Pascha (święto w judaizmie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy święta. Zobacz też: inne znaczenia słowa pascha.
Pascha (Pesach - „przejście" hebr.)
Shmura Matzo.jpg
Maca spożywana podczas paschalnego sederu
Dzień od 15 dnia nisan 7 lub 8 dni (marzec-kwiecień)
Religie judaizm
Upamiętnia wyzwolenie Żydów z niewoli egipskiej
Symbole

maca,

Inne nazwy Pascha, Pesach
Wikimedia Commons

Pascha (aram. pascha[1], hebr. פסח – Pesach, 'przejście', jidysz Pajsoch, Pejsoch), Przaśniki – święto żydowskie obchodzone na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej. W Izraelu trwa 7 dni, a w diasporze – 8 dni, poczynając od 15 dnia miesiąca nisan. Od dnia następnego liczony jest omer – okres 7 tygodni, prawie żałobny, w którym ortodoksyjni Żydzi nie odprawiają wesel, nie strzygą włosów ani się nie golą.

Tradycja[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy wieczór Paschy, zwany wieczorem sederowym, jest najbardziej uroczystym momentem życia żydowskiego. Spożywa się wtedy w gronie rodziny uroczystą kolację, podczas którego czytana jest Hagada, opowiadająca o wyjściu z Egiptu. Tekst nie jest liturgiczny: istnieją różne Hagady; niektóre współczesne komentują wyzwolenie narodu żydowskiego w świecki sposób. Podczas uczty wychyla się cztery kielichy wina dla upamiętnienia czterech sposobów nazwania wyzwolenia. Jedno z dzieci zadaje pytania dotyczące znaczenia obrzędów Paschy, na które odpowiada głowa rodziny. Następnie biesiadnicy odmawiają psalmy Hallelu.

Pierwotnie - tak jak nakazał Bóg Jahwe - Żydzi spożywali tylko: pieczonego w całości, dorodnego, zdrowego baranka lub kozła (razem z trzewiami), gorzkie zioła, oraz „przaśny chleb (bez zakwasu)" - macę. Jedna sztuka na rodzinę, lub jeżeli rodzina była mała, wspólnie z najbliższymi sąsiadami. Co pozostało po zwierzęciu miało zostać całkowicie spalone (por. Wj 12,10[2]).

Pierwszą paschę obchodzono 14 dnia miesiąca Nisan (dzień zaczynał się wieczorem), w dniu wyjścia Izraelitów z niewoli egipskiej (Księga Wyjścia 12: 6-11, 17, 27, 51[3])

Pascha według Miszny[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze trzy rozdziały traktatu omawiają kwestię zakwaszanych pokarmów, których spożywanie było zabronione. W rozdziałach mówi się między innymi o szukaniu zakwasu (1,1-3), czasie spożywania go (1,4-5), z czego robiona jest maca i jakości ciasta (2,5; 3,2-5). Rozdział czwarty opisuje prace dozwolone i zabronione. Rozdziały pięć do osiem omawiają szczegółowo sprawy związane z barankiem paschalnym, min. kwestia czasu uboju baranka (5,1), kto zabija baranka (5,2-4). Rozdział szósty omawia kwestie baranka i związane z nim naruszenie szabatu (6,1-2), nieprzydatności ofiary z baranka (6,6). Rozdział siódmy omawia nabicie baranka na pojedynczy rożen (7,1-2)[4], sposób pieczenia i spożywania baranka paschalnego (7,2-12). Rozdział ósmy dotyczy kwestii osób spożywających, w tym prozelitów, niewolników, chorych (8,1-8). Rozdział dziewiąty omawia obchodzenie tzw. drugiej Paschy i kto oraz kiedy może ją spożyć (9,1-3). Rozdział dziesiąty opisuje przebieg świątecznej nocy (10,1) i picia czterech kielichów (10,2-7)[5]Talmud, Miszna.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Dzisiaj podczas kolacji sederowej spożywa się warzywa zanurzone w słonej wodzie oraz gorzkie zioła. Tradycyjnymi potrawami są: pieczony udziec z kością (symbolizujący ofiarę z baranka paschalnego) oraz jajka. Wieczór sederowy składa się z wielu tradycyjnych rytuałów, odprawianych w ustalonym porządku. Istnieje też wiele zwyczajów ludowych związanych z sederem: np. dzieci próbują znaleźć ostatni kawałek macy (afikoman) i wymienić go na prezenty; jeden puchar wina napełnia się dla proroka Eliasza, który jest uroczyście zapraszany do środka (na którego należy czekać ponieważ nie wiadomo czy nie przyjdzie akurat tego wieczoru); wino z kielichów jest ulewane dziesięciokrotnie na pamiątkę plag egipskich etc.

Najważniejszym przykazaniem obowiązującym Żydów w święto Paschy jest zakaz spożywania (a nawet posiadania w domu) chleba na zakwasie (chamec). Zamiast niego spożywa się pieczywo ze specjalnie przygotowanej mąki - macę. Nie można używać zwykłych naczyń kuchennych i sztućców, gdyż wchłonęły one chamec i mogą być rytualnie oczyszczone tylko przez specjalne procedury koszerowania. Chamec należy wyrzucić, albo sprzedać nie-Żydom i ewentualnie odkupić po świętach. Poza tym różne społeczności żydowskie mają własne ograniczenia pokarmowe, np. Aszkenazyjczycy nie jedzą fasoli, grochu i ryżu[potrzebne źródło]. W pierwszy i ostatni dzień Paschy zakazana jest praca.

Terminarz[edytuj | edytuj kod]

2011 - 19 kwietnia - 26 kwietnia

2012 - 7 kwietnia - 14 kwietnia

2013 - 26 marca - 2 kwietnia

2014 - 15 kwietnia - 22 kwietnia

2015 - 4 kwietnia - 11 kwietnia

W chrześcijaństwie[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo przywiązuje tak wielką wagę do żydowskiego święta Paschy, ponieważ Ostatnia Wieczerza była właśnie wieczerzą paschalną.

Ewangelia Łukasza rozdział 22 wersety: 1. Nadchodziła uroczystość Przaśników, tak zwana Pascha. (śródtytuł Przygotowanie Paschy) 8. Jezus posłał Piotra i Jana z poleceniem: „Idźcie i przygotujcie nam Paschę byśmy mogli ja spożyć. 13. Oni poszli, znaleźli tak jak im powiedział, i przygotowali Paschę. (śródtytuł Ostatnia Pascha) 14. A gdy nadeszła pora, zajął miejsce u stołu i Apostołowie z Nim. 15. Wtedy rzekł do nich: „Gorąco pragnąłem spożyć tę Paschę z wami, zanim będę cierpiał 16. Albowiem powiadam wam: Już jej spożywać nie będę, aż się spełni w królestwie Bożym". 17. Potem wziął kielich i odmówiwszy dziękczynienie rzekł: „Weźcie go i podzielcie między siebie; 18. albowiem powiadam wam: odtąd nie będę już pił z owocu winnego krzewu, aż przyjdzie Królestwo Boże". (Biblia Tysiąclecia)

Przypisy

  1. Wielki Słownik Języka Greckiego ΕΩΡΓΙΟΥ Δ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ str,1355, wyd. KENTRO LEKSIKOLOGIAS, www.lexicon.gr, Ateny 2008, ISBN 978-960-89751-6-3
  2. Wj 12,10
  3. Wj 12,6
  4. Craig S. Keener, Komentarz historyczno-kulturowy do Nowego Testamentu, Warszawa 2000, VOCATIO, s. 229.
  5. Studia judaica, 2(12)2003, s. 97

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]