Podział administracyjny Polski 1975-1998

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Podział administracyjny Polski w latach 1975-1998
Porównanie podziałów administracyjnych sprzed i po reformie z 1999 roku
Polska
Rzeczpospolita
Ludowa

Godło PRL

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka PRL

Portal Portal Polska Ludowa

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.

Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Najbardziej charakterystyczne dla dawnego podziału było to, iż tylko nieliczne województwa miały więcej niż 1 mln mieszkańców oraz fakt, że stolicami nowych województw zostały w wielu przypadkach średnie bądź małe, prowincjonalne miasta (dzięki awansowi nastąpił w nich rozwój gospodarczy[potrzebne źródło]).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jako powód reformy uznaje się chęć wzmocnienia kontroli nad niższymi warstwami aparatu państwowego przez KC PZPR. Po przejęciu władzy przez Gierka i rozbiciu opozycji w Biurze Politycznym, nadal trwał opór niższych warstw PZPR, gdzie tworzyły się partyjne kliki. Poprzez reorganizację administracji i nowy podział terytorialny, Gierek mógł wprowadzić „swoich ludzi” do komitetów wojewódzkich i rozbić stare stronnictwa[1].

Nie było podziału na gminy miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie, lecz na miasta i gminy jako podstawowe jednostki administracyjne. W pierwszym dniu obowiązującego nowego podziału, czyli 1 czerwca 1975 roku, Polska dzieliła się na 2343 gminy i 814 miast (w tym 4 miasta o szczególnym statusie – Warszawa, Łódź, Kraków i Wrocław – z wewnętrznym podziałem na dzielnice jako pomocnicze jednostki administracyjne), a więc na 3157 jednostek najniższego rzędu.

Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi[2]. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

W 1991 i 1992 roku przeprowadzono wielką restrukturyzację gmin, co sprawiło że dotychczasowy podział na miasta i gminy znacznie się zmienił[3][4][5][a]:

  • większość odrębnych jednostek posiadających wspólne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) połączono; określenie gmina miejsko-wiejska nie było oficjalnie używane, stosowano nadal określenie gmina (obocznie używano określenia miasto połączone z gminą lub miasto-gmina aby odróżnić je od gmin typowo wiejskich),
  • niektóre odrębne jednostki posiadające aczkolwiek wspólne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) oficjalnie rozdzielono,
  • część odrębnych jednostek posiadających oddzielne organy dla zarówno miast, jak i gmin (znajdujących się w miastach) zachowała swą odrębność; dotyczyło to szczególnie większych miast choć występowały duże rozbieżności; stan ten (traktowany jako niezmienny) nie został opisany w dziennikach ustaw,
  • nieliczne miasta, które zachowały swą odrębność w dalszym ciągu były jednostkami administracyjnymi określanymi jako miasta (nie gminy).

Pod koniec lat 90. XX w. przeprowadzono kolejną reformę administracyjno-samorządową kraju, wprowadzając na nowo powiaty oraz ustanawiając 16 województw.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975-1998 75 miejscowości otrzymało prawa miejskie, głównie duże wsie gminne, posiadające je wcześniej. Jednak spora grupa miast odzyskała samodzielność po włączeniu ich do miast sąsiednich w latach 70.: Poręba, Sławków, Międzyzdroje, Bieruń, Lędziny, Wojkowice, Rydułtowy, Pszów, Miasteczko Śląskie, Imielin, Radlin, Radzionków, Zagórz. W okresie tym 8 miast utraciło prawa miejskie, było to spowodowane dalszym łączeniem się miast w drugiej połowie lat 70.

Lista województw[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975-1998 istniały następujące województwa:

położenie województwo miasto
wojewódzkie
powierzchnia
km² (1998)
ludność
(1998)
miasta gminy
POL województwo bialopodlaskie 1975.svg bialskopodlaskie Biała Podlaska 5348 309 900 6 35
POL województwo bialostockie 1975.svg białostockie Białystok 10 055 701 400 17 49
POL województwo bielskie 1975.svg bielskie Bielsko-Biała 3704 927 500 18 59
POL województwo bydgoskie 1975.svg bydgoskie Bydgoszcz 10 349 1 136 900 27 55
POL województwo chelmskie 1975.svg chełmskie Chełm 3866 248 800 4 25
POL województwo ciechanowskie 1975.svg ciechanowskie Ciechanów 6362 437 400 9 45
POL województwo czestochowskie 1975.svg częstochowskie Częstochowa 6182 779 600 17 49
POL województwo elblaskie 1975.svg elbląskie Elbląg 6103 495 100 15 37
POL województwo gdanskie 1975.svg gdańskie Gdańsk 7394 1 469 400 19 43
POL województwo gorzowskie 1975.svg gorzowskie Gorzów Wielkopolski 8484 514 300 21 38
POL województwo jeleniogorskie 1975.svg jeleniogórskie Jelenia Góra 4379 523 700 24 28
POL województwo kaliskie 1975.svg kaliskie Kalisz 6512 724 800 20 53
POL województwo katowickie 1975.svg katowickie Katowice 6650 3 894 900 43 46
Województwo kieleckie kieleckie Kielce 9211 1 131 700 17 69
Województwo konińskie konińskie Konin 5139 480 800 18 45
Województwo koszalińskie koszalińskie Koszalin 8470 527 600 17 35
POL województwo krakowskie 1975.svg krakowskie (miejskie) Kraków 3254 1 245 000 10 38
Województwo krośnieńskie krośnieńskie Krosno 5702 510 100 12 37
POL województwo legnickie 1975.svg legnickie Legnica 4037 525 600 11 31
POL województwo leszczynskie 1975.svg leszczyńskie Leszno 4154 399 500 19 28
POL województwo lubelskie 1975.svg lubelskie Lublin 6792 1 027 300 16 62
POL województwo lomzynskie 1975.svg łomżyńskie Łomża 6684 352 900 12 39
POL województwo lodzkie 1975.svg łódzkie (miejskie) Łódź 1524 1 099 700 8 11
Województwo nowosądeckie nowosądeckie Nowy Sącz 5576 747 500 14 41
POL województwo olsztyńskie 1975.svg olsztyńskie Olsztyn 12 327 778 200 21 48
POL województwo opolskie 1975.svg opolskie Opole 8535 1 023 700 29 61
POL województwo ostroleckie 1975.svg ostrołęckie Ostrołęka 6498 411 600 9 38
POL województwo pilskie 1975.svg pilskie Piła 8205 496 900 24 35
POL województwo piotrkowskie 1975.svg piotrkowskie Piotrków Trybunalski 6266 642 200 10 51
POL województwo plockie 1975.svg płockie Płock 5117 520 900 9 44
POL województwo poznanskie 1975.svg poznańskie Poznań 8151 1 363 600 33 57
Województwo przemyskie przemyskie Przemyśl 4437 415 600 9 35
POL województwo radomskie 1975.svg radomskie Radom 7294 763 300 15 61
Województwo rzeszowskie rzeszowskie Rzeszów 4397 648 900 13 41
POL województwo siedleckie 1975.svg siedleckie Siedlce 8499 661 400 12 66
POL województwo sieradzkie 1975.svg sieradzkie Sieradz 4868 411 500 9 40
POL województwo skierniewickie 1975.svg skierniewickie Skierniewice 3960 423 700 8 36
POL województwo slupskie 1975.svg słupskie Słupsk 7453 429 700 11 31
POL województwo suwalskie 1975.svg suwalskie Suwałki 10 490 489 200 14 42
POL województwo szczecinskie 1975.svg szczecińskie Szczecin 9982 995 200 29 50
Województwo tarnobrzeskie tarnobrzeskie Tarnobrzeg 6283 609 100 14 46
POL województwo tarnowskie 1975.svg tarnowskie Tarnów 4151 700 800 9 41
POL województwo torunskie 1975.svg toruńskie Toruń 5348 674 800 13 41
POL województwo walbrzyskie 1975.svg wałbrzyskie Wałbrzych 4168 733 000 31 30
POL województwo warszawskie 1975.svg warszawskie (stołeczne) Warszawa 3788 2 419 800 27 32
POL województwo wloclawskie 1975.svg włocławskie Włocławek 4402 434 700 14 30
POL województwo wroclawskie 1975.svg wrocławskie Wrocław 6287 1 136 700 16 33
Województwo zamojskie zamojskie Zamość 6980 489 300 5 47
POL województwo zielonogorskie 1975.svg zielonogórskie Zielona Góra 8868 679 300 26 50

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Zmiany weszły w życie 1991-02-01, 1991-04-02 i 1992-01-01.

Przypisy

  1. Wojciech Roszkowski: Historia Polski 1914-1998, Wydanie siódme rozszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 330. ISBN 83-01-12921-2.
  2. W województwie stołecznym i obu miejskich stanowiska wojewody i prezydenta danego miasta były połączone.
  3. Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 9.
  4. Dz. U. z 1991 r. Nr 3, poz. 12.
  5. Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397.