Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kielcach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bazylika katedralna
Wniebowzięcia NMP
Distinctive emblem for cultural property.svg A.322/1-3 z dnia 27.06.1932 r. oraz 15.02.1967 r.[1]
kościół parafialny
katedra
Ilustracja
Katedra w Kielcach
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Miejscowość Kielce
Adres pl. Najświętszej Maryi Panny 3
25-010 Kielce
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kielcach
Wezwanie Wniebowzięcia NMP
Położenie na mapie Kielc
Mapa konturowa Kielc, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Bazylika katedralnaWniebowzięcia NMP”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Bazylika katedralnaWniebowzięcia NMP”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika katedralnaWniebowzięcia NMP”
Ziemia50°52′07,73″N 20°37′45,31″E/50,868814 20,629253
Strona internetowa
Fasada katedry
Ołtarz główny z obrazem Szymona Czechowicza z 1730 roku

Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMPbarokowa świątynia, z pozostałościami stylu romańskiego, zlokalizowana w centrum Kielc na "Wzgórzu Zamkowym", jeden z najcenniejszych zabytków miasta. Obecnie kościół, dzwonnica oraz wieże sąsiedniego Pałacu Biskupów Krakowskich górują nad niską zabudową śródmieścia (obok katedry ciągnie się szlak turystyczny czerwony czerwony szlak miejski prowadzący przez zabytkowe i ciekawe turystycznie miejsca Kielc.

Świątynia, kaplica ogrójcowa z 1760 r. oraz dzwonnica z połowy XVII w. jako zespół katedralny zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych[1]. W budynku znajduje się wiele zabytków ruchomych m.in. ołtarze, kielichy, monstrancje. Część z nich jest umieszczona w skarbcu i aby go zwiedzić należy wcześniej umówić się na wizytę[2]. Zabytkiem są organy zbudowane w 1912 r. przez firmę Riegera, natomiast szafa organowa pochodzi z XVIII wieku.

Ważne daty z historii katedry[edytuj | edytuj kod]

