Wrestling

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Typowy ring podczas show
Shawn Michaels wykonuje moonsault na Chrisie Jericho

Wrestling (ang. professional wrestling, pro wrestling; pl. zawodowe zapasy) – rodzaj rozrywki sportowej, która łączy sporty walki i teatr[1][2]. Styl walki prezentowany przez zawodników bazuje na klasycznych zapasach, wolnoamerykance, MMA, a także na ruchach unikalnych dla wrestlingu, takich jak dźwignie, rzuty czy liczne akcje powietrzne. Czasami dopuszczone do użycia są również różne rodzaje broni takie jak krzesła, stoły czy drabiny. Wrestling jest popularny w Stanach Zjednoczonych, Japonii (Puroresu), Meksyku (Lucha Libre) oraz w Kanadzie i Wielkiej Brytanii.

Przebieg walki jest reżyserowany i ustalany przez tzw. bookerów, a scenariusz poza sekwencją użytych ruchów zawiera również instrukcje ds. specjalnego zachowania zawodników podczas walki. Wydarzenia na ringu prezentowane są jako prawdziwe (utrzymywany jest kayfabe)[3]. Należy pamiętać również, że wydarzenia niewyreżyserowane takie jak np. długość kontraktu czy nieprawidłowe wykonanie zaplanowanych wykonanie również mają wpływ na wygląd show.

Historycy nie są pewni, w którym momencie wrestling porzucił wolnoamerykankę na rzecz rozrywki sportowej. Zawodnicy, którzy pozostali w biznesie po zmianach, zaczęli czuć potrzebę utrzymania iluzji oraz nieświadomości publiczności. Różne metody używane w tym celu są znane w kręgach wrestlingowych jako kayfabe. Duży zakres slangowego żargonu i eufemizmów pozwoliły wrestlerom komunikować się nawzajem, również w towarzystwie ludzi z zewnątrz. Utrzymywana w sekrecie natura profesjonalnego wrestlingu stała się tajemnicą poliszynela, gdy w latach 80. XX wieku ważne postacie zaczęły przyznawać, że zapasy są formą rozrywki, a nie zawodów. Mimo publicznego przyznania się do teatralnej natury pro wrestlingu, wiele stanów w USA wciąż reguluje go jak inne sporty (np. Nowy Jork[4]).

Pojęcie czwartej ściany jest we wrestlingu znacznie ograniczone – publiczność ma wiedzę o tym, że gala jest formą przedstawienia i mogą wchodzić w interakcję z zawodnikami. Pojedynki są częścią długiego fabularyzowanego konfliktu (feud), najczęściej pomiędzy babyfacem (skracane do face, postacią zawsze trzymająca się zasad) a heelem (postacią często walczącą nieczysto). Zadaniem face’a jest uzyskanie pozytywnej reakcji publiczności (pop, cheer), natomiast heela – negatywnej, buczenia (heat).

Pomimo tego, że prezentowane akcje są wyreżyserowane, to wrestling jest bardzo niebezpiecznym zajęciem, a wielu zawodników przypłaciło udział w zawodach utratą życia lub zdrowia.

Zasady[edytuj]

Nie istnieje organizacja regulująca zasady w profesjonalnych zapasach, jednak istnieją generalne standardy, wykrystalizowane na przestrzeni czasu. Każda federacja ma swoją własną wersję zasad, lecz są one podobne.

Przykład przypięcia
Przykład zmuszenia do poddania
W single matchu uderzenie krzesłem przeciwnika powoduje dyskwalifikację napastnika oraz ogłoszenie uderzonego zwycięzcą

Zasady single match'u[edytuj]

Pojedynki toczone są pomiędzy dwoma zawodnikami. Walkę wygrywa ten, kto zdobędzie 1 punkt (one fall), a metody jego zdobycia to:

