Swarzędz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Swarzędz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz w Swarzędzu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina Swarzędz
Aglomeracja poznańska
Data założenia XIV wiek
Prawa miejskie 1638
Burmistrz Marian Szkudlarek (od 2014)
Powierzchnia 9 km²
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

30 739[1]
3770 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 61
Kod pocztowy 62-020
Tablice rejestracyjne POZ, PZ
Położenie na mapie gminy Swarzędz
Mapa konturowa gminy Swarzędz, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Ziemia52°24′30″N 17°04′17″E/52,408333 17,071389
TERC (TERYT) 3021164
SIMC 0971502
Hasło promocyjne: Dobrze trafiłeś
Urząd miejski
Rynek 1
62-020 Swarzędz
Strona internetowa

Swarzędz (niem. Schwersenz) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Swarzędz. Położone nad Jeziorem Swarzędzkim, ok. 10 km od centrum Poznania. Jest siedzibą największej i najgęściej zaludnionej gminy wchodzącej w skład aglomeracji poznańskiej[2].

Według danych GUS z 31 grudnia 2017 miasto miało 30 739 mieszkańców[3]. Jest dziewiątym co do liczby mieszkańców w woj. wielkopolskim i ma jedną z największych gęstości zaludnienia spośród polskich miast (3730 osób/km² – czwarta lokata w kraju, za Świętochłowicami oraz podwarszawskimi: Piastowem i Legionowem). Jest także siódmym co do wielkości miastem w Polsce niebędącym siedzibą powiatu.

Dawniej jeden z ośrodków włókienniczych Wielkopolski, obecnie miejsce prosperowania bardzo wielu warsztatów stolarskich, tapicerskich i meblowych.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 8,24 km²[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieża ciśnień i rzeźnia z początku XX wieku

Ślady osadnictwa człowieka w okolicach Swarzędza sięgają 8-3,5 tys. lat p.n.e. Potwierdzają to liczne stanowiska archeologiczne głównie z okresu kultury łużyckiej i przeworskiej, a także z mezolitu i wczesnego średniowiecza.

Pierwsze wzmianki pisane pojawiły się w 1366 o wsi Swarancz lub Swanrancz należącej do rodziny Górków herbu Łodzia. Byli oni w jej posiadaniu do 1592, kiedy to właścicielem został Mikołaj ze Srebrnej Góry koło Nakła. Następnie Swarzędz przeszedł w ręce rodziny Czarnkowskich herbu Nałęcz. Wieś liczyła wówczas 2,5 łana, 3 zagrodników, pasterza i 30 owiec.

Wieś szlachecka, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[5].

W 1610 właścicielem Swarzędza został wojewoda inowrocławski i kaliski – Zygmunt Grudziński herbu Grzymała, by 28 sierpnia 1638 wystawić na zamku w Kórniku dokument lokacyjny na prawie magdeburskim, potwierdzony przez króla Władysława IV, nadając miastu nazwę Grzymałowo[6]. W kolejnych latach nazwę tę wyparła dawna nazwa wsi Swarzędz.

W 1910 Swarzędz liczył 3459 mieszkańców, tym: 1927 Polaków (55,7%), 1371 Niemców (39,6%) i 161 Żydów (4,7%).

Z okazji 350-lecia nadania praw miejskich, przypadającego w 1988, społeczeństwo ufundowało dla miasta sztandar. Swarzędz został również odznaczony przez Radę Państwa Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[7].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego[edytuj | edytuj kod]

Dwór (obecnie przedszkole)
  • historyczne założenie urbanistyczne, 1366 - XIX/XX w., nr rej.: 2255/A z 24.11.1992
  • Kościół pw. św. Marcina z 1638, wielokrotnie przebudowany, nr rej.: 1189/A z 24.07.1970
  • zespół pałacowy przy ulicy Poznańskiej, obejmujący: pałac z XIX/XX w., 1923, park z końca XIX w., XX w. i Skansen Pszczelarski w dzielnicy Nowa Wieś, nr rej.: 2115/A z 30.03.1987
  • dom przy ulicy Piaski 3, szachulcowy, z XVIII/XIX w., nr rej.: 1157/A z 19.06.1970
  • dom przy ulicy Piaski 8 z początku XIX w., nr rej.: 1191/A z 24.04.1970
  • dom przy Rynku 23 z początku XIX w., nr rej.: 1190/A z 24.07.1970
  • dom przy ulicy Warszawskiej 5 z XVIII/XIX w., nr rej.: 1192/A z 24.07.1970

[8]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Swarzędza w 2014[9].


Piramida wieku Swarzedz.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście i gminie istnieje kilka tysięcy podmiotów gospodarczych, w tym kilkadziesiąt z kapitałem zagranicznym. Funkcjonuje tu centrum handlowe Agrobex[10], centrum handlowe ETC wraz z hipermarketem budowlanym Leroy Merlin. Swoje zakłady ulokowali tu tacy wytwórcy jak: Volkswagen, British Petroleum, CLIP Logistics, Mercedes-Benz, Deceuninck, EVER Power Systems, Vox, Poz-Bruk, Panopa Logistik, Blum, Arvin Meritor, Stena Złomet, jak również wiele średnich i małych przedsiębiorstw, głównie z branży handlowej oraz, tradycyjnej dla Swarzędza, stolarskiej i tapicerskiej. W południowej części Swarzędza, przy drodze nr 92 i linii kolejowej istnieje Specjalna Strefa Ekonomiczna o powierzchni 80ha, będąca podstrefą Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[11].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy w Swarzędzu

Przez Swarzędz przebiega droga krajowa nr 92 oraz linia kolejowa nr 3 a także bierze początek linia kolejowa nr 352. Na stacji Swarzędz zatrzymują się pociągi Kolei Wielkopolskich oraz od 9 września 2018 również Poznańskiej Kolei Metropolitalnej. Przewoźnikiem miejskim na terenie Swarzędza jest Swarzędzkie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. obsługujący 16 autobusowych linii dziennych, jedną autobusową linię nocną oraz jedną sezonową linię rowerową (autobus z przyczepką na rowery). Do Swarzędza dociera także linia 425 obsługiwana przez MPK Poznań oraz linia 489 obsługiwana przez ZK Kleszczewo.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Do 31 sierpnia 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonały trzy szkoły podstawowe, trzy gimnazja, jedno samodzielne liceum ogólnokształcące oraz dwa zespoły szkół ponadgimnazjalnych:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
  • Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
  • Gimnazjum nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
  • I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
    • Technikum w Swarzędzu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Swarzędzu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Swarzędzu
    • I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
  • Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu

W wyniku reformy systemu oświaty z 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonuje sześć szkół podstawowych, jedno samodzielne liceum oraz dwa zespoły szkół ponadpodstawowych[12][13]:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa Fundacji „Ekos” w Swarzędzu (dotychczasowe Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu – niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
    • Technikum w Swarzędzu
    • Branżowa Szkoła I Stopnia w Swarzędzu
    • Branżowa Szkoła I Stopnia Specjalna w Swarzędzu
    • III Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu
    • I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
  • Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
    • II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu

Sieć szkół gminy Swarzędz tworzą ponadto szkoły podstawowe w Kobylnicy, Paczkowie, Wierzonce oraz dwie w Zalasewie.

Organizacje społeczne[edytuj | edytuj kod]

  • Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzu (Związek Harcerstwa Polskiego i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[14]
  • 28 Swarzędza Drużyna Harcerska HKT „Azymut” „WIGRY” (Związek Harcerstwa Polskiego)
  • 9 Swarzędzka Środowiskowa Drużyna Harcerska „Dąbrowa” im. Olgi i Andrzeja Małkowskich (Związek Harcerstwa Polskiego)
  • Swarzędzki Szczep Harcerski „Dukt” (Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej)
  • Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu (Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[15]
  • Koło PTTK Łaziki w Swarzędzu (Oddział Poznań – Nowe Miasto)
  • Klub Żołnierzy Rezerwy „Commando” w Swarzędzu (Liga Obrony Kraju)
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski im. Leszka Grajka w Swarzędzu
  • Stowarzyszenie Kulturalne Orkiestra Dęta w Swarzędzu
  • Stowarzyszenie „Bezpieczna Gmina Swarzędz”
  • Polski Komitet Pomocy Społecznej Stowarzyszenie Charytatywne, Zarząd Miejsko-Gminny w Swarzędzu
Swarzędzkie Centrum Sportu i Rekreacji "Wodny Raj"

Sport i turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Swarzędzu działa kilka klubów sportowych m.in. działający od 1921 piłkarski Klub Sportowy Unia Swarzędz – obecnie w czwartej lidze, od 2013 piłkarskie Stowarzyszenie Sportowe Nad Cybiną Meblorz Swarzędz[16], I-ligowy koszykarski Klub Sportowy „Unia-Probasket”, Uczniowski Klub Sportowy „Lider” oraz klub hokeja na trawie UKS Swarek Swarzędz. W Swarzędzu znajduje się kilka boisk przeznaczonych do gry w piłkę nożną, koszykówkę, kryty basen i lodowisko.

