4 Pomorska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Zobacz też: 4 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty z numerem 4.
4 Dywizja Piechoty
ilustracja
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1944 i 1945
Rozformowanie 1945 i 1962
Nazwa wyróżniająca Pomorska
Tradycje
Nadanie sztandaru 1944
Kontynuacja 4 Pomorska Dywizja Zmechanizowana
4 Lubuska Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy Bolesław Kieniewicz
Ostatni gen. bryg. Leon Łapiński
Działania zbrojne
Bitwa o Kołobrzeg
Organizacja
Numer JW 2581[1]
Dyslokacja Krosno Odrzańskie[2]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 1 Armia Polska w ZSRR
1 Armia Wojska Polskiego
Poznański Okręg Wojskowy
2 Korpus Armijny[2]
Skład 10 pułk piechoty
11 pułk piechoty
12 pułk piechoty
6 pułk artylerii lekkiej
Odznaczenia
Cross of Grunwald 3rdGrade Poland.svg Order of the Red Banner.png

4 Pomorska Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego (4 DP) – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Sformowana w rejonie Sum na Ukrainie w 1944 roku[3]. Weszła w skład 1 Armii WP. Walczyła o Pragę, przełamywała Wał Pomorski. W okresie walk o Kołobrzeg jako pierwsza wyszła na plaże Bałtyku. W maju 1945 wyszła nad Łabę. Po wojnie jej oddziały stanowiły zalążki do sformowania sztabu i niektórych oddziałów Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W sierpniu 1945 odtworzona w rejonie Poznania. Sztab dywizji stacjonował pierwotnie w Kaliszu, a potem w Krośnie Odrzańskim. W 1962 przeformowana na 4 Dywizję Zmechanizowaną.

Formowanie[edytuj kod]

Jan Kiliński - patron 4 DP

1 kwietnia 1944 w Sumach na terenie ZSRR rozpoczęto formowanie 4 Dywizji Piechoty. 4 das SU-76 sformowano pod Moskwą[4].

17 kwietnia nadano jej imię Jana Kilińskiego. Po czterech miesiącach szkolenia jednostkę przegrupowano w rejon Lublina, gdzie 10.09.1944 otrzymała sztandar[4] i jako pierwsza jednostka ludowego Wojska Polskiego złożyła przysięgę na terytorium Polski. W sierpniu 1944 dywizja pełniła służbę garnizonową w Lublinie.

Struktura organizacyjna w 1944[edytuj kod]

Dowództwo i sztab dywizji

Marsze i działania bojowe[edytuj kod]

1 armia lwp.png

Po sformowaniu w maju 1944 i przejściu półtoramiesięcznego szkolenia, dywizja od 17 do 30 czerwca została przewieziona koleją przez Konotop, Kijów, Korosten, Nowogród Wołyński, Szepietówkę, Równe w rejon Ołyki i weszła w skład 1 AWP.

10 września 1944 jednostka przeszła chrzest bojowy podczas walk o Pragę, prawobrzeżną dzielnicę Warszawy. Do 16 września wraz z pozostałymi jednostkami 1 Armii Wojska Polskiego uczestniczyła w oczyszczaniu przedpola miasta, a następnie przeszła na pozycje obronne wzdłuż Wisły. Po upadku Powstania Warszawskiego jednostka pozostała na pozycjach aż do 14 stycznia 1945, kiedy wzięła udział w styczniowej ofensywie Armii Czerwonej. Do 17 stycznia brała udział w wyzwalaniu ruin Warszawy.

29 stycznia 1945, jako pierwsza jednostka w sile 9609 żołnierzy i oficerów nawiązała walkę w pasie przesłaniania Wału Pomorskiego. Do 5 lutego brała udział w walkach m.in. o Złotów, Jastrowie, Szwecję i Zdbice. 8 marca siły główne 4 DP rozpoczęły walki o Kołobrzeg. Po przełamaniu linii niemieckich w tym rejonie, 13 marca 2 batalion 12 pp, jako pierwszy pododdział Wojska Polskiego, wyszedł na plaże Bałtyku .

Po krótkim odpoczynku i przegrupowaniu 4 Dywizja Piechoty weszła 14 kwietnia 1945 do walki w II rzucie 1 Armii Wojska Polskiego w Operacji Berlińskiej. 17 kwietnia przekroczyła Odrę przez most pontonowy w okolicy Gozdowic. 19 kwietnia włamała się w obronę niemiecką w rejonie Wriezen. Od 20 kwietnia nacierała za wycofującym się nieprzyjacielem. 22 kwietnia całością sił wyszła nad Kanał Hohenzollernów. 24 kwietnia sforsowała Kanał i nacierała w kierunku zachodnim. Zdobyła Binkerwarder i w dalszych działaniach wyszła nad Łabę. Ostatnie walki dywizja stoczyła w tym rejonie 5 maja, a 15 maja zakończyła szlak bojowy w miasteczku Klietz. Od 1 czerwca rozpoczęło się wycofywanie jednostki do Polski.

Za walki o przełamanie Wału Pomorskiego 6 maja 1945 dywizja otrzymała miano „Pomorskiej” oraz została odznaczona Krzyżem Grunwaldu II klasy[4]. Prezydium Rady Najwyższej ZSRR odznaczyło dywizję Orderem Czerwonego Sztandaru[4].

Uchwałą Rządu Tymczasowego z 26 maja 1945 skład osobowy i sprzęt 4 Dywizji Piechoty (z wyjątkiem artylerii i batalionu sanitarnego) posłużył jako zalążek do sformowania sztabu i niektórych oddziałów Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego[4]. Dowódca dywizji zaś - gen Kieniewicz został dowódcą KBW.

Wal pomorski 1945.png Forsowanie odry 1 1945.png Forsowanie odry 2 1945.png Forsowanie odry 3 1945.png
Kanal hohenzollernow 1945.png Operacja berlin 1 1945.png Operacja berlin 2 1945.png

Sztandar dywizji[edytuj kod]

Tablica upamiętniająca poświęcenie sztandaru 10 Pułku 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego na ścianie Bazyliki Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie
Pamiątkowy medal
awers
rewers

Sztandar dywizji ufundowało społeczeństwo Lubelszczyzny. Wręczenia dokonał gen. Zygmunt Berling w dniu 10 września 1944 roku. W uroczystości wzięli udział przewodniczący KRN, Bolesław Bierut, przewodniczący PKWN Edward Osóbka-Morawski, naczelny dowódca WP, gen. Michał Rola-Żymierski, oraz przedstawiciele społeczeństwa lubelskiego. Sztandar wykonano prawdopodobnie w Moskwie[5].

Opis sztandaru:
Płat o wym. 93,5 x 94,5 cm, obszyty z trzech stron żółtą frędzlą, przymocowany do drzewca za pomocą trzech tasiemek i dziewięciu gwoździ. Drzewce z jasnego politurowanego drewna, z dwóch części skręcanych za pomocą okuć mosiężnych. Głowica w kształcie orła wspartego na cokole skrzynkowym z napisem: "4 Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego". Do drzewca przymocowana wstęga Orderu Czerwonego Sztandaru[5].

Strona główna:
Czerwony krzyż kawalerski; pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku aplikowany i haftowany białą nicią orzeł w otoku wieńca laurowego, aplikowanego i haftowanego żółtym i brązowym jedwabiem. Na ramionach krzyża haftowane biało-szarą nicią napisy: "HONOR I OJCZYZNA" i "ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ". Na białych polach haftowane brązową nicią, ponad gałązkami lauru, cyfry i inicjały pułków wchodzących w skład dywizji: "10 P.P."; "11 P.P."; "12 P.P."; "4 P.A.L."[5].

Strona odwrotna:
Czerwony krzyż kawalerski; pola między ramionami krzyża białe. Pośrodku, na aplikowanym kole, haftowana szaro-brązową nicią podobizna Jana Kilińskiego w otoku wieńca jak na stronie głównej. Poniżej w półokrąg haftowany beżowo-szarą nicią napis: "4 DYWIZJA PIECHOTY IM. J. KILIŃSKIEGO". Na dwu białych polach daty: "1794" i "1944" oraz gałązki lauru[5].

Dywizja w okresie pokoju[edytuj kod]

W Wielkopolsce[edytuj kod]

W sierpniu 1945 roku odtworzono Dywizję formując ją w rejonie Poznania i Biedruska[6] na bazie 3 i 5 Zapasowego Pułku Piechoty. Sztab dywizji stacjonował w tym okresie w Biedrusku.

W 1948 dywizja była rozlokowana w garnizonach:

W 1949 roku dywizja weszła w skład 2 Korpusu Piechoty a następnie w 1952 do 2 Korpusu Armijnego.

Na podstawie rozkazu MON Nr 0045/0rg z 17 maja 1951 dywizja została przeformowane na etaty 2/119-2/128 (typu A) o stanach liczebnych 8018 żołnierzy oraz 160 pracowników cywilnych (do końca 1951 miała funkcjonować w stanach zmniejszonych, 7857 żołnierzy i 160 pracowników cywilnych). Dywizję też wydatnie wzmocniono. W jej skład wszedł daplot z 18 armatami plot. W pułkach utworzono kompanię plot liczącą 12 km plot oraz baterię artylerii samobieżnej z 4 (czas "W" 6) działami SU-76 i baterię artylerii z 4 armatami ZiS-30. W batalionach utworzono pluton plot z 4 km plot oraz wprowadzono ponownie (wycofane w końcu lat czterdziestych) armaty 45 mm wz 37/42, zwiększono nasycenie bronią maszynową. Na etatowym wyposażeniu dywizji piechoty typu A było: 12 dział samobieżnych SU-76 (etat "W" - 18 sztuk), 78 dział, 18 armat plot, 99 moździerzy oraz 650 ciągników i samochodów (etat "W" 1154 pojazdy).

Jesienią 1958, w związku z następną decyzją o zmniejszeniu sił zbrojnych, Dywizję skadrowano redukując liczbę żołnierzy do 2,4 tys. W 1960, w związku z przezbrojeniem dywizjonu artylerii przeciwlotniczej w nowe armaty 57 mm, stan osobowy zwiększył się do 2,5 tys. żołnierzy.

Na ziemi lubuskiej[edytuj kod]

Krosno Odrzańskie - w tym budynku stacjonował sztab dywizji[7]

W 1950 roku dywizję przedyslokowano na ziemię lubuską. Poszczególne oddziały zajęły kompleksy koszarowe po armii niemieckiej.

W czerwcu 1956 roku oddziały dywizji ćwiczyły na poligonie Wędrzyn. 28 czerwca dowódca dywizji otrzymał zadanie wykonać marsz do Poznania. 29 czerwca do 0:20 jednostki weszły do miasta. Zajęły: 111 Szpital Wojskowy, rejonu Targów Poznańskich i parku Kasprzaka oraz wzmocniły ochronę ZISPO[8]

Wiosną 1957, w ramach kolejnej redukcji, rozformowano 5 Saską Dywizję Piechoty. 4 Dywizja przejęła część jej garnizonów i oddziałów. W tym czasie otrzymała etaty dywizji piechoty typu A[9][10]

Krosno Odrzańskie - w tych koszarach stacjonował 36 batalion łączności[11]

Na podstawie zarządzenia Nr 023/Org. szefa Sztabu Generalnego WP z 7 marca 1962 roku 4 DP została przeformowana w 4 Dywizję Zmechanizowaną i skadrowana[12].

Dowódcy[edytuj kod]

Kamień upamiętniający 4 Pomorską Dywizję Piechoty im. Jana Kilińskiego znajdujący się u wylotu Mostu Poniatowskiego w Warszawie (strona praska). Wykonany z ruin kościoła św . Aleksandra w Warszawie
Kamień upamiętniający 4 Pomorską Dywizję Piechoty im. Jana Kilińskiego znajdujący się u wylotu Mostu Poniatowskiego w Warszawie (strona praska) (2).JPG
  • gen. bryg. Bolesław Kieniewicz 1 kwietnia 1944-1945
  • płk Wasyl Korewski (AR) 1945-1946
  • płk Stanisław Ziarkowski (AR) 1946-1947
  • gen. bryg. Stanisław Habowski 1947-1948
  • płk Henryk Bąkowski 1948-1950
  • płk/gen. bryg. Zygmunt Huszcza 1950-1952
  • gen. bryg. Brunon Marchewka 1954-1955
  • płk Tadeusz Nałogowski 1955-1957
  • gen. bryg. Mieczysław Mazur 1957-1959
  • gen. bryg. Leon Łapiński 1959-1964

Miejsce stacjonowania sztabu dywizji[edytuj kod]

Przypisy

  1. Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy WP nr 053/Org. z 30.3.1946 roku
  2. a b Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 429.
  3. Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 36-37.
  4. a b c d e Komornicki 1965 ↓, s. 139-143.
  5. a b c d Bigoszewska i Wiewióra 1974 ↓, s. 42-44.
  6. Wróblewski 2002 ↓, s. 378.
  7. Zdjęcie późniejsze z 2008
  8. Jerzy Kajetanowicz. Wojsko polskie w wydarzeniach poznańskich 1956 roku. . s. 42-57. 
  9. Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 311.
  10. Rozkaz organizacyjny MON nr 0025/Org. z 2 kwietnia 1957 roku
  11. Zdjęcie późniejsze z 2010
  12. Jerzy Kajetanowicz, Polska piechota w latach 1955-1963, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych Nr 2 (128), Wrocław 2003, ISSN 1230-5243, s. 177.

Bibliografia[edytuj kod]

  • Wanda Bigoszewska, Henryk Wiewióra: Sztandary ludowego Wojska Polskiego 1943 - 1974. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej, T. 1, Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego: formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek piechoty. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965.
  • 4 Dywizja Piechoty - Zmechanizowana 1808-1994. Zarys dziejów, red. nauk. Grzegorz Nowik, Tadeusz Rawski, Ministerstwo Obrony Narodowej, Departament Stosunków Społecznych, Wydawnictwo "Bellona", Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08377-0​.
  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • P. Piotrowski, Śląski Okręg Wojskowy. Przekształcenia organizacyjne 1945-1956, Warszawa 2003, ​ISBN 83-88542-53-2
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Wiesław Wróblewski: Działania militarne w Wielkopolsce i na Ziemi Lubuskiej. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny AON. Departament Systemu Obronnego MON, 2002. ISBN 83-88329-25-1.
  • Jerzy Kajetanowicz. Wojsko polskie w wydarzeniach poznańskich 1956 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 5, 2006. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281. 
  • Walki 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty na Wale Pomorskim