  • przypięcie (pin, pinfall) – przytrzymanie łopatek przeciwnika do maty, zwykle na czas trzech uderzeń sędziego w matę; dotknięcie liny podczas bycia przypinanym przerywa liczenie; jest to najczęstszy sposób kończenia pojedynków
  • zmuszenie przeciwnika do poddania (submission) - uzyskiwane poprzez założenie dźwigni na któryś ze stawów przeciwnika; poddanie ogłaszane jest werbalnie lub poprzez wielokrotne uderzanie dłonią w matę; jeśli zawodnik zmuszany do poddania dotnie liny, to jego przeciwnik musi przerwać uchwyt w ciągu 5 sekund (rope break)
  • dyskwalifikacja - poprzez użycie niedozwolonego przedmiotu lub manewru, ataku na krocze lub oczy, ignorowanie rope breaku lub poprzez ingerencję w walkę osoby niebiorącej w niej udziału
  • wyliczenie (countout, count-out) – przebywanie przeciwnika poza ringiem na czas odliczenia do 10 przez sędziego
  • nokaut - ogłaszany w momencie, gdy przeciwnik nie spróbuje utrzymać rękę w górze podczas trzykrotnego podnoszenia i opuszczania jego ręki przez sędziego

Walka jest kończona jako remis, gdy:

  • obaj zawodnicy jednocześnie się przypinają
  • obaj zawodnicy leżą na macie ringu przez czas odliczenia do 10 przez sędziego
  • obaj zwodnicy nie przestrzegają zasad (podwójna dyskwalifikacja)
  • obaj zawodnicy są wyliczeniu poza ringiem
  • sędzia straci kontrolę nad pojedynkiem
  • minie limit czasowy walki

Walka może zakończyć się również jako no contest (nieodbyta), gdy:

  • jeden z zawodników dozna kontuzji niespowodowanej przez przeciwnika
  • dojdzie do ataku z zewnątrz na obu zawodników

Przypięcia i poddania muszą odbyć się w ringu, który najczęściej ma kształt kwadratu, który jest otoczony trzema linami. Narożniki lin są specjalnie osłonięte.

W starciach o tytuł mistrzowski, aby mógł on zmienić posiadacza, musi zostać zdobyty punkt poprzez pinfall bądź submission. W wypadku dyskwalifikacji albo wyliczenia mistrza tytuł nie przechodzi na przeciwnika.

Każde starcie musi być nadzorowane przez sędziego, którego decyzje są nieodwołalne. Z racji swojej pozycji w utrzymywaniu kontaktu pomiędzy zawodnikami w ringu a bookerami na zapleczu, sędzia pojawia się nawet w walce, która teoretycznie jego nie wymaga (np. ladder match). Podstawową zasadą jest to, że akcja musi być widziana przez sędziego, aby mógł zdecydować o przyznaniu punktu bądź dyskwalifikacji. Jest to wykorzystywane przez heelów, którzy po odwróceniu uwagi bądź ogłuszeniu sędziego wykonują niedozwolone manewry na swoim oponencie.

Czasami wykorzystywani są sędziowie specjalni. Funkcję tę mogę pełnić zarówno wrestlerzy, jak i celebryci czy sportowcy. W celu nadania większego dramatyzmu, często wykorzystują swoją władzę do faworyzowania jednego z zawodników poprzez szybkie bądź wolne odliczanie, dopuszczenia do używania nielegalnych przedmiotów czy asystowaniu w ataku na zawodnika.

Zasady tag team match'u[edytuj]

Przykład tag team matchu

W większości pojedynków drużynowych (tag team), tylko jeden zawodnik z każdej drużyny może przebywać w ringu, zaś drugi z zawodników pozostaje w swoim narożniku, jako zawodnik oczekujący na zmianę. Aby zmienić się z partnerem z drużyny, musi odbyć się kontakt fizyczny pomiędzy nimi, najczęściej dotknięcie dłonią. Jest to znane jako tag. Z reguły, zawodnik który dokonał zmiany musi udać się poza liny w ciągu pięciu sekund. Podczas tego czasu, dozwolone jest wykonanie jednej wspólnej akcji drużynowej.

W Texas Tornado Tag Team matchu, wszyscy uczestnicy starcia są legalni i nie ma potrzeby dokonywania zmian. Wszystkie starcia bez dyskwalifikacji są de facto toczone zasadami Texas Tornado, ponieważ sędziowie nie mają odpowiedniej władzy do wymuszenia zmiany zawodników.

Wrestler nie może zdobyć punktu poprzez przypięcie partnera z drużyny, nawet jeśli jest to teoretycznie możliwe. Zasada jest znana jako „Outlaw Rule” na cześć drużyny, która po raz pierwszy spróbowała tej opcji – New Age Outlaws.

Postacie[edytuj]

Maski wrestlingowe

Zawodnicy odgrywają przewidzianą dla niej postać (gimmick). Postacie te mogą być bardziej lub mniej realistyczne (przewaga tych pierwszych rozpoczęła się w latach 90. XX wieku). Każda postać ma określony charakter, wygląd i styl walki (moveset). Tradycją w Meksyku (lucha libre) są kolorowe maski zakładane przez zawodników (luchadorów).

Postać również ma określone imię (ringname). Mogą to być prawdziwe personalia zawodnika (np. John Cena, Bret Hart, Kurt Angle, Brock Lesnar), ich drobne modyfikacje (np. Randy Orton, Jeff Hardy, Eddie Guerrero, Chris Benoit) lub zupełnie inne nazwy (np. CM Punk, Chris Jericho, Shawn Michaels, Seth Rollins). Czasem nazwa postaci jest zastrzeżona przez federację, co zmusza wrestlera do znalezienia nowego imienia po opuszczeniu jej.

Określony zawodnik odgrywa rolę face'a, heela lub tweenera, który posiada cechy zarówno dobrej jaki i złej postaci. W celu uzyskania dramatyzmu stosuje się tzw. turny, czyli nagłe zmiany face'a w heela i odwrotnie.

Główną metodą opowiadania historii jest promo, czyli monolog jednego zawodnika bądź dialog dwóch stron w celu podgrzania atmosfery przed starciem lub skierowanie zainteresowania na swoją osobę. Do tego celu stosuje się system nagłośnieniowy, jednak w przeciwieństwie do teatru w użyciu są duże, widoczne mikrofony. Jeśli zawodnik nie jest dobry w wygłaszaniu prom, to bardzo często w jego imieniu robi to menadżer.

Gale z największą frekwencją[edytuj]

Źródło: Profightdb[5]

Mj Gala Federacja Data Stadion Widownia
1 Collision in Korea (dzień 2) WCW/NJPW 29 kwietnia 1995 Korea Północna Stadion 1 Maja, Pjongjang 190 000
2 Collision in Korea (dzień 1) WCW/NJPW 28 kwietnia 1995 Korea Północna Stadion 1 Maja, Pjongjang 150 000
3 WrestleMania 32 WWE 3 kwietnia 2016 Stany Zjednoczone AT&T Stadium, Dallas 101 763
4 WrestleMania III WWF 29 marca 1987 Stany Zjednoczone Silverdome, Pontiac 93 173
5 WrestleMania 29 WWE 7 kwietnia 2013 Stany Zjednoczone MetLife Stadium, New Jersey 80 676
6 SummerSlam (1992) WWF 29 sierpnia 1992 Wielka Brytania Wembley Arena, Londyn 80 355
7 WrestleMania 23 WWE 1 kwietnia 2007 Stany Zjednoczone Ford Field, Detroit 80 103
8 WrestleMania XXVIII WWE 3 kwietnia 2016 Stany Zjednoczone Sun Life Stadium, Miami 78 363
9 WrestleMania 31 WWE 29 marca 2016 Stany Zjednoczone Levi's Stadium, Santa Clara 76 976
10 WrestleMania XXX WWE 6 kwietnia 2016 Stany Zjednoczone Mercedes-Benz Superdome, Nowy Orlean 75 167
11 WrestleMania XXIV WWE 30 marca 2008 Stany Zjednoczone Florida Citrus Bowl Stadium, Orlando 74 635
12 WrestleMania XXV WWE 5 kwietnia 2009 Stany Zjednoczone Reliant Stadium, Houston 72 744
13 WrestleMania XXVI WWE 28 marca 2010 Stany Zjednoczone University of Phoenix Stadium, Phoenix 72 219
14 WrestleMania XXVII WWE 3 kwietnia 2011 Stany Zjednoczone Georgia Dome, Atlanta 71 617
15 The Inoki Final NJPW 4 kwietnia 1998 Japonia Tokyo Dome, Tokio 70 000

Wypadki śmiertelne[edytuj]