Na terenie miasta znajduje się Skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. Ryszarda Kosteckiego.

20 września 2018 w dawnej remizie strażackiej przy ulicy Bramkowej zostało otwarte Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki[17] - muzeum skupiające się na historii miasta i gminy. Na wystawie stałej można znaleźć informacje o początkach miasta, jego wielokulturowości, rozwoju przemysłu na tym terenie (w tym głównie stolarstwa) oraz okresie wojennym oczami Swarzędza i jego mieszkańców.

Przy dworcu kolejowym początek ma szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny do Kobylnicy, natomiast w Nowej Wsi szlak turystyczny żółty szlak do Spławia.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny pw. Matki Bożej Miłosierdzia

Na terenie Swarzędza działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

  • zbór „Jerusalem”[18]

Władze[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie miasta[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1918-1919 Brunon Glabisch
1919 Tadeusz Staniewski
1919-1920 Teofil Hoffmann
1920-1921 Czesław Lukserek
1922-1924 Józef Kotliński
1924-1927 Hieronim Dąbrowski
1928-1929 Walerian Olejniczak
1929-1939 Tadeusz Staniewski
1945-1946 Władysław Walczak
1946-1950 Maksymilian Rajewicz

Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1950-1952 Feliks Binek
1952-1953 Wasław Pawłowski
1953-1957 Czesława Kołacka
1957-1961 Feliks Binek
1962-1965 Jerzy Kolasa
1965-1970 Andrzej Ziółek
1970-1974 Czesław Piskorek

Naczelnicy Miasta i Gminy[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1974-1978 Czesław Piskorek
1978-1982 Czesław Szymaniak
1982-1984 Ryszard Seremak
1984-1990 Halina Tempińska

Burmistrzowie Miasta i Gminy[edytuj | edytuj kod]

Lata Imię i nazwisko informacje dodatkowe
1990-1994 Jerzy Gruszka
1994-2002 Jacek Szymczak pełnił funkcję dwie kadencje
2002-2006 Anna Tomicka pierwszy burmistrz wybrany w wyborach powszechnych
2006-2007 Bożena Szydłowska zrzekła się mandatu burmistrza w związku z uzyskaniem mandatu posła na Sejm RP (wygaśnięcie mandatu nastąpiło 31 października 2007)
2007-2008 Marek Baumgart (p.o.)
2008-2014 Anna Tomicka wybrana 16 marca 2008 w II turze, wybrana ponownie 21 listopada 2010 (łącznie pełniła dwie pełne i jedną niepełną kadencję)
2014- Marian Szkudlarek wybrany 30 listopada 2014 w II turze, wybrany ponownie 21 października 2018 w I turze

Przewodniczący Rady Miejskiej od 1990[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1990-1994 Arkadiusz Małyszka
1994-1998 Barbara Brodowska-Właźlińska
1998-2002 Anna Tomicka
2002-2006 Bożena Szydłowska
2006-2010 Piotr Choryński
2010-2014 Marian Szkudlarek
2014- Barbara Czachura

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:[20]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. [1], dane GUS.
  2. Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 5)
  3. [2]
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.
  6. Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 8)
  7. (M.P. z 1988 r. nr 21, poz. 190).
  8. Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2014-11-16
  9. Swarzędz w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  10. Centrum handlowe AGROBEX. W: Strona Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego i Handlowego "AGROBEX" Spółka z o.o. [on-line]. agrobex.pl. [dostęp 2015-07-15].
  11. http://swarzedz.pl/index.php?id=84 Oficjalna Strona UMiG Swarzędz
  12. Uchwała nr XXXIII/331/2017 Rady Miejskiej w Swarzędzu z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego (pol.). [dostęp 2017-09-01].
  13. Uchwała nr XXVI/366/V/2017 Rady Powiatu w Poznaniu z dnia 29 marca 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół ponadgimnazjalnych i specjalnych do nowego ustroju szkolnego oraz ustalenia sieci szkół ponadpodstawowych i specjalnych (pol.). [dostęp 2017-09-01].
  14. Strona Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzuu
  15. Strona Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu
  16. Oficjalna strona SSNC Meblorz Swarzędz
  17. Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki już zaprasza do zwiedzania!, muzeum-swarzedz.pl [dostęp 2019-04-16].
  18. Strona Kościoła Zielonoświątkowego w RP – Baza adresowa zborów
  19. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-18].
  20. Współpraca międzynarodowa. Urząd Miasta i Gminy Swarzędz. [dostęp 2013-10-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Libicki, Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce. REBIS, 2003. ISBN 83-7301-243-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]