Manuał II Manuał III Manuał IV Pedał
Hauptwerk Positiv Schwellwerk Brustwerk
1. Prinzipal 16' 1. Koppel 8' 1. Rohrdegeckt 16' 1. Salicional 8' 1. Prinzipal 32' *
2. Prinzipal 8' 2. Quintadena 8' 2. Prinzipal 8' 2. Holzflöte 4' 2. Prinzipal 16'
3. Amorosa 8' 3. Praestant 4' 3. Flute harm. 8' 3. Prinzipal 2' 3. Subbass 16'
4. Gemshorn 8' 4. Blockflöte 4' 4. Gamba 8' 4. Quinte 1 1/3' 4. Oktavbass 8'
5. Octave 4' 5. Nasat 2 2/3' 5. Viola celeste 8' 5. Cimbel 3x 1/2' 5. Ged. flöte 8'
6. Rohrflöte 4' 6. Schwegel 2' 6. Weitprinzipal 4' 6. Vox humana 8' 6. Choralbass 4'
7. Quinte 2 2/3' 7. Terz 1 3/5' 7. Dulzflöte 4' 7. Rohrpfeife 2'
8. Oktave 2' 8. Flageolett 1' 8. Waldflöte 2' 8. Basszink 3x 5 1/3'
9. Cornett 5x 8' 9. Scharff 4x 2/3' 9. Terzsept. 1 3/5' + 1 1/7' 9. Mixtur 5x 2 2/3'
10. Grossmixtur 5x 2' 10. Holzdulzian 16' 10. Fourniture 5x 1 1/3' 10. Bombarde 32'
11. Kleinmixtur 4x 1' 11. Cromorne 8' 11. Basson 16' 11. Posaune 16'
12. Trompete 16' 12. Trompete 8' 12. Trompete 8'
13. Trompete 8' 13. Franz. oboe 8' 13. Clarine 4'
14. Clairon 4'

Dzwony[edytuj | edytuj kod]

Na dzwonnicy wiszą 4 dzwony[11][12]

Waga (kg) Ton uderzeniowy Średnica (cm) Rok odlania Odlewnia
Największy dzwon („Serce Łodzi”) ~2500 kg cis’/des’ 160 cm 2011 Ludwisarnia Felczyńskich, Taciszów
Duży dzwon ~1900 kg cis’/des'(+) 155 cm XX w. Böhler, Kapfenberg
Średni dzwon ~1100 kg e’ 135 cm XX w. Böhler, Kapfenberg
Mały dzwon ~650 kg g’ 115 cm XX w. Böhler, Kapfenberg

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 2020-09-30. [dostęp 2010-05-13].
  2. a b c d e f g Rynkowska 1970 ↓, s. 178–179.
  3. a b c d e f g h i Zarys historii łódzkiej Archikatedry.
  4. a b c d Andrzej Grzegorczyk, Johannes Wende – budowniczy z miasta bawełny, „Rocznik Białostocki” (20), 2016, s. 54–56 [dostęp 2021-04-01].
  5. Katedra Lódz: Katedra z zewnątrz (ang.). [dostęp 2009-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-12)].
  6. Krzysztof Stefański, Błażej Ciarkowski, Modernizm w architekturze Łodzi XX wieku, Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2018, s. 50.
  7. Dzwon Serce Łodzi.
  8. Na wieżę archikatedry powrócił dzwon. Serce Łodzi zastąpiło Zygmunta. lodz.naszemiasto.pl, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-11].
  9. Święto Eucharystii. katedra.lodz.pl, 2012-06-10. [dostęp 2012-06-11].
  10. Łódź (Bazylika archikatedralna św. Stanisława Kostki), musicamsacram.pl [dostęp 2021-03-20].
  11. Katedra – Parafia Św. Stanisława Kostki – SERCE ŁODZI – DZWON, KTÓRY ŁĄCZY ŁODZIAN, katedra.lodz.pl [dostęp 2021-03-20].
  12. ŁÓDŹ KATEDRA DZWON „SERCE ŁODZI” O MASIE 2500kg 2012, Firma Szydlak [dostęp 2021-03-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]