Z racji swojego charakteru, w wrestlingu zdarzają się wypadki śmiertelne. Przyczynami mogą być zawał serca, samobójstwo lub śmiertelne pomyłki na ringu[6][7][8][9][10][11][12]. Poniżej wymieniono tych, których zgon nastąpił w związku z walką, w jej trakcie lub krótko po jej zakończeniu. Lista zawiera rok zgonu, imię i nazwisko lub (i) pseudonim, przyczynę zgonu, oraz wiek zawodnika[9][13][14][15][16]

Nr. Rok śmierci Imię, nazwisko, pseudonim Opis przyczyny lub okoliczności śmierci Wiek zawodnika
1 1911 William „Farmer” Baldwin umarł na ringu
2 1923 Ole Olson
3 1931 „Stanley Stasiak” Ignacy J. Stasiak zawał serca podczas walki 36
4 1934 „The California Red Devil” Jack Lewis zawał serca po walce
5 1934 Joe Shimkus 38
6 1935 Tex Wright 28
7 1936 Mike Romano 40
8 1936 „Cowboy Russell” Jack Ray 40
9 1937 Eddie Baker 36
10 1941 Buddy O’Brien umarł na ringu
11 1951 Jeanette Wolf umarł na ringu 18
12 1952 Terry McGinnis umarł po walce 41
13 1954 Gust Johnstone Cerebral krwotok, umarł na ringu 50
14 1955 „Canadian Angel” „Q-Ball” Jack Rush umarł na ringu
15 1955 „Dennis Clary” Vincent Lizdennis 31
16 1956 Ralph Weaver 50
17 1957 Babe Zaharias 42
18 1958 Gordon McKinley umarł po walce
19 1959 „Ace Gordon” Lou Abrams umarł na ringu
20 1961 Ali Pasha
21 1961 Oyama „Great” Kato atak serca po walce 42
22 1961 Charles „Chick” Garibaldi umarł po walce 46
23 1962 Johnny Demchuk umarł po walce 49
24 1963 Jim Wright zawał serca, umarł na ringu
25 1964 Tex Riley zawał serca po walce 50
26 1964 Louis Papineau umarł po walce 36
27 1968 „Doctor X” Guy Taylor umarł na ringu
28 1968 „Big” Ike Eakins zawał serca, umarł na ringu
29 1969 „Iron” Mike DiBiase umarł na ringu, zawał 45
30 1969 Jim Hady umarł po walce 36
31 1971 Alberto Torres urazy 37
32 1972 Luis Hernandez
33 1972 Luther Lindsay umarł na ringu 48
34 1972 Ray Gunkel umarł na ringu 48
35 1975 „Ron Dupree” Russell Grobes
36 1978 Michel „Mad Dog” Martel 33
37 1979 Bull Martin umarł na ringu 34
38 1979 Sangre India umarł na ringu 23
39 1985 „Tarzan Govender” umarł na ringu
40 1985 Rick McGraw urazy 30
41 1987 Malcolm „King Kong” urazy 51
42 1992 Kevin Corley umarł na ringu 46
43 1993 Jimmy Beal umarł na ringu 20
44 1993 „Oro” Javier Hernandez umarł na ringu 21
45 1993 Larry Cameron Heart zawał serca po walce 41
46 1997 „Plum Mariko” Mariko Ueda wypadek 29
47 1999 Emiko Kado kontuzja, umarł po walce 23
48 1999 Gary Albright zawał serca podczas walki 36
49 1999 Owen Hart wypadek, umarł na ringu 34
50 2000 Mark Mendian umarł na ringu[17][18] 20
51 2000 Masakazu Fukuda wypadek, umarł na ringu[19] 27
52 2000 Tony Nash wypadek, umarł na ringu[20] 30
53 2001 Brian Ong kontuzja podczas treningu[20] 27
54 2003 Chris Candido wypadek, umarł w szpitalu[potrzebny przypis] 34
55 2003 Larry W. Booker umarł w szpitalu po walce[21][22] 51
56 2004 Victor the Bodyguard umarł po walce[23] 38
57 2004 Brandon Starr wylew spowodowany kontuzją[24][25] 19
58 2004 „Dr Destruction” umarł na ringu[20][26] 34
59 2004 Chief Bronkaska atak serca po walce
60 2004 El Misterio de la Muerte umarł w trakcie walki
61 2005 Eddie Guerrero umarł na zawał serca 39
62 2007 Mephisto Lephanto atak serca, umarł na ringu[27] 31
63 2008 Jamel Brown umarł po treningu[28] 15
64 2009 Mitsuharu Misawa kontuzja[29] 46
65 2010 Jeremy Wood umarł po treningu[30] 20
66 2011 Charley Engelfried umarł po walce[31] 17
67 2015 Perro Aguayo Jr. umarł na ringu[32] 35
68 2015 Kinga „Akira” Leszczyk umarła w szpitalu po walce[33][34] 16

Najbardziej znany śmiertelny wypadek miał miejsce jeszcze przed walką. Brat wielokrotnego mistrza świata Breta Harta, Owen, podczas gali Over the Edge w 1999 r. zjeżdżał na ring przyczepiony liną do sufitu. Mechanizm zatrzaskowy otworzył się, gdy był na wysokości 22 metrów. Uderzył głową w narożnik, po czym z dużą siłą runął plecami na matę. Zmarł w drodze do szpitala.

Mniej znany wypadek śmiertelny miał miejsce w 2005 roku, kiedy młody wrestler Daniel Quirk, walczący pod pseudonimem „Spider”, pracujący wówczas w federacji UCW, wykonał wysoki skok na przeciwnika, który jednak nie zdołał go dobrze złapać i Dan uderzył głową w matę. Lekarze bezskutecznie próbowali uratować młodego zapaśnika. Zmarł w wieku 22 lat.

Terapii odchudzającej nie przetrzymało serce zapaśnika sumo Rodneya Anoa'i. We śnie zmarł 40-letni Hawk ze słynnego tag-teamu Legion Of Doom/Road Warriors. W wyniku uduszenia zmarł Crash Holly. 4 grudnia 2009 zmarł samoański zapaśnik Umaga – przyczyną był atak serca. Żona znalazła go nieoddychającego i zakrwawionego, miał krwotok z nosa[35]. 13 sierpnia 2010 w wieku 29 lat zmarł na zawał serca wrestler Lance Cade[36].

Największe federacje wrestlingu na świecie[edytuj]

Istniejące[edytuj]

Federacja Start PWI 500 5* matche
wg WON[37]
Najważniejsze gale Gala cotygodniowa Najważniejszy tytuł Liczba
obecnych
tytułów
1. mj Mj 1-10
Stany Zjednoczone World Wrestling Entertainment (WWE) 1952 22 137 5 WrestleMania, SummerSlam, Royal Rumble,
Survivor Series, Money in the Bank
Raw, SmackDown, NXT WWE Universal / WWE World 6+3
Stany Zjednoczone Total Nonstop Action Wrestling (TNA) 2002 1 20 1 Bound for Glory, Slammiversary, Lockdown Impact TNA World Heavyweight 5
Japonia New Japan Pro Wrestling (NJPW) 1972 0 23 15 Wrestle Kingdom, G1 Climax, Wrestling Dontaku,
New Japan Cup, Dominion
—— IWGP Heavyweight 7
Stany Zjednoczone Ring of Honor (ROH) 2002 0 12 4 Final Battle, ROH Anniversary Show,
Death Before Dishonor, Best in the World
Ring of Honor Wrestling ROH World 3
Japonia All Japan Pro Wrestling (AJPW) 1972 0 9 16 Champion Carnival —— Triple Crown Heavyweight 5
Japonia Pro Wrestling Noah (NOAH) 2000 0 7 2 Global League Tournament —— GHC Heavyweight 4
Meksyk Consejo Mundial de Lucha Libre (CMLL) 1933 0 5 0 CMLL Anniversary Show —— CMLL World Heavyweight 12+5+6
Stany Zjednoczone National Wrestling Alliance (NWA) 1948 0 3 7 —— —— NWA World Heavyweight 4+12+59
Stany Zjednoczone Pro Wrestling Guerrilla (PWG) 2003 0 2 0 Battle of Los Angeles —— PWG World 2
Meksyk Asistencia Asesoría y Administración (AAA) 1992 0 2 1 Triplemanía, Rey de Reyes —— AAA Mega 8
Stany Zjednoczone Lucha Underground (LU) 2014 0 1 0 —— Lucha Underground Lucha Underground 3

Nieistniejące[edytuj]

Wrestling w Polsce[edytuj]

Polskie federacje[edytuj]

  • Do or Die Wrestling (DDW) – pierwsza federacja w Polsce, założona w 2009 roku przez Don Roida w Gańsku[38]
  • Total Blast Wrestling (TBW) – założona w grudniu 2009 przez Andrzeja Suprona oraz Pawła Borkowskiego, obecnie nieaktywna[39]
  • Maniac Zone Wrestling (MZW) – założona w 2014 roku we Wrocławiu, największa obecnie federacja w Polsce[40]
  • Kombat Pro Wrestling (KPW) - założona w 2015 roku w Gdańsku[41]

Gale WWE w Polsce (house show)[edytuj]

Znani polscy wrestlerzy[edytuj]

Ponadto polskie korzenie posiadają Scott Putski, André the Giant, Rob Van Dam, Beth Phoenix i Chris Masters.

Wypadki śmiertelne[edytuj]

  • W wyniku obrażeń kręgosłupa odniesionych podczas gali MZW z 31 maja 2015 roku[52] zmarła szesnastoletnia Kinga Leszczyk występująca pod pseudonimem Akira[53][54].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Television in American Popular Culture.
  2. THE WORLD OF WRESTLING.
  3. How Pro Wrestling Works.
  4. New York State Athletic Commission Approves Proposed Regulations To Govern Combat Sports in New York.
  5. Cards With Highest Claimed Attendance.
  6. Pro Wrestling’s Deadly Dark Side.
  7. Hack-Man Wrestling’s Dark Secret Page.
  8. Pro Wrestling’s Deep Dark Secret Being Brought to the Light .
  9. a b Pro Wrestler’s Deaths.
  10. Pro Wrestling secrets revealed.
  11. Death Grip: Inside Pro Wrestling (Part 4 of 6)].
  12. Dying For A Dream: Wrestler Killed While Training .
  13. Complete list of deceased wrestlers.
  14. List of dead wrestlers.
  15. Dead Wrestler of the Week – A Tribute by Deadspin.com.
  16. Irish Fighting Machine..
  17. Full list of wrestling fatalities.
  18. GARY WILL: Deceased Pro Wrestlers – A Tribute to Mat Stars of the Past.
  19. Masakazu Fukuda.
  20. a b c Flak Magazine: The Dead Wrestlers Society Part III.
  21. Wrestling Obituaries.
  22. Online World of Wrestling.
  23. Víctor The Bodyguard dies in Puerto Rico.
  24. PWTorch – WWE News and Pro Wrestling Coverage Since 1987.
  25. WWE Wrestling News: July 2007.
  26. Rhode Island news.
  27. WWF Champs – Wrestler Profiles.
  28. Missouri High School Wrestler Dies In Practice.
  29. Japanese wrestling legend Mitsuharu Misawa dies in ring.
  30. Wrestling News Center: Update on Jeremy Wood.
  31. Dallas High School wrestler died of enlarged heart, autopsy shows.
  32. Perro Aguayo Jr. death autopsy.
  33. Nastolatka zmarła podczas międzynarodowej gali wrestlingu w Głuchołazach
  34. Tragiczna śmierć 16-latki na zawodach sportowych!. fakt.pl. [dostęp 2015-06-06].
  35. Edward „Umaga” Fatu nie żyje!
  36. Canoe – slam! Sports – Wrestling – Lance Cade dead at 29.
  37. Top Rated Matches of All Time.
  38. Do Or Die Wrestling (DDW).
  39. Total Blast Wrestling (TBW).
  40. Maniac Zone Wrestling (MZW)).
  41. Kombat Pro Wrestling (KPW).
  42. WWE WWE Live - World Tour (Smackdown).
  43. WWE WWE Live - WrestleMania Revenge Tour (Raw).
  44. WWE WWE Live - Wrestlemania Revenge Tour (Raw).
  45. WWE WWE Live.
  46. Ivan Putski.
  47. Killer Kowalski.
  48. Abe Coleman, 101, Wrestler Known as Hebrew Hercules.
  49. Stanislaus Zbyszko.
  50. American Heavyweight Title.
  51. WWE Performance Center welcomes new class of recruits.
  52. MZW Championship.
  53. Tragedia na zawodach sportowych. Nie żyje piękna 16 latka!.
  54. Tragiczna śmierć 16-latki na zawodach sportowych!.

Linki zewnętrzne[edytuj]