Krotoszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Krotoszyn
Ratusz w Krotoszynie
Ratusz w Krotoszynie
Herb Flaga
Herb Krotoszyna Flaga Krotoszyna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat krotoszyński
Gmina Krotoszyn
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1415
Burmistrz Julian Jokś
Powierzchnia 23[1] km²
Wysokość 130-140 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

29 627[2]
1288 os./km²
Strefa numeracyjna
62
Kod pocztowy 63-700 do 63-702
Tablice rejestracyjne PKR
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Krotoszyn
Krotoszyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krotoszyn
Krotoszyn
Ziemia 51°41′44″N 17°26′13″E/51,695556 17,436944Na mapach: 51°41′44″N 17°26′13″E/51,695556 17,436944
TERC
(TERYT)
4304012044
Urząd miejski
ul. Kołłątaja 7
63-700 Krotoszyn
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Krotoszyn w Wikisłowniku
Strona internetowa

Krotoszyn (niem. Krotoschin) – miasto w województwie wielkopolskim, na Wysoczyźnie Kaliskiej, siedziba powiatu krotoszyńskiego i gminy Krotoszyn.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 29 627 mieszkańców[2]. W XV wieku Krotoszyn należał do ludu Krotowskich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Krotoszyn położony w południowej Wielkopolsce, około 108 km na południe od Poznania i około 26 km na zachód od Ostrowa Wielkopolskiego.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa kaliskiego.

Według podziału regionalnego Polski J. Kondrackiego i J. Ostrowskiego Krotoszyn leży w prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, prowincji Nizin Środkowopolskich w makroregionie Niziny Południowowielkopolskiej i mezoregionie Wysoczyzny Kaliskiej. Według szczegółowego podziału geomorfologicznego Bogumiła Krygowskiego Krotoszyn leży w regionie Wysoczyzny Kaliskiej w subregionie Wału Krotoszyńskiego. Przeważającą formą na terenie miasta i gminy jest wysoczyzna morenowa płaska, która zajmuje około 75% powierzchni gminy. Jest to w zasadzie morena denna, powstała podczas stadiału Warty, zlodowacenia Odry (środkowopolskiego). Dlatego też większą część tego obszaru zajmują osady akumulacji lodowcowej, reprezentowane głównie przez gliny zwałowe.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Crotochino wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1282 roku sygnowanym przez legata apostolskiego Filipa Firmanusa[3]. W 1405 roku miejscowość wymieniona jest jako Crothoszino.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1414 roku niedaleko wsi Krotoszyn założył miasto uczestnik bitwy pod Grunwaldem, Wierzbięta Krotoski z rodu Łodziów. Od tego czasu wieś zaczęto określać jako Stary Krotoszyn. W 1415 gród został lokowany na prawie magdeburskim. Prawa miejskie zostały nadane przywilejem Władysława Jagiełły. Miasto było niszczone kilkakrotnie podczas pożarów (1453, 1638, 1774) i wojen (potop szwedzki, wojna północna), mimo tego za każdym razem było odbudowywane i rozwijało się pomyślnie. W 1628 roku osiedlili się tu protestanci uciekający z Niemiec, w XVII wieku otoczono miasto fosą i wałem obronnym z trzema bramami. W XVIII wieku Krotoszyn liczył już około 4 tysięcy mieszkańców. W tym też wieku miasto zasłynęło z wielkich jarmarków krotoszyńskich, na których sprzedawano za każdym razem około 1000 wołów. W 1793 roku Krotoszyn znalazł się w zaborze pruskim. W 1819 roku miasto nabył książę bawarski Thurn-Taxis. 5 marca 1827 roku urodził się tu Marian Langiewicz, późniejszy dyktator powstania styczniowego. Wiek XIX i początek wieku XX, to okres uprzemysłowienia Krotoszyna, ale także przyspieszonego rozwoju rzemiosła (XIX wiek, kuśnierstwo, garbarstwo, szewstwo), szkolnictwa (gimnazjum, seminarium nauczycielskie), spółdzielczości (polska kasa pożyczkowa, Bank Ludowy, Towarzystwo Rolnicze, Towarzystwo Pszczelarzy) i rolnictwa (XIX wiek, cykoria). W 1910 roku Krotoszyn zamieszkuje już 13 tysięcy osób. Mieszkańcy Krotoszyna brali czynny udział w powstaniu wielkopolskim. Miasto zostało zdobyte przez Polaków 1 stycznia 1919 roku, między innymi dzięki interwencji pociągu pancernego Poznańczyk. W latach międzywojennych nastąpiło zahamowanie rozwoju miasta. Okupacja hitlerowska trwała w mieście od 3 września 1939 do 23 stycznia 1945. Krotoszyński 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej wsławił się w 1939 roku w obronie położonego blisko granicy Krotoszyna oraz w obronie Warszawy, o czym wspomniał w pożegnalnym rozkazie generał Juliusz Rómmel. W okresie powojennym uprzemysłowienie miasta i rozwój, wzrost liczby mieszkańców z 22 tysięcy w roku 1973 do 27 tysięcy w roku 1985, elektryfikacja linii kolejowych Krotoszyn – Jarocin, Krotoszyn – Grabowno Wielkie, Krotoszyn – Ostrów Wielkopolski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kaliskiego. Po likwidacji powiatu ograniczenie samorządności, zmniejszenie nakładów. Po roku 1989 dalszy rozwój, nowe inwestycje, renowacje niektórych obiektów, ale także likwidacja kolei wąskotorowej Krotoszyn – RozdrażewDobrzycaPleszew. W 1999 ponowne przywrócenie powiatu krotoszyńskiego. W XV wieku Krotoszyn należał do ludu Krotowskich.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[4]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Układ urbanistyczny miasta, XIV/XV-XIX