  • 1171 – bp krakowski Gedeon ufundował niewielki kościół w stylu romańskim. Według Jana Długosza świątynia wzniesiona z ciosów kamiennych posiadała dwie przylegające do prezbiterium wieże.
  • 1213 – bp krakowski Wincenty Kadłubek przeniósł istniejącą od XI wieku parafię z kościoła św. Wojciecha do kolegiaty przy jednoczesnym poświęceniu świątyni.
  • 1244 – przypuszczalne spalenie kolegiaty przez księcia Konrada mazowieckiego.
  • po 1244 – odbudowa świątyni i prawdopodobnie wymiana posadzki z ornamentowanych płytek ceramicznych.
  • 1260 – zniszczenie kolegiaty przez Tatarów.
  • 1295 – po odbudowie ze zniszczeń, Kielce otrzymały przywilej na obwarowanie miasta (także kolegiaty).
  • 1514 - bp Jan Konarski dobudował kamienną zakrystię.
  • 1583 – bp krakowski Piotr Myszkowski ukończył przedłużanie nawy w kierunku zachodnim. Kościół zaczął przybierać formę krzyża, którego ramię poprzeczne stanowiły wieże z małymi nawami bocznymi.
  • ok. 1600 – Wojciech Piotrowski, audytor sądu biskupiego (krakowskiego) ofiarował kościołowi obraz z wizerunkiem Matki Boskiej Łaskawej.
  • 1632-1635 – okres prac budowlanych przy prezbiterium i przedłużaniu naw. Zbudowano nawy boczne. Utworzenie nowego wejścia do budynku od strony północnej oraz wykonano marmurowe portale. Portal zachodni ufundował Jan Albrecht Waza.
  • 1636 – ks. Stanisław Pancerius ufundował sukienkę z klejnotami, zdobiącą obraz Matki Boskiej Łaskawej.
  • 1642 – erygowano Arcybractwo Różańcowe.
  • 1647 – sprowadzono z katedry wawelskiej w Krakowie renesansowy ołtarz, który w XVIII wieku został przeniesiony z Kielc do Bodzentyna (znajduje się tam do dziś).
  • 1710 – budowa ołtarzy św. Jana Kantego i św. Antoniego.
  • 1719 – bp krakowski Kazimierz Łubieński wydał polecenie rozbiórki dwóch średniowiecznych wież i rozpoczęcie prac nad przebudową kościoła. Jego ideę kontynuował brat Bogusław wraz z ks. kanonikiem Weysem. Wyrównano wysokość sklepień, ujednolicono wygląd naw bocznych, poszerzono i wydłużono prezbiterium dobudowując od południa zakrystię, a od północy kapitularz ze skarbcem; obłożono część zewnętrznych murów ciosem kamiennym ze starego romańskiego kościoła.
  • 10 kwietnia 1728 – konsekracja kolegiaty oraz połączenie jej krytym przejściem z Pałacem Biskupów Krakowskich i kościołem św. Trójcy.
  • 1730 – Szymon Czechowicz, artysta malarz, namalował obraz Matki Boskiej Wniebowziętej – centralną część ołtarza głównego.
  • 1726-1765 – krakowscy rzeźbiarze wykonali ołtarz główny oraz większość ołtarzy bocznych, ławki, ambony i loże biskupie.
  • 1793 – pierwsze, a zarazem ostatnie przed rozbiorami obrady Sejmiku Ziemskiego woj. Sandomierskiego, które wcześniej odbywały się w opatowskiej kolegiacie.
  • 1805 – kolegiata podniesiona do godności katedry.
  • 1818 – powrót do tytułu kolegiaty z dodatkiem "insignis".
  • 1827 – Jan Paweł Woronicz, bp krakowski rozebrał okalające kościół mury oraz kryty korytarz prowadzący do pałacu.
  • 1850 – ks. Majerczak zarządził wyzłocenie kościelnych ołtarzy.
  • 1869-1872 – bp krakowski Majerczak i jego następca Tomasz Kuliński (od 1882 r. bp kielecki) przeprowadzili gruntowne prace budowlane według projektu Franciszka Ksawerego Kowalskiego. Przebudowie uległy dzwonnice, wzniesiono nową sygnaturkę oraz elewację zachodnią i szczyt wschodni kościoła, dzięki czemu nabrał barokowego wyglądu. We wnętrzu dotychczasową kaplicę chrzcielną zamieniono na kruchtę, oddzielając ją od nawy północnej przepierzeniem oraz położono nową posadzkę z marmurów słopieckich i brudzkowskich.
  • 1870 – rozebranie dalszej części krytego korytarza, prowadzącej do kościoła św. Trójcy.
  • 1873 – wydzielenie z diecezji krakowskiej nowej diecezji kieleckiej, której centrum była kielecka kolegiata.
  • 1883 – kolegiata ponownie podniesiona do godności katedry.
  • 1892 – Tomasz Kuliński (bp kielecki) przeprowadził gruntowny remont katedry. Usunięto zewnętrzne tynki, zstępując je nowymi o szlachetnej fakturze, przebudowano gzymsy i ozdobiono metodą sztukateryjną sklepienia w pierwszych trzech przęsłach naw. Podwyższono poziom ołtarza głównego. Antoni Strzałecki wraz z braćmi ozdobił świątynię polichromią.
  • 1894-1895 – na przedłużeniu nawy północnej, wzniesienie kaplicy Pana Jezusa kosztem kapitularza.
  • 1898 – krakowscy artyści Stefan Matejko, Franciszek Bruzdowicz, Kasper Żelechowski, Leonard Strojnowski i kierujący pracami Piotr Niziński pokryli wnętrza katedry polichromią.
  • 1912-1914 – zainstalowano nowe organy, przebudowano chór muzyczny, sklepienia prezbiterium oraz położono w nim nową polichromię. Przemalowanie kaplicy Pana Jezusa (Franciszek Nowakowski).
  • 1939 – pokryto część dachu świątyni blachą miedzianą.
  • 1945-1948 – pokryto resztę dachu oraz wybito od południa nowe wejście i przyozdobiono je marmurowym portalem.
  • 1949 – wzmocnienie absydy prezbiterium.
  • 1950-1951 – konserwacja polichromii.
  • 1953 – odnowiono ambonę i odnowiono ołtarz św. Jana Kantego.
  • 1955 – przyozdobienie świątyni Tryptykiem Łagiewnickim.
  • 28 września 1971 – uroczyste obchody 800-lecia świątyni. Nadanie jej honorowego tytułu bazyliki mniejszej oraz udostępnienie turystom skarbca i podziemia katedralnego.
  • 1982 – bazylika katedralna uznana za Ogólnodiecezjalne Sanktuarium Maryjne.
  • 1984-1986 – umieszczenie pamiątkowych tablic poświęconych ofiarom i uczestnikom ostatnich zmagań o utrzymanie i odzyskanie wolności w latach 1939-1945.
  • 1990-1991- rozpoczęto prace przy urządzaniu pl. Jana Pawła II oraz odnowiono zewnętrzne lica ścian bazyliki katedralnej.
  • 3 czerwca 1991 – koronacja obrazu Matki Boskiej Łaskawej przez papieża Jana Pawła II.
  • 2007 – modernizacja pl. Jana Pawła II oraz budowa nowego ołtarza na tym placu, wymiana pokrycia dachowego świątyni
    Dzwony Katedra Kielce

