Swarzędz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Swarzędz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz w Swarzędzu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

poznański

Gmina

Swarzędz

Aglomeracja

poznańska

Data założenia

XIV wiek

Prawa miejskie

1638

Burmistrz

Marian Szkudlarek (od 2014)

Powierzchnia

9 km²

Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość


30 739[1]
3770 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 61

Kod pocztowy

62-020

Tablice rejestracyjne

POZ, PZ

Położenie na mapie gminy Swarzędz
Mapa konturowa gminy Swarzędz, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Swarzędz”
Ziemia52°24′30″N 17°04′17″E/52,408333 17,071389
TERC (TERYT)

3021164

SIMC

0971502

Hasło promocyjne: Dobrze trafiłeś
Urząd miejski
Rynek 1
62-020 Swarzędz
Strona internetowa

Swarzędz (niem. Schwersenz) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Swarzędz. Położone nad Jeziorem Swarzędzkim, ok. 10 km od centrum Poznania. Jest siedzibą największej i najgęściej zaludnionej gminy wchodzącej w skład aglomeracji poznańskiej[2].

Według danych GUS z 31 grudnia 2017 miasto miało 30 739 mieszkańców[3]. Jest dziewiątym co do liczby mieszkańców w woj. wielkopolskim i ma jedną z największych gęstości zaludnienia spośród polskich miast (3730 osób/km² – czwarta lokata w kraju, za Świętochłowicami oraz podwarszawskimi: Piastowem i Legionowem). Jest także siódmym co do wielkości miastem w Polsce niebędącym siedzibą powiatu.

Dawniej jeden z ośrodków włókienniczych Wielkopolski, obecnie miejsce prosperowania bardzo wielu warsztatów stolarskich, tapicerskich i meblowych.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 8,24 km²[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieża ciśnień i rzeźnia z początku XX wieku

Ślady osadnictwa człowieka w okolicach Swarzędza sięgają 8–3,5 tys. lat p.n.e. Potwierdzają to liczne stanowiska archeologiczne głównie z okresu kultury łużyckiej i przeworskiej, a także z mezolitu i wczesnego średniowiecza.

Pierwsze wzmianki pisane pojawiły się w 1366 o wsi Swarancz lub Swanrancz należącej do rodziny Górków herbu Łodzia. Byli oni w jej posiadaniu do 1592, kiedy to właścicielem został Mikołaj ze Srebrnej Góry koło Nakła. Następnie Swarzędz przeszedł w ręce rodziny Czarnkowskich herbu Nałęcz. Wieś liczyła wówczas 2,5 łana, 3 zagrodników, pasterza i 30 owiec.

Wieś szlachecka, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[5].

W 1610 właścicielem Swarzędza został wojewoda inowrocławski i kaliski – Zygmunt Grudziński herbu Grzymała, by 28 sierpnia 1638 wystawić na zamku w Kórniku dokument lokacyjny na prawie magdeburskim, potwierdzony przez króla Władysława IV, nadając miastu nazwę Grzymałowo[6]. W kolejnych latach nazwę tę wyparła dawna nazwa wsi Swarzędz.

W 1910 Swarzędz liczył 3459 mieszkańców, tym: 1927 Polaków (55,7%), 1371 Niemców (39,6%) i 161 Żydów (4,7%).

Z okazji 350-lecia nadania praw miejskich, przypadającego w 1988, społeczeństwo ufundowało dla miasta sztandar. Swarzędz został również odznaczony przez Radę Państwa Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[7].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Zabytki wpisane do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego[edytuj | edytuj kod]

Dwór (obecnie przedszkole)
  • historyczne założenie urbanistyczne, 1366 – XIX/XX w., nr rej.: 2255/A z 24.11.1992
  • Kościół pw. św. Marcina z 1638, wielokrotnie przebudowany, nr rej.: 1189/A z 24.07.1970
  • zespół pałacowy przy ulicy Poznańskiej, obejmujący: pałac z XIX/XX w., 1923, park z końca XIX w., XX w. i Skansen Pszczelarski w dzielnicy Nowa Wieś, nr rej.: 2115/A z 30.03.1987
  • dom przy ulicy Piaski 3, szachulcowy, z XVIII/XIX w., nr rej.: 1157/A z 19.06.1970
  • dom przy ulicy Piaski 8 z początku XIX w., nr rej.: 1191/A z 24.04.1970
  • dom przy Rynku 23 z początku XIX w., nr rej.: 1190/A z 24.07.1970
  • dom przy ulicy Warszawskiej 5 z XVIII/XIX w., nr rej.: 1192/A z 24.07.1970

[8]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Swarzędza w 2014[9].


Piramida wieku Swarzedz.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście i gminie istnieje kilka tysięcy podmiotów gospodarczych, w tym kilkadziesiąt z kapitałem zagranicznym. Swoje zakłady ulokowały tutaj takie firmy jak Volkswagen, British Petroleum, CLIP Logistics, Mercedes-Benz, Deceuninck, EVER Power Systems, Vox, Poz-Bruk, Panopa Logistik, Blum, Arvin Meritor, Stena Złomet. Istnieje również wiele średnich i małych przedsiębiorstw, w tym w tradycyjnych dla Swarzędza branżach: stolarskiej i tapicerskiej. W południowej części Swarzędza, przy drodze nr 92 i linii kolejowej istnieje Specjalna Strefa Ekonomiczna o powierzchni 80 ha, będąca podstrefą Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[10].

Funkcjonuje tu centrum handlowe ETC wraz z hipermarketem budowlanym Leroy Merlin, centrum handlowe „Nowa Wieś” (dawniej centrum handlowe „Agrobex”[11]) oraz hipermarket budowlany Castorama.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy w Swarzędzu

Przez Swarzędz przebiega droga krajowa nr 92 oraz linia kolejowa nr 3 a także bierze początek linia kolejowa nr 352. Na stacji Swarzędz zatrzymują się pociągi Kolei Wielkopolskich oraz od 9 września 2018 również Poznańskiej Kolei Metropolitalnej. Przewoźnikiem miejskim na terenie Swarzędza jest Swarzędzkie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. obsługujący 16 autobusowych linii dziennych, jedną autobusową linię nocną oraz jedną sezonową linię rowerową (autobus z przyczepką na rowery). Do Swarzędza dociera także linia 425 obsługiwana przez MPK Poznań oraz linia 489 obsługiwana przez ZK Kleszczewo.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Do 31 sierpnia 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonały trzy szkoły podstawowe, trzy gimnazja, jedno samodzielne liceum ogólnokształcące oraz dwa zespoły szkół ponadgimnazjalnych:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
  • Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Gimnazjum nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
  • Gimnazjum nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
  • I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
    • Technikum w Swarzędzu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Swarzędzu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Swarzędzu
    • I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
  • Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu

W wyniku reformy systemu oświaty z 2017 na terenie miasta Swarzędza funkcjonuje sześć szkół podstawowych, jedno samodzielne liceum oraz dwa zespoły szkół ponadpodstawowych[12][13]:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Noblistów w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Brzechwy w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. prof. Adama Wodziczki w Swarzędzu
  • Szkoła Podstawowa Fundacji „Ekos” w Swarzędzu (dotychczasowe Gimnazjum nr 1 w Swarzędzu – niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • I Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu (niepubliczne, Fundacji „Ekos”)
  • Zespół Szkół nr 1 im. Powstańców Wielkopolskich w Swarzędzu:
    • Technikum w Swarