Bazylika św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Distinctive emblem for cultural property.svg A-536 z dnia 17.09.1976 r.[1]
bazylika mniejsza kolegiata
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Mielec
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Mateusza w Mielcu
Kapituła kolegiacka
• nadający tytuł
od 25 grudnia 2017
bp Andrzej Jeż
Wezwanie św. Mateusza
Wspomnienie liturgiczne 21 września
Położenie na mapie Mielca
Mapa lokalizacyjna Mielca
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Położenie na mapie powiatu mieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mieleckiego
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu
Ziemia50°17′05″N 21°25′14″E/50,284722 21,420556
Strona internetowa

Bazylika kolegiacka św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcubarokowy kościół parafialny w Mielcu, z przełomu XVII i XVIII wieku, od 2006 roku posiadający godność bazyliki mniejszej. Od 25 grudnia 2017[2] pełni funkcję kolegiaty, przy której mieści się kapituła.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parafia w Mielcu powstała staraniem ówczesnych właścicieli miasta, rodu Mieleckich, w 2. połowie XIV wieku, a jej pierwszy, drewniany kościół wzmiankowany jest w 1470 . W ostatnich latach XVI wieku dobudowano do niego murowaną kaplicę św. Anny. Obecny kościół parafialny powstał z fundacji Jerzego Zbigniewa Ossolińskiego, kasztelana połanieckiego. Budowany był w latach 1678–1721. Konsekrował go w 1762 biskup sufragan przemyski Hieronim Wielogłowski. Częściową przebudowę, połączoną z dobudowaniem wieży i murowanego ogrodzenia przeszedł w latach 1792–1795, kolejne w latach 1877–1878 i w 1924 , kiedy podwyższono wieżę i dobudowano kruchtę od strony południowej. Bullą papieża Benedykta XVI z dnia 1 sierpnia 2006 roku (ogłoszoną oficjalnie 21 września) kościół św. Mateusza otrzymał tytuł bazyliki mniejszej[3][4]. W Boże Narodzenie 25 grudnia 2017[5] (oficjalnie 29 grudnia 2017 roku) biskup Andrzej Jeż erygował kapitułę kolegiacką pw. św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu – od tego czasu świątynia posiada tytuł bazyliki kolegiackiej.

Architektura i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Bazylika św. Mateusza jest jednonawowym orientowanym kościołem zbudowanym na planie krzyża, z bocznymi kaplicami w formie transeptu. Od strony zachodniej do nawy przylega dwukondygnacyjna wieża z kopulastym, łamanym hełmem, połączona spływami z fasadą, z kruchtą w przyziemiu. Główne wejście ujęte jest w barokowy portal z czarnego marmuru, z herbem Ossolińskich Topór. Dwuprzęsłowe, prostokątne prezbiterium zamknięte jest prostą ścianą. Od strony północnej przylega do niego zakrystia. Nawa nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, zaś prezbiterium i zakrystia sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi.

Większość wyposażenia wnętrza utrzymana jest w stylu rokokowym z 2. połowy XVIII wieku. Ołtarz główny ma wprawiony w polu głównym obraz Ukrzyżowania z XVII wieku, przypisywany Tomaszowi Dolabelli. Ponadto w bazylice znajdują się dwa rokokowe ołtarze boczne w nawie przy tęczy) i dwa barokowe ołtarze w kaplicach, rokokowa ambona, dwa konfesjonały i ławy oraz późnobarokowa chrzcielnica. Chór muzyczny z końca XVIII wieku wsparty jest na trzech arkadowych filarach. Organy o rokokowym prospekcie były przebudowywane w 2. połowie XX wieku.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przy bazylice w 1990 została ustanowiona ściana katyńska, honorująca ofiary zbrodni katyńskiej związane z ziemią mielecką; upamiętniony został m. in. mjr Kazimierz Dobrostański[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30. s. 74. [dostęp 9 maja 2014].
  2. Nowa kapituła i nowi kanonicy!, tarnow.gosc.pl [dostęp 2018-12-05].
  3. Tablica pamiątkowa
  4. Parafia św. Mateusza w Mielcu [dostęp 4 maja 2010]
  5. Nowa kapituła i nowi kanonicy!, tarnow.gosc.pl [dostęp 2018-12-05].
  6. Mielec - ściana katyńska. miejscapamiecinarodowej.pl. [dostęp 14 stycznia 2015].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]