Organy[edytuj | edytuj kod]

Obecne organy katedry, to wynik przebudowy dawnych organów Braci Rieger przez firmę Zygmunta Kamińskiego z Warszawy, w latach 1969-1970. Dokonano wtedy poszerzenia i przekonstruowania dyspozycji, dodając trzeci manuał. Zwiększono również skalę manuałów (C-a3) i pedału (C-f3). Wprowadzono również trakturę elektro-pneumatyczną, wstawiono nowy kontuar i boczne segmenty piszczałek. Ostatniej renowacji organów i prospektu dokonano w 1999 r.[3]

Dyspozycja obecnych organów

Manuał I

Burdon 16' Pryncypał 8' Holflet 8' Gamba 8' Oktawa 4' Rurflet 4' Kwinta 2 2/3' Oktawa 2' Kornet 3-5 ch Mikstura 6 ch Kwartan 1 1/3' + 1'

Trąbka 8'

Manuał II

Pryncypał 8' Flet minor 8' Aeolina 8' Vox Celestis 8' Oktawa 4' Flet harm. 4' Flautino 2' Tercjan 1 3/5' + 1 1/3' Harmonia Aeteria 4 ch

Klarnet 8'

Manuał III

Flet kryty 8' Kwintadena 8' Flet 4' Sesquialtea 2 2/3' + 1 3/5' Pryncypał 2' Kwinta 1 1/3' Oktawa 1' Szarf 4 ch

Krumhorn 8'

Pedał

Pryncypał 16' Subbas 16' Harmonikabas 16' Oktawa 8' Fletbas 8' Chorałbas 4' + 2' Mikstura 4 ch

Puzon 16'

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2020-09-30. s. 16. [dostęp 2015-10-26].
  2. Zwiedzanie - Bazylika katedralna - Parafia Katedralna pw. Wniebowzięcia NMP, Zwiedzanie - Bazylika katedralna - Parafia Katedralna pw. Wniebowzięcia NMP [dostęp 2019-10-27].
  3. Organy - Historia bazyliki - Bazylika katedralna - Parafia Katedralna pw. Wniebowzięcia NMP, Organy - Historia bazyliki - Bazylika katedralna - Parafia Katedralna pw. Wniebowzięcia NMP [dostęp 2020-12-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]