Zabytkami prawnie chronionymi są[5]:

  • Historyczny układ urbanistyczny miasta, XIV/XV-XIX,
  • Ratusz miejski w Rynku, zbudowany w 1689 roku z fundacji burmistrza J. Dobrowolskiego oraz właściciela Krotoszyna F.Z. Gałeckiego, w 1774 spalony, odbudowany, nadbudowany o jedną kondygnację i przebudowany w latach 1898-1899, obecnie neorenesansowy, trzykondygnacyjny z mansardami, ze stromymi dachami dwuspadowymi, z niewielkimi wieżyczkami na bokach przedniej i tylnej ściany, od XIX wieku otoczony kramami, które w latach 1968-1969 zostały zlikwidowane i przebudowane na betonowe pawilony handlowe,
    • wieża mająca ślady pierwotnego wyglądu budowli, barokowa, smukła, ośmioboczna, z zegarem i niewielkim balkonem, zwieńczona ażurowym hełmem z podwójną latarnią, z 1777 roku,
    • sklepienia w przyziemiu, również pozostałość po „pierwszym” ratuszu, dawniej cele więzienne,
  • Kościół farny św. Jana Chrzciciela, późnogotycki, wybudowany w latach 1592-1597 z fundacji kasztelana poznańskiego Jana Rozdrażewskiego dla braci czeskich, od 1601 roku katolicki, trójnawowy, o układzie bazylikowym, ze sklepieniem kolebkowym z lunetami,
    • wieża na planie kwadratu,
    • kaplice boczne z renesansowymi szczytami,
    • bogate wyposażenie wnętrza z XVII i XVIII wieku,
    • ołtarz główny, manierystyczny, z lat 1630-1640, drewniany, trzykondygnacyjny, z kopią obrazu Rubensa Zdjęcie z krzyża z XVII wieku oraz późnogotycką rzeźbą Madonna z Dzieciątkiem,
    • belka tęczowa z grupą pasyjną z XVII wieku,
    • renesansowy nagrobek Jana Rozdrażewskiego (zmarłego 1600), wykonany z piaskowca w latach 1597-1599, z postacią leżącego rycerza w zbroi,
  • Kościół św. Fabiana i św. Sebastiana z 1572, zbudowany jako szpitalny, na planie krzyża greckiego, drewniany, z kopułą, kryty gontem, restaurowany w XIX wieku, we wnętrzu krzyż procesyjny z XIX wieku, tablica z XVIII wieku poświęcona ofiarom zarazy,
  • Barokowy zespół klasztorny trynitarzy,
    • klasztor z 1733, trynitarski do kasaty zakonu w 1819, nad wejściem herby szlacheckie (Pilawa, Mniszech), w piwnicy i na parterze sklepienia kolebkowe, obecnie Muzeum Regionalne,
    • kościół św. Ap. Piotra i Pawła, późnobarokowy, wybudowany w latach 1766-1772 według projektu K.M. Frantza, jednonawowy, ambona w kształcie łodzi z żaglem i sieciami, wyposażenie wnętrza barokowe,
  • Zespół kościelny poewangelicki, z lat 1788-1790, neobarokowa fasada z lat 1884-1885, klasycystyczny, na rzucie koła,
  • Kościół fil. pw. św. Marii Magdaleny, Stary Krotoszyn, drewn., 1755,
  • Pałac Rozdrażewskiego i Gałeckich z końca XVI wieku, barokowy, z późnoklasycystyczną fasadą, powstały na miejscu spalonego przez Szwedów dworku, obecnie szkoła, zachowana sala na I piętrze z podcieniami, polichromowany strop dawnej sali balowej,
    • park pałacowy, założony w 1685 jako ogród włoski, później przekształcony na park krajobrazowy (ok. 1819), okazy drzew egzotycznych, obecnie Park Miejski,
  • Dom z oficyną, ul. Kobylińska 8, k. XIX,
  • Gimnazjum, ob. LO, ul. Kołłątaja 1, 1878-81,
  • Budynek sali gimnastycznej, 1903,
  • Dom dla nauczycieli, 1881,
  • Zespół starostwa, ul. Kołłątaja 7, pocz. XX, składający się ze starostwa, ob. Urząd Miasta, 1900-1901, 1912, 1928 i budynku gospodarczego,
  • Dom, ul. Koźmińska 36, szach., 2 poł. XVIII,
  • Dom, ul. Popiełuszki 3, 1 ćw. XIX,
  • Dom, ul. Popiełuszki 6, szach., 1 poł. XIX,
  • Dom, ul. Powstańców Wielkopolskich 14,
  • Dom, ul. Sienkiewicza 5, 1 poł. XIX,
  • Dom, ul. Sienkiewicza 6, XVIII/XIX,
  • Dawny sąd, ul. Sienkiewicza 9, 1 ćw. XIX,
  • Dom, ul. Sienkiewicza 14, 1820,
  • Dom, ul. Rawicka 8, 1823,
  • Dom, ul. Rawicka 20, 1 poł. XIX,
  • Dom, ul. Rawicka 28, 1 poł. XIX,
  • Dworek, ul. Zamkowy Folwark, XVIII/XIX.

Pozostałe obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Arsenał z 1823 roku, klasycystyczny,
  • Cmentarz,
    • obelisk powstańców wielkopolskich oraz żołnierzy 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej i 2 Pułku Strzelców Wielkopolskich,
    • grób pułkownika W.J. Tyczyńskiego, dowódcy 56 Pułku Piechoty w latach 1932-1939,

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zbieg ulic: Słodowej i Floriana z budynkiem centrum handlowego

Największym zakładem w mieście jest firma Mahle Polska Sp. z o.o., zatrudniający ok. 3000 osób, produkujący komponenty do silników spalinowych światowych producentów. Inne ważne zakłady branży metalowej to: Jotkel, Fugor Sp. z o.o., Metpol, Konstal. W Krotoszynie istnieją dwa zakłady konfekcyjne Teomina S.A. i Krisbit. Największymi zakładami branży spożywczej są Nutricia Sp. z o.o. i Ewa Krotoszyn S.A. Dużymi zakładami są również: Maxpol i Krepel Polska Sp. z o.o. W Krotoszynie mają również siedzibę dwa duże przedsiębiorstwa handlowe: AT Krotoszyn S.A. i Dino Sp. z o.o. mające swoje sklepy i hurtownie na terenie całego kraju.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie:

Transport autobusowy[edytuj | edytuj kod]

Z dworca autobusowego PKS można w połączeniach bezpośrednich dojechać między innymi do: Poznania, Bydgoszczy, Konina, Ostrowa Wielkopolskiego, Pleszewa, Kępna, Sycowa, Wrocławia, Zgorzelca, Milicza, Żmigrodu, Konina, Leszna, Pogorzeli, i Szklarskiej Poręby. Przez Krotoszyn przebiegają także prywatne regularne międzynarodowe linie autobusowe relacji: LublinKalisz – Krotoszyn – LesznoLondyn, LublinKalisz – Krotoszyn – LesznoLyonMarsyliaBarcelonaMadryt, oraz ChełmKalisz – Krotoszyn – LesznoBrukselaParyż. Ponadto prywatni przewoźnicy obsługują regularną komunikację między Krotoszynem a Poznaniem.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

