Bazylika św. Rocha w Białymstoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Distinctive emblem for cultural property.svg A-193 z dnia 12.03.1975[1]
bazylika mniejsza
kościół parafialny
Ilustracja
Bazylika św. Rocha
Państwo  Polska
Miejscowość Białystok
Adres Księdza Adama Abramowicza 1, 15-871 Białystok
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Rocha w Białymstoku
Bazylika Mniejsza
• nadający tytuł
od 2018
Franciszek
Wezwanie św. Roch
Położenie na mapie Białegostoku
Mapa lokalizacyjna Białegostoku
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Bazylika św. Rocha w Białymstoku
Ziemia53°08′04,5″N 23°08′40,5″E/53,134583 23,144583
Strona internetowa

Bazylika św. Rocha w Białymstoku – kościół rzymskokatolicki ufundowany jako Pomnik Odzyskania Niepodległości, znajdujący się na wzgórzu św. Rocha w Białymstoku, na miejscu kaplicy św. Rocha i katolickiego cmentarza z 1839 r.

Historia[edytuj | edytuj kod]

2 lutego 1925 roku ordynariusz wileński, biskup Jerzy Matulewicz, wydał księdzu Adamowi Abramowiczowi zgodę na założenie drugiej parafii w Białymstoku i zbudowanie w niej nowego kościoła. Pod budowę wybrano porośnięte drzewami wzgórze św. Rocha, na którym znajdował się nieczynny od końca XIX wieku cmentarz z kaplicą pod tym samym wezwaniem[2]., sprofanowane przez oddziały rosyjskie podczas powstania styczniowego)[3]. Budowę poprzedziło ogłoszenie konkursu na projekt „Świątyni Opatrzności Bożej w Białymstoku” w czasopiśmie „Architektura i Budownictwo” (14 IV 1926)[4]. Wpłynęło 76 projektów, jednak żaden z nich nie zyskał akceptacji proboszcza. Konkurs powtórzono w 1927 r. wybierając do realizacji projekt Oskara Sosnowskiego[5].

Prace budowlane rozpoczęto w 1927 roku finansując je prawie wyłącznie z darów wiernych[6]. W chwili wybuchu wojny kościół był gotowy w stanie surowym, miał zamontowaną kopułę i ukończoną wieżę, którą wieńczył posąg Matki Boskiej. We wrześniu roku 1939 został na krótko zarekwirowany przez Niemców na koszary. W jego wieży urządzili punkt obserwacyjny. W czasie wojny w dalszym ciągu prowadzono prace budowlane. W 1941 rozpoczęto w kościele odprawianie nabożeństw. Prace budowlane zakończono w 1944 roku pod kierownictwem Stanisława Bukowskiego[2], a 18 VIII 1946 konsekrowano świątynię[7].

Kościół zbudowany został w stylu modernistyczno-ekspresjonistycznym na planie ośmioboku i składa się z trzech stopniowo narastających brył. Pierwsza tworzy zasadniczy plan świątyni, drugą i trzecią stanowią ośmioboczne parawanowe attyki. Pierwotnym wezwaniem miała być Gwiazda Zaranna, która miała symbolizować jutrzenkę Niepodległości, dlatego Sosnowski użył w projekcie planu gwiazdy, którą następnie wykorzystał w innych elementach we wnętrzu (np. sklepienia).

Przy budowie korpusu kościoła oraz jego ażurowej wieży użyto żelbetu oraz zastosowano nową technologię, dzięki której osiągnięto efekt przestronności i lekkości wnętrza[2].

Część materiału pod budowę kościoła, a szczególnie pod budowę otaczającego go muru, pozyskano z rozbiórki białostockiej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego[8].

