Jazydyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jazydyzm
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Monoteizm
Prądy teologiczne deizm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Grobowiec szejcha Adiego w Lalisz
Jazydzi na górze Sinjar, na pograniczu współczesnego Iraku i Syrii ok. 1920

Jazydyzm, jezydyzm, (kurd. Êzidîtî lub Êzidî, od pers. yazdan bóg[1]) – religia synkretyczna założona w XII wieku przez szejcha Adiego, wyznawana głównie przez Kurdów mieszkających na pograniczu Iraku (okolice Mosulu są ich największym skupiskiem), Iranu, Turcji, Syrii, Armenii, Gruzji oraz na emigracji (gł. Niemcy). Według części religioznawców religia ta wywodzi się z nałożenia się powierzchownego szyizmu na zaratusztrianizm; łączączy elementy islamu, chrześcijaństwa nestoriańskiego[1], pierwotnych wierzeń indoirańskich, kurdyjskich oraz judaistycznych.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jazydzi wierzą, że anioł Melek Taus (Anioł – Paw) żałował za swoje grzechy i swymi łzami ugasił ogień piekielny, w wyniku czego Piekło przestało istnieć. Bóg Allah wybaczył mu winy i powierzył mu władzę nad światem, przez co wyznawcy modlą się do niego. Uważają, że Bóg nie interesuje się światem, ani nie zajmuje się nim osobiście. Praktykują obrzezanie, chrzest i wypowiadanie szahady do ucha niemowlętom. Wierzą w reinkarnację, uznają Abrahama i Mahometa za proroków, natomiast Jezusa za anioła pod postacią człowieka[2]. Wielką czcią otaczają również planety, w tym Ziemię, którą szanują do tego stopnia, że surowo zakazują plucia, aby jej nie zbezcześcić. Jazydzi, podobnie jak alawici, niechętnie mówią o swoich wierzeniach i wciąż wiadomo o nich niewiele. Obecnie na świecie żyje ponad 150 tys. wyznawców, a według własnych danych ponad milion – rozbieżność może wynikać ze stosowania przez wiernych szyickiej zasady takijji, która pozwala ukrywać wiarę w czasie prześladowań. Jazydzi zwykle uważają się za odrębny od Kurdów naród.

Wrogowie jazydyzmu uważają czczonego przez jazydów Malak-Tausa za diabła, ponieważ pod względem etymologicznym imię Malak-Taus jest podobne do arabskiego słowa Szaitan oznaczającego diabła. Religioznawcy i jazydyści twierdzą jednak, że kult Malak-Tausa nie posiada cech kultu diabła (diabła rozumianego na sposób judeo-chrześcijańsko-islamski).

W byłych republikach sowieckich (np. w Gruzji czy w Armenii) jazydyzm funkcjonuje w oderwaniu od aspektu religijnego i pełni funkcję wyróżnika mniejszości narodowej. W takim przypadku jazydami są osoby, które są równocześnie muzułmanami czy chrześcijanami obrządku wschodniego. Tamże Jazydowie posługują się językami wywodzącymi się z dialektów północno-kurdyjskich.

Information icon.svg Osobny artykuł: Zamach w Kahtaniji (2007).

15 sierpnia 2007 w irackiej miejscowości Kahtanija zamieszkanym przez wyznawców jazydyzmu miały miejsce cztery samobójcze ataki terrorystyczne: zginęło niemal 800 mieszkańców, ponad 1500 zostało rannych. Był to najbardziej krwawy zamach terrorystyczny podczas interwencji państw zachodnich w Iraku, a także zamach z największą liczbą ofiar po atakach z 11 września 2001 na World Trade Center[3].

Społeczność jazydzka[edytuj | edytuj kod]

Społeczeństwo jazydzkie dzieli się na 3 kasty:

  • Szejchów
  • Pirsów
  • Mridów

Każda rodzina jest przypisana do określonej kasty. Każda rodzina Mrid przypisane ma również po jednej rodzinie z kasty Szejchów oraz Pirsów. Każda rodzina Pirs ma przypisane odpowiednio rodzinę Szejch oraz kilka rodzin Mrid.

Każda z kast dzieli się na podkasty. Jazydzi mogą żenić się / wychodzić za mąż tylko za członków własnej kasty. Karą za złamanie tej zasady jest wykluczenie ze społeczności.

Polskie przekłady świętych ksiąg Jazydów[edytuj | edytuj kod]

Jazydyzm w literaturze[edytuj | edytuj kod]

  • Wątek Jazydów pojawia się w książce Marka Krajewskiego Śmierć w Breslau.
  • Jazydzi występują w powieściach: Przez pustynię i Przez dziki Kurdystan Karola Maya.
  • Jazydzi są przedstawieni jako "wyznawcy kultu Szatana" w opowiadaniu Howarda Phillipsa Lovecrafta Koszmar w Red Hook.
  • O jazydach wspomina Gurdżijew w książce Spotkania z niezwykłymi ludźmi.
  • Wątek jazydów pojawia się w powieści Pauliny Simons Ogród letni.
  • W Biblii Szatana Antona Szandora LaVeya są przedstawieni jako sekta wyznawców Diabła, którzy przed śmiercią przyjmują Ostatnie namaszczenie, aby Bóg wybaczył im życie w grzechu.
  • W opowiadaniu Ślad oliwy na piasku Andrzeja Pilipiuka występuje wątek Jazydów, a elementy religii jazydzkiej ściśle się łączą z głównym wątkiem fabuły.
  • Motyw Jazydów pojawia się w książce Toma Knoxa Sekret Genesis.
  • Wspominani są także w książce Łukasza Orbitowskiego i Jarosława Urbaniuka Pies i klecha: Przeciwko wszystkim.
  • O Jazydach pisze Maria Giedz w swojej książce Kurdystan - bez miejsca na mapie.
  • Wątek o Jesydach pojawia się w książce "Kraj pod tęczą" Haralda Schweigera

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyklopedia Katolicka. T. 7. Lublin: 1997, s. 1442. ISBN 83-86668-71-7.
  2. Encyklopedia Katolicka. T. 7. Lublin: 1997, s. 1443. ISBN 83-86668-71-7.
  3. Photo Exhibit Marks 6th Anniversary of Yazidi Community Bombings in Iraq (ang.). CNN.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]