W Krotoszynie funkcjonuje komunikacja miejska obsługiwana przez autobusy Miejskiego Zakładu Komunikacji. MZK Krotoszyn obsługuje 10 linii autobusowych:

  • Linia nr 1: Krotoszyn – Cieszków – Krotoszyn,
  • Linia nr 2: Krotoszyn – Orpiszew – Krotoszyn,
  • Linia nr 3: Krotoszyn – Dzierżanów – Krotoszyn,
  • Linia nr 4: Krotoszyn – Wielowieś – Krotoszyn,
  • Linia nr 5: Krotoszyn – Sulmierzyce – Krotoszyn,
  • Linia nr 6: Krotoszyn – Rozdrażew – Krotoszyn,
  • Linia nr 7: Krotoszyn – Świnków – Krotoszyn,
  • Linia nr 9: Krotoszyn – Roszki – Krotoszyn,
  • Linia nr J: Krotoszyn – Jarocin – Krotoszyn (obsługiwana wspólnie z JLA Jarocin),
  • Linia nr K: Krotoszyn – Ostrów Wielkopolski – Krotoszyn,

Ponadto na terenie Krotoszyna funkcjonują trzy linie autobusowe obsługiwane przez innych przewoźników:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W Krotoszynie krzyżują się linie kolejowe:

Obecnie Krotoszyn posiada bezpośrednie połączenia kolejowe między innymi z Poznaniem, Lesznem i Ostrowem Wielkopolskim, a także jedno dziennie z Wrocławiem. Dawniej można było stąd bezpośrednio dojechać m.in. do Piły, Zbąszynka, Głogowa czy Łodzi.

W Krotoszynie w okolicach dworca kolejowego znajdowała się do 1987 stacja rozebranego odcinka kolei wąskotorowej relacji: Krotoszyn – DobrzycaPleszew Wąsk.Pleszew, kursującej w ramach tzw. Krotoszyńskiej Kolei Dojazdowej.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2013 przy ul. Mickiewicza oddano do użytku sanitarne lądowisko.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoły podstawowe i gimnazja
    • Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Krotoszynie, al. Powstańców Wielkopolskich 13
    • Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Wojska Polskiego w Krotoszynie, ul. Sienkiewicza 9,
    • Szkoła Podstawowa Nr 8 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Krotoszynie,ul. 23 Stycznia 20,
    • Gimnazjum Nr 2 w Krotoszynie, ul. Zdunowska 83,
    • Gimnazjum Nr 4 w Krotoszynie, ul. 23 Stycznia 20,
    • Zespół Szkół Nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi w Krotoszynie, ul. Władysława Jagiełły 4
    • Zespół Szkół Nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi w Krotoszynie, ul. Plac Szkolny 19,
    • Zespół Szkół Nr 3 w Krotoszynie, al. Powstańców Wlkp. 13,
  • Szkoły ponadgimnazjalne
    • I Liceum Ogólnokształcące im. H. Kołłątaja w Krotoszynie, ul. Kołłątaja 1,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 w Krotoszynie, ul. Mickiewicza 11,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Karola F. Libelta w Krotoszynie, Plac Jana Pawła II nr 5,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 im. Jana Pawła II w Krotoszynie, ul. Zdunowska 81,
    • Zakład Doskonalenia Zawodowego w Krotoszynie, Plac Jana Pawła II nr 5 (budynek nr ZSP 2),
  • Szkoły specjalne
    • Zespół Szkół Specjalnych w Krotoszynie, ul. Ostrowska 39,
  • Szkoły artystyczne
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia w Krotoszynie, ul. Młyńska 2 D,
    • Społeczne Ognisko Muzyczne w Krotoszynie, ul. Młyńska 2 D.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Regionalne im. Hieronima Ławniczaka

Instytucje kulturalne znajdujące się na terenie miasta:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane z Krotoszynem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  2. 2,0 2,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  3. „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 473-474.
  4. Współpraca międzynarodowa (pol.). krotoszyn.pl, 2008-07-22. [dostęp 2012-07-10].
  5. Rejestr zabytków KOBiDZ (dostęp: 30.12.2008).
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 12 lutego 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons