Cyjanowodór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kwas pruski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyjanowodór
Cyjanowodór Cyjanowodór
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny HCN
Inne wzory H–C≡N
Masa molowa 27,03 g/mol
Wygląd bezbarwna ciecz[3] o słabym zapachu gorzkich migdałów[1]
Identyfikacja
Numer CAS 74-90-8
PubChem 768[8]
Podobne związki
Podobne związki cyjanek potasu, cyjan, kwas tiocyjanowy, acetylen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Cyjanowodórnieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru, węgla i azotu. Jest silnie toksyczny (dawka śmiertelna dla człowieka wynosi ok. 50–60 mg[3]). W temperaturze pokojowej jest to bezbarwna, łatwo parująca ciecz o intensywnym zapachu gorzkich migdałów[3], który może być jednak niewyczuwalny przez niektóre osoby[9]. Z wodą tworzy stosunkowo słaby kwas cyjanowodorowy (pKa 9,2[10]), którego sole noszą nazwę cyjanków.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

W skali przemysłowej cyjanowodór otrzymuje się w największych ilościach za pomocą reakcji Andrussowa, w której metan reaguje z amoniakiem w obecności tlenu w temperaturze ok. 1200 °C na katalizatorze platynowym:

2CH4 + 2NH3 + 3O2 → 2HCN + 6H2O

W skali laboratoryjnej można go otrzymać w reakcji cyjanków (lub heksacyjanożelazianów(II), jak np. K4[Fe(CN)6]) z silnymi kwasami[4]:

2KCN + H2SO4 → 2HCN + K2SO4

Cyjanek potasu reaguje również z kwasami słabymi oraz kwasami o małym stężeniu – w tym również z rozcieńczonym kwasem solnym zawartym w soku żołądkowym, dlatego też jest równie niebezpieczny przy spożyciu jak cyjanowodór.

Cyjanowodór występuje w niektórych roślinach w postaci glikozydów – zapach gorzkich migdałów to właśnie zapach cyjanowodoru, który powstaje z hydrolizy amigdaliny.

Cyjanki pod wpływem wilgoci i dwutlenku węgla mogą rozkładać się na powietrzu z wydzielaniem cyjanowodoru zgodnie z reakcją:

KCN(s) + CO2(g) + H2O(g) → KHCO3(s) + HCN(g)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia wojskowe[edytuj | edytuj kod]

  • Francja – Foresite
  • Niemcy – Blausäure
  • USA – AC
  • Wielka Brytania – VN

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Po dostaniu się do organizmu, cyjanowodór tworzy z jonami żelaza(III), zawartymi w enzymach oddechowych (dokładnie w oksydazie cytochromowej[potrzebne źródło]) trwałe połączenia Fe–CN, przez co blokuje proces przenoszenia tlenu z hemoglobiny do komórek. Śmierć następuje w ciągu kilku sekund.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Cyjanowodór (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-11].
  2. 2,0 2,1 Cyjanowodór (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-07-11].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 79-80. ISBN 8371832400.
  4. 4,0 4,1 Bielański 2010 ↓, s. 743.
  5. 5,0 5,1 Francis, Alfred W.. Miscibility Relations of Liquid Hydrogen Cyanide. „The Journal of Physical Chemistry”. 63 (5), s. 753-755, 1959. DOI: 10.1021/j150575a033. 
  6. Chemical Datasheet: hydrogen cyanide. CAMEO Chemicals. [dostęp 2011-04-11].
  7. 7,0 7,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji: Cyjanowodór (pol.) w Wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-02-22].
  8. Cyjanowodór – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  9. Medical Management Guidelines for Hydrogen Cyanide (ang.). Agency for Toxic Substances and Disease Registry, 2011-03-03. [dostęp 2011-04-10].
  10. R. Williams: pKa data (ang.). [dostęp 2011-04-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]