Jazydyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jazydyzm
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Monoteizm
Prądy teologiczne deizm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Grobowiec szejcha Adiego w Lalisz
Jazydzi w Górach Sindżar, na pograniczu współczesnego Iraku i Syrii ok. 1920

Jazydyzm, jezydyzm, (kurd. Êzidîtî lub Êzidî, od pers. yazdan bóg[1]) – religia synkretyczna, utworzona w XII wieku przez szejcha Adiego, wyznawana głównie przez Kurdów, mieszkających na pograniczu Iraku (okolice Mosulu są ich największym skupiskiem), Iranu, Turcji, Syrii, Armenii, Gruzji oraz na emigracji (gł. Niemcy). Według części religioznawców religia ta wywodzi się z nałożenia się powierzchownego szyizmu na zaratusztrianizm. Jazydyzm łączy elementy islamu, chrześcijaństwa nestoriańskiego[1], pierwotnych wierzeń indoirańskich, kurdyjskich oraz judaistycznych.

Założenia jazydyzmu[edytuj | edytuj kod]

Jazydzi wierzą w boga, nazywanego Xweda, Izad, Yazdan, Xweda lub Khoda, który wykazuje podobieństwo do zaratusztrianistycznego Ormuzda[2]. Bóg stworzył świat, ale jego dalsze losy powierzył siedmiu aniołom[3]. Anioły miały za zadanie dokończyć tworzenie świata, jednak popełnione przez nie błędy skutkowały powstaniem zła[2]. Anioł Melek Taus („Anioł–Paw”) zbuntował się przeciw woli boga, ponieważ nie chciał pokłonić się przed człowiekiem i służyć mu[4]. Za swe czyny został strącony do piekła, ale żałował za swoje grzechy i swymi łzami ugasił ogień piekielny, w wyniku czego piekło przestało istnieć[3]. Bóg wybaczył mu winy i powierzył władzę nad światem, w związku z czym wyznawcy jazydyzmu modlą się do niego, a nie do boga. Uważają, że bóg nie interesuje się światem ani nie zajmuje się nim osobiście[1]. Bóg potrzebuje jednak pomocy ludzi w walce ze złem, po zakończeniu której los świata zostanie ostatecznie ukształtowany. Z tego powodu jazydzi dążą do doskonałości, wyrzekając się m.in. przemocy[2].

Jazydzi wierzą, że wywodzą się od najstarszego potomka Adama, a cała reszta ludzkości od jego młodszych potomków. Z tego powodu jazydzi uważają, że są narodem wybranym przez boga. Wyznawcy jazydyzmu praktykują modlitwę pięć razy dziennie z twarzą skierowaną w stronę słońca, oddawanie czci świętym drzewom, składanie byków w ofierze, obrzezanie, chrzest[3], wypowiadanie szahady do ucha niemowlętom[potrzebne źródło], a także wierzą w reinkarnację. Wiernym zakazane jest jedzenie niektórych potraw (sałaty, dyni, mięsa gazeli) i noszenie ubrań w kolorze granatowym, a kobietom dodatkowo ścinanie włosów[3]. Uznają Abrahama i Mahometa za proroków, natomiast Jezusa za anioła pod postacią człowieka[5]. Wielką czcią otaczają również planety, w tym Ziemię, którą szanują do tego stopnia, że surowo zakazują plucia, aby jej nie zbezcześcić.

System kastowy[edytuj | edytuj kod]

Społeczeństwo jazydzkie dzieli się na 3 kasty:

  • Szejchów
  • Pirsów
  • Mridów

System kastowy nie pokrywa się w jazydyźmie z podziałem ról społeczno-ekonomicznych, z przynależności do określonej kasty wynika obowiązek odprawiania odmiennych rytuałów religijnych[3].

Każda rodzina jest przypisana do określonej kasty. Wszystkie rodziny Mrid mają przypisane również po jednej rodzinie z kasty Szejchów oraz Pirsów. Każda rodzina Pirs ma przypisaną odpowiednio rodzinę Szejch oraz kilka rodzin Mrid. Każda z kast dzieli się na podkasty.

Jazydzi mogą żenić się / wychodzić za mąż tylko za członków własnej kasty, ponadto zakazane jest zawieranie małżeństw w kwietniu[3]. Karą za złamanie tej zasady jest wykluczenie ze społeczności.

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

Jazydzi, podobnie jak alawici, niechętnie mówią o swoich wierzeniach i wciąż wiadomo o nich niewiele. Obecnie na świecie żyje ponad 150 tys. wyznawców[potrzebne źródło], a według własnych danych ponad trzy miliony, z czego 2.400.000 w Iraku, Iranie, Syrii i na Zakaukaziu, a ponad milion na emigracji[2]. W Niemczech żyje 100.000 jazydów, największa wspólnota znajduje się w Celle[6]. Rozbieżność może wynikać ze stosowania przez wiernych szyickiej zasady takijja, która pozwala ukrywać wiarę w czasie prześladowań.

Jazydzi zwykle uważają się za naród odrębny od Kurdów. W byłych republikach sowieckich (np. w Gruzji czy w Armenii) jazydyzm funkcjonuje w oderwaniu od aspektu religijnego i pełni funkcję wyróżnika mniejszości narodowej. W takim przypadku jazydami są osoby, które są równocześnie muzułmanami czy chrześcijanami obrządku wschodniego. Jazydowie posługują się tam językami wywodzącymi się z dialektów północno-kurdyjskich.