W październiku 2018 r. decyzją papieża Franciszka kościół został podniesiony do rangi bazyliki mniejszej[9]. W tym samym roku, ze względu na wyjątkową rangę artystyczną, kościół wpisano na listę pomników historii w ramach akcji "100 Pomników Historii na stulecie odzyskania niepodległości"[10].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wieża[edytuj | edytuj kod]

Całe gwiaździste założenie wieńczy wysoka na 78 m[11] wieża z kojarzącą się z katedrą w Kamieńcu Podolskim 3-metrową postacią Matki Boskiej (z 1936 r.), stojącą na piastowskiej koronie, wzorowanej na koronie króla Kazimierza Wielkiego (dodano wtedy wezwanie Królowej Korony Polskiej) i wiążącą się z Apokalipsą św. Jana [12:1].

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Kryształowa struktura sklepień nawiązuje do miejscowych sklepień z XVI wieku w Łomży, Wiźnie, Supraślu i Wilnie.

Ołtarz główny wykonany został przez Antoniego Masłonia. W kościele znajdują się trzy rzeźby Stanisława Horno-Popławskiego: Chrystus w ołtarzu głównym, Matka Boska z Dzieciątkiem w ołtarzu zewnętrznym i Chrystus Dobry Pasterz na galerii dziedzińca.

Na suficie kościoła znajduje się witraż (rozeta) przedstawiający symbole św. Ducha i Ewangelistów (projekt Placydy Siedleckiej-Bukowskiej). Na lewo od ołtarza głównego mieści się ołtarz św. Antoniego oraz lewa kaplica boczna pw. św. Rocha. Z prawej strony ołtarza głównego umieszczono ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, a za nim kaplicę Matki Boskiej Ostrobramskiej z kopią wileńskiego obrazu. We wnętrzu kaplicy znajduje się także kilka tablic upamiętniających żołnierzy polskich z pułków kresowych.


Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

widok od strony ul. św. Rocha

Obok kościoła stoi modernistyczna plebania zbudowana w latach 1929-1932 również według projektu Oskara Sosnowskiego.

Kościół jest otoczony murem (w planach były dwie kondygnacje) z 4 wieżyczkami narożnymi nawiązującymi do baszt obronnych, co miało symbolicznie łączyć całe założenie z typową dla Kresów kościelną architekturą obronną. W półkolistej szyi bramnej można doszukać się analogii do Ostrej Bramy w Wilnie.

16 stycznia 2011 przy kościele odsłonięto pomnik-tablicę ku czci ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku, wzniesiony z inicjatywy proboszcza parafii i społecznego komitetu[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30. [dostęp 2010-01-03].
  2. a b c Białystok miasto jutra: Kościół św. Rocha. [dostęp 2011-02-27].
  3. Niziołek s. 58
  4. Czas Miłosierdzia on-line – nr 154 luty 2003
  5. Niziołek s. 59
  6. Niziołek s. 62
  7. Niziołek s. 62
  8. Jarosław Charkiewicz: Zarys dziejów parafii. Parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, 2006. [dostęp 2017-07-09].
  9. Tomasz Mikulicz, Kościół św. Rocha w Białymstoku to nowa Bazylika Mniejsza. Uroczystości odbędą się 14 października (zdjęcia), „poranny.pl” [dostęp 2018-10-04] (pol.).
  10. 100 Pomników Historii na 100-lecie odzyskania niepodległości MKiDN - 2018 [dostęp 2019-02-20] (pol.).
  11. Piotr Sawicki: Białystok na progu XXI wieku. Białystok: Instytut Wydawniczy Kreator, 2002, s. 26. ISBN 83-7344-000-3.
  12. Kolejny pomnik upamiętniający katastrofę smoleńską powstał w Białymstoku (pol.). polskatimes.pl, 2011-01-16. [dostęp 2011-01-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urszula Kraśnicka: Kościół – pomnik : kościół na wzgórzu św. Rocha – pomnik wdzięczności za odzyskaną niepodległość. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1998. ISBN 83-86232-80-3.
  • Niziołek P., 2019: Jutrzenka Niepodległości - bazylika św. Rocha w Białymstoku. Mówią wieki, 10 (717): 58-62.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]