Język międzysłowiański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
medžuslovjansky
меджусловјанскы
Obszar (kraje słowiańskie)
Liczba mówiących ok. 2 tys. (2017)[1]
Pismo/alfabet łacińskie oraz cyrylica
Klasyfikacja genetyczna
  • Języki sztuczne
  • Języki pomocnicze
  • Języki regionalne
  • Język międzysłowiański
Status oficjalny
język urzędowy
Organ regulujący Medžuslovjanska Komisija[2][3]
Kody języka
Kod ISO 639-2 art
Kod ISO 639-3 brak
IETF brak
Glottolog inte1263
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język międzysłowiański (medžuslovjansky, меджусловјанскы), także: slovianskijęzyk sztuczny oparty na językach słowiańskich. Został skonstruowany przez zespół językotwórców z różnych krajów jako język pomocniczy, który ma zarazem ułatwić komunikację między Słowianami i służyć jako środek pozwalający osobom nieznającym żadnego języka słowiańskiego porozumiewać się ze Słowianami. Podstawową ideą międzysłowiańskiego jest fakt, że języki słowiańskie są na tyle do siebie zbliżone, że na podstawie wspólnych cech, jak np. słów i końcówek gramatycznych, można stworzyć język, który jest zrozumiały dla wszystkich.

Język ten powstał w marcu 2006 roku pod nazwą slovianski, częściowo jako reakcja na mnogość niesłowiańskich elementów oraz nadmiar rusycyzmów w najbardziej znanym ówcześnie słowiańskim języku pomocniczym, slovio. W założeniu swoich autorów międzysłowiański ma być językiem czysto naturalistycznym, składającym się wyłącznie z materiałów istniejących we wszystkich językach słowiańskich lub w większości z nich, nieobejmujących elementów sztucznych. Z tego pryncypium wynika, że międzysłowiański (w przeciwieństwie do slovio) ma trzy rodzaje gramatyczne: męski, żeński i nijaki. Dlatego też międzysłowiański cechuje się pełną deklinacją i pełną koniugacją czasowników, mimo że w większości języków pomocniczych panuje dążność do unikania złożonej fleksji. Mimo to, międzysłowiański jest językiem uproszczonym w tym sensie, że posługuje się prostymi, jednoznacznymi końcówkami i na ogół unika nieregularności. Autorzy projektu określają międzysłowiańszczyznę jako słowiański odpowiednik języka interlingua, slovio zaś, zdaniem autorów, stanowi słowiański ekwiwalent esperanta. Międzysłowiański jest językiem stale rozwijanym i ulepszanym pod kątem gramatyki, słownictwa oraz konwencji ortograficznych.

Język międzysłowiański ma aktywną społeczność użytkowników, zrzeszonych między innymi w grupie facebookowej, do której wpisało się ponad czternaście tysięcy osób. Język używany jest w rozlicznych publikacjach, zarówno internetowych, jak i papierowych. Od roku 2017 corocznie odbywa się międzynarodowa konferencja poświęcona językowi międzysłowiańskiemu. Ponadto międzysłowiański odgrywa ważną rolę w filmie Malowany ptak czeskiego reżysera Václava Marhoula, którego światowa premiera odbyła się 3 września 2019 podczas 76. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji[4].

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Flaga języka międzysłowiańskiego

Język międzysłowiański powstał w oparciu o dwa starsze projekty: slovianski z 2006 r. oraz novoslověnsky 2009 r.