Krytyka i prześladowania[edytuj | edytuj kod]

Wrogowie jazydyzmu uważają czczonego przez jazydów Malak-Tausa za diabła, ponieważ jedno z jego imion (Shaytan) jest podobne do arabskiego słowa „szaitan”, oznaczającego diabła[7]. Religioznawcy i jazydyści twierdzą jednak, że kult Malak-Tausa nie posiada cech kultu diabła, rozumianego na sposób judeo-chrześcijańsko-islamski.

Według wyliczeń samych wyznawców jazydyzmu, społeczność była wielokrotnie prześladowana, a dotknęły ją do 2013 roku 72 masakry[3].

 Osobny artykuł: Zamach w Al-Kahtanijji (2007).

15 sierpnia 2007 w irackiej miejscowości Al-Kahtanijja, zamieszkanej przez wyznawców jazydyzmu, miały miejsce cztery samobójcze ataki terrorystyczne. Zginęło niemal 800 mieszkańców, a ponad 1500 zostało rannych. Był to najbardziej krwawy zamach terrorystyczny podczas interwencji państw zachodnich w Iraku, a także zamach z największą liczbą ofiar po atakach z 11 września 2001 na World Trade Center[8].

Po zajęciu Sindżaru 3 sierpnia 2014 roku sunniccy ekstremiści z Państwa Islamskiego zamordowali ponad 500 jazydów poprzez ścięcie, spalenie lub rozstrzelenie[9] i pod groźbą śmierci zażądali od pozostałych jazydów przejścia na islam. W efekcie ludność jazydzka uciekła w góry. Po kilku dniach lotnictwo USA zrzuciło w górach zasobniki z pomocą humanitarną, a 10 sierpnia siły kurdyjskie utworzyły pod osłoną zachodniego lotnictwa korytarz, którym 20.000 uchodźców przeprowadzono na kurdyjskie tereny w Syrii i Iraku[3].

Polskie przekłady świętych ksiąg Jazydów[edytuj | edytuj kod]

Jazydyzm w literaturze[edytuj | edytuj kod]

  • Wątek Jazydów pojawia się w książce Marka Krajewskiego Śmierć w Breslau.
  • Jazydzi występują w powieściach Przez pustynię i Przez dziki Kurdystan Karola Maya.
  • Jazydzi są przedstawieni jako "wyznawcy kultu Szatana" w opowiadaniu Howarda Phillipsa Lovecrafta Koszmar w Red Hook.
  • O jazydach wspomina Gurdżijew w książce Spotkania z niezwykłymi ludźmi.
  • Wątek jazydów pojawia się w powieści Pauliny Simons Ogród letni.
  • W Biblii Szatana Antona Szandora LaVeya są przedstawieni jako sekta wyznawców Diabła, którzy przed śmiercią przyjmują Ostatnie namaszczenie, aby Bóg wybaczył im życie w grzechu.
  • W opowiadaniu Ślad oliwy na piasku Andrzeja Pilipiuka występuje wątek Jazydów, a elementy religii jazydzkiej ściśle się łączą z głównym wątkiem fabuły.
  • Motyw Jazydów pojawia się w książce Toma Knoxa Sekret Genesis.
  • Wspominani są także w książce Łukasza Orbitowskiego i Jarosława Urbaniuka Pies i klecha: Przeciwko wszystkim.
  • O Jazydach pisze Maria Giedz w swojej książce Kurdystan - bez miejsca na mapie.
  • Wątek o Jesydach pojawia się w książce "Kraj pod tęczą" Haralda Schweigera

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Encyklopedia Katolicka. T. 7. Lublin: 1997, s. 1442. ISBN 83-86668-71-7.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Amir Taheri: Why some Muslims want to kill the Yazidis by genocide (ang.). W: New York Post [on-line]. NYP Holdings, 2014-08-17. [dostęp 2014-09-24].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Aneta Wawrzyńczak: Ludobójstwo nr 73 - dramatyczny los jazydów w Iraku (pol.). Wirtualna Polska, 2014-08-15. [dostęp 2014-08-20].
  4. Jean-Jacques Courtey: Yazidis and Xwede (God) : the unexpected surprises of the Peacock Angel ("Malek Taous") ! (ang.). 2014-08-18. [dostęp 2014-09-24].
  5. Encyklopedia Katolicka. T. 7. Lublin: 1997, s. 1443. ISBN 83-86668-71-7.
  6. Bartosz T. Wieliński: Religijna bomba tyka w Niemczech (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2014-09-12. [dostęp 2014-10-13].
  7. James Hider: Irak: Kim są jazydzi? Tajemnicza grupa religijna, której grozi totalna zagłada (pol.). W: Polska. The Times [on-line]. Polskapresse Sp. z o.o., 2014-08-14. [dostęp 2014-08-20].
  8. Photo Exhibit Marks 6th Anniversary of Yazidi Community Bombings in Iraq (ang.). CNN.
  9. Iraqi Yazidi lawmaker: 'Hundreds of my people are being slaughtered (ang.). CNN, 2014-08-07. [dostęp 2014-08-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]