W latach 2006-2009 r. slovianski istniał w dwóch odmianach: slovianski-N (opracowany przez Jana van Steenbergena i Igora Polakowa) został rozpoczęty jako język ściśle naturalistyczny, opierającym się na materiałach, które zdarzają się w większości języków słowiańskich, podczas gdy slovianski-P (opracowany przez Ondreja Rečnika i Gabriela Svobodę) ograniczał się w gramatyce do zasobów istniejących we wszystkich językach słowiańskich. W praktyce oznaczało to, że slovianski-N dysponował sześcioma przypadkami, gdy slovianski-P w ogóle nie stosował przypadków i zamiast tego posługiwał się przyimkami. Oprócz tych dwóch wariantów (N odnosi się do naturalizmu, P do elementów pidżynowych) istniała jeszcze wersja schematyczna pt. slovianski-S, którą potem jednak porzucono. W grudniu 2009 r. ustalono, że slovianski-N będzie nosił nazwę „slovianski”. W oparciu o slovianski i slovio powstały również dwa inne projekty, rozumio i slovioski. Slovioski w założeniu miał stanowić ulepszoną wersję slovio o bardziej słowiańskiej gramatyce, ale po krótkim czasie jego autorzy zerwali stosunki ze slovio i po dwóch latach dołączyli do projektu slovianski.

W kolejnych latach społeczność rozwijająca język slovianski była ściśle związana ze społecznością, która w 2009 r. stworzyła niemal identyczny język pomocniczy, novoslovienskij (później: novoslověnsky). Ten drugi język, zamiast opierać się na odnajdowaniu podobieństw między istniejącymi językami słowiańskimi, była nowoczesną interpretacją starocerkiewnosłowiańskiego. Oba projekty miały wspólny słownik i dzieliły je jedynie drobne różnice gramatyczne i ortograficzne – znane były pod wspólnym szyldem medžuslovjanski. W 2011 r. opracowana została nowa wersja języka jako kontynuacja obu projektów, obejmując wszystkie różnice w jednym systemie gramatycznym i ortograficznym.

W czerwcu 2017 r., podczas pierwszej międzynarodowej konferencji poświęconej językowi międzysłowiańskiemu powołano pięcioosobową komisję, której zadaniem była całkowita unifikacja obu wersji językowych. Rezultatem była nowa gramatyka pt. medžuslovjansky wspólnego autorstwa Jana van Steenbergena i Vojtěcha Merunki.

Rozwój i zrozumiałość[edytuj | edytuj kod]

Vojtěch Merunka i Jan van Steenbergen podczas drugiej konferencji poświęconej językowi międzysłowiańskiemu (CISLa 2018)

Język międzysłowiański ciągle się rozwija – mocno w jego propagowaniu udziela się Vojtěch Merunka[5]. W kwietniu 2016 roku został także wydany pierwszy numer czasopisma czesko- i słowackojęzycznego „Slovanská Unie”, w którym jednak możliwe jest także pisanie artykułów w języku międzysłowiańskim, przy zachowaniu pisowni możliwie obywającej się bez skomplikowanych znaków diakrytycznych. Razem z pierwszym numerem o temacie „Dny Slovanské Kultury” pojawił się artykuł w języku nowosłowiańskim napisany przez Vojtěcha Merunkę[6]. Następcą czasopisma jest obecnie „Slovjani.info”, którego artykuły są archiwizowane w bazie CEEOL i Bibliotece Narodowej Republiki Czeskiej. W roku 2015 została także zorganizowana ankieta internetowa, która miała pokazać stopień zrozumiałości nowosłowiańskiego, w której wzięło udział 1650 osób z różnych części świata. Z ankiety wynika, że zrozumiałość międzysłowiańskiego kształtuje się na poziomie 84%[7][8].

W czerwcu 2017 r. odbyła się w czeskiej miejscowości Staré Město pierwsza konferencja poświęcona językowi międzysłowiańskiemu pt. CISLa 2017. W konferencji brało udział 64 uczestników z dwunastu różnych krajów, a wszystkie wykłady były albo prowadzone w międzysłowiańskim, albo tłumaczone na międzysłowiański[9][10]. W 2018 r. odbyła się druga konferencja. Obecnie międzysłowiańskie środowisko składa się z głównej grupy języka międzysłowiańskiego na Facebooku[11] mającej ponad czternastu tysięcy członków oraz stron i grup pobocznych. Oprócz tego w Internecie można znaleźć m.in. stronę Jana van Steenbergena z różnymi narzędziami, opisem standardowej gramatyki, oraz słownikami mającymi obecnie po ok. 18 000 unikalnych haseł[12], projekt Medžuslovjansky Vikisbornik posiadający zbiór ok. 150 różnych tekstów, materiałów do nauki, tłumaczeń, cytatów i innych[13], projekt Medžuviki działający na wzór Wikipedii[14], dwa portale informacyjne[15] i pomniejsze lub nieaktywne projekty[16]. Dostępne są także książki: zbiorowa antologia międzysłowiańskiego[17], Mały Książę[18] oraz podręcznik[19]. Z międzysłowiańskiego korzysta także naukowe czasopismo „Ethnoentomology”[20].

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

Międzysłowiański może być zapisywany za pomocą różnych pisowni. Główną zasadą jest to, by każdy Słowianin mógł pisać po międzysłowiańsku na własnej klawiaturze. Dlatego jego autorzy opracowali dwie standardowe ortografie, jedną na podstawie alfabetu łacińskiego z haczkami, drugą zaś na podstawie cyrylicy, przeważnie serbskiej. Dla liter brakująych na niektórych klawiaturach autorzy proponują alternatywną pisownię.

Ortografia języka międzysłowiańskiego
łaciński A B C Č D E Ě F G H I J K L LJ M N NJ O P R S Š T U V Y Z Ž
łaciński (alt.) CZ
CX
DZS
DZX
E SZ
SX
I Ż
ZS
ZX
cyrylica А Б Ц Ч Д ДЖ Е Є Ф Г Х И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Ш Т У В Ы З Ж
cyrylica (alt.) Е Й ЛЬ НЬ И
wymowa ɑ
a
b t͡s t͡ʃ
t͡ʂ
d d͡ʒ
d͡ʐ
ɛ
e
jɛ f g
ɦ
x i
ɪ
j k l
ɫ
lʲ
ʎ
m n nʲ
ɲ
o
ɔ
p r s ʃ
ʂ
t u v
ʋ
ɪ
ɨ
z ʐ
ʒ

Ponieważ międzysłowiański nie jest językiem etnicznym, wymowa i akcent nie podlegają ścisłym regułom. Istnieje jednak wersja „domyślna” każdego słowa wraz z unikalną ortografią oraz proponowaną standardową wymową w IPA, tworzoną w taki sposób, by była jak najbardziej „pośrodku” wymowy występującej w językach żywych z różnych rodzin. W tym celu utworzone zostały dodatkowe, opcjonalne litery, które mogą wpływać na wymowę oraz/lub zawierać informacje etymologiczne (tzw. alfabet etymologiczny). Litery te pochodzą częściowo z różnych języków słowiańskich. Korzystanie z tych liter stanowi drugi poziom ortografii, podczas gdy na pierwszy składają się jedynie litery podane w tabeli powyższej. Mimo iż podstawowy zestaw liter w pełni wystarcza do zapisywania języka, dynamiczny słownik międzysłowiańsko-polski posiada opcję wyświetlania ortografii stopnia drugiego w celu uniknięcia nieścisłości. Chociaż dla większości liter z tej rozszerzonej pisowni istnieją też odpowiedniki cyrylickie (np. ѫ, ђ), odradza się ich używanie ze względu na brak zrozumiałości dla Słowian nieznających tychże liter.

znaki opcjonalne Å Ć Đ Ė Ę Ĺ Ń Ȯ Ŕ Ś Ų Ź
wymowa ɒ t͡ɕ dʲ
ɟ
d͡ʑ ɛ
ǝ
jæ lʲ
ʎ
nʲ
ɲ
ə
ʌ
rʲ
sʲ
ɕ
tʲ
c
o
ʊ
zʲ
ʑ
Przykłady różnic ortograficznych w stopniu pierwszym (z wykorzystaniem uproszczonych opcji) i drugim ortografii
stopień pierwszy smutni ris dnes mekki svez krava jarmo dozsd aktualnost czest czlanok reszenje
stopień drugi smųtny ryś dneś mękky svęź kråva jaŕmo dȯžd́ aktuaĺnost́ čęst́ članȯk rěšeńje
znaczenie smutny ryś dziś miękki związek krowa jarzmo deszcz aktualność część członek, artykuł decyzja

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Słowa w języku międzysłowiańskim powstają na podstawie porównywania słów w językach słowiańskich, które są podzielone na sześć grup:

Grupy te są traktowane równo. Aby wejść do słownika międzysłowiańskiego, słowo powinno być zrozumiałe dla użytkowników maksymalnej liczby wyżej wymienionych grup. Właściwa forma jest ustalona nie tylko na podstawie frekwencji danego słowa we współczesnych językach słowiańskich, lecz również na podstawie regularnej derywacji z prasłowiańskiego, aby zapewnić spoistość wewnętrzną.

Porównanie kilku słów międzysłowiańskich z innymi językami słowiańskimi
Międzysłowiański rosyjski ukraiński białoruski polski kaszubski górnołużycki czeski słowacki słoweński chorwacki serbski macedoński bułgarski
člověk чловєк человек чоловік, людина чалавек człowiek czôłwiek čłowjek člověk človek človek čovjek човек човек човек
pes пес пёс, собака пес, собака сабака pies pies pos, psyk pes pes pes pas пас пес, куче пес, куче
dom дом дом дім дом dom dóm dom dům dom dom, hiša dom, kuća дом, кућа дом, куќа дом, къща
kniga книга книга книга кніга książka ksążka kniha kniha kniha knjiga knjiga књига книга книга
noč ноч ночь ніч ноч noc noc nóc noc noc noč noć ноћ ноќ нощ
pismo писмо письмо лист, письмо пісьмо, ліст list lëst list dopis list pismo pismo писмо писмо писмо
veliky великы большой великий вялікі wielki wiôldżi wulki velký veľký velik velik велик голем голям
novy новы новый новий новы nowy nowi nowy nový nový nov nov нов нов нов

Tekst przykładowy[edytuj | edytuj kod]

Ojcze nasz w dwóch głównych pisowniach:

Alfabet łaciński Cyrylica
Otče naš, ktory jesi v nebesah, nehaj sveti se ime Tvoje.
Nehaj prijde kraljevstvo Tvoje, nehaj bude volja Tvoja, kako v nebu tako i na zemji.
Hlěb naš vsakodenny daj nam dnes, i odpusti nam naše grěhy, tako kako my odpuščajemo našim grěšnikam.
I ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo.
Ibo Tvoje jest kraljevstvo i moč i slava, na věky věkov.
Amin.
Отче наш, кторы јеси в небесах, нехај свети се име Твоје.
Нехај пријде краљевство Твоје, нехај буде воља Твоја, како в небу тако и на земји.
Хлєб наш всакоденны дај нам днес, и одпусти нам наше грєхы, тако како мы одпушчајемо нашим грєшникам.
И не введи нас в покушенје, але избави нас од злого.
Ибо Твоје јест краљевство и моч и слава, на вєкы вєков.
Амин.

Liczby 1-10[edytuj | edytuj kod]

Liczebniki Medžuslovjansky Меджусловјанскы
1 jedin једин
2 dva два
3 tri три
4 četyri четыри
5 pet пeт
6 šest шест
7 sedm седм
8 osm осм
9 devet девeт
10 deset десeт

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kocór, Maria, et al., "Zonal Constructed Language and Education Support of e-Democracy – The Interslavic Experience". W: Sokratis K. Katsikas & Vasilios Zorkadis red., E-Democracy – Privacy-Preserving, Secure, Intelligent E-Government Services. 7th International Conference, E-Democracy 2017, Athens, Greece, December 14-15, 2017, Proceedings (Communications in Computer and Information Science no. 792, Springer International Publishing, 2017, ​ISBN 978-3-319-71116-4​, 978-3-319-71117-1), s. 21.
  2. Interslavic – Introduction, steen.free.fr [dostęp 2019-01-11].
  3. CISLa 2018, conference.interslavic-language.org [dostęp 2019-01-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-30].
  4. «Раскрашенная птица» – кинодебют межславянского языка. Radio Praha, 28 stycznia 2019.
  5. Np. konferencja czesko-chorwacka „Antropologija budućnosti: Jezik i komunikacija”, gdzie V. Merunka mówi po nowosłowiańsku i propaguje go.
  6. „Slověnska Kulturna Diplomacija: SWOT analyza, strategija i taktika do budučnosti” http://slovane.org/su/.
  7. Wyniki: https://web.archive.org/web/20160327171053/http://slovane.org/index.php/projekty/172-docasni-rezultaty.
  8. Ankieta: https://web.archive.org/web/20160327055358/http://slovane.org/index.php/projekty/166-nstest.
  9. CISLa 2017 (ang.).
  10. Jiří Králík: Dny slovanské kultury 2017 skončily (ang.). Místní kultura, 6 czerwca 2017.
  11. https://www.facebook.com/groups/interslavic/about/.
  12. English-Interslavic dictionary – Anglijsko-Medžuslovjansky slovnik – Англијско-Меджусловјанскы словник, steen.free.fr [dostęp 2019-01-11].
  13. Sbornik:Glavna stranica – Vikisbornik (Medžuviki), isv.miraheze.org [dostęp 2019-01-11].
  14. Medžuviki, svobodna enciklopedija, isv.miraheze.org [dostęp 2019-01-11].
  15. https://www.facebook.com/MSVesti1/?epa=SEARCH_BOX http://izvesti.info/.
  16. https://www.tapatalk.com/groups/slovianski/ https://www.liveinternet.ru/users/ranmarurei/rubric/6714552/ https://www.facebook.com/interslavic/ http://interslavic-language.org/.
  17. Čitateljnik, Antologija tekstov v medžuslovjanskom jezyku – Google Play, play.google.com [dostęp 2019-01-11].
  18. The Little Prince, steen.free.fr [dostęp 2019-01-11].
  19. book – interslavic language tutorial, www.neoslavonic.org [dostęp 2019-01-11].
  20. Ethnoentomology, www.ethnoentomology.cz [dostęp 2019-01-11] (ang.).

Referencje[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barandovská-Frank, Věra. Panslawische Variationen. Brosch, Ciril i Fiedler, Sabine (ed.), Florilegium Interlinguisticum. Festschrift für Detlev Blanke zum 70. Geburtstag. Peter Lang Internationaler Verlag der Wissenschaften, Frankfurt am Main, 2011, ​ISBN 978-3-631-61328-3​, str. 209–236.
  • Duličenko, Aleksandr D. Pravigo de la slava interlingvistiko: slava reciprokeco kaj tutslava lingvo en la historio de Slavoj. Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft, nr 57:2, czerwiec 2016, Akademia Libroservo, ISSN 0723-4899, str. 75–101.
  • Meyer, Anna-Maria. Wiederbelebung einer Utopie. Probleme und Perspektiven slavischer Plansprachen im Zeitalter des Internets. Bamberger Beiträge zur Linguistik 6, Bamberg: Univ. of Bamberg Press, 2014, ​ISBN 978-3-86309-233-7​.
  • Merunka, Vojtěch; Heršak, Emil; Molhanec, Martin. Neoslavonic Language. Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft, nr 57:2, czerwiec 2016, Akademia Libroservo, ISSN 0723-4899, str. 114–134.
  • Merunka, Vojtěch. Neoslavonic zonal constructed language. České Budějovice, 2012, ​ISBN 978-80-7453-291-7​.
  • Рупосова, Л.П. История межславянского языка. Вестник Московского государственного областного университета. Московский государственный областной университет, 2012 no. 1, s. 51–56.
  • Steenbergen, Jan van. Constructed Slavic languages in the 21th century. Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft, nr 57:2, czerwiec 2016, Akademia Libroservo, ISSN 0723-4899, str. 102–113.
  • Steenbergen, Jan van. Język międzysłowiański jako lingua franca dla Europy Środkowej. Ilona Koutny, Ida Stria (red.): Język / Komunikacja / Informacja nr XIII (2018). Poznań: Wydawnictwo Rys, 2018. ​ISBN 978-83-65483-72-0​, ISSN 1896-9585, s. 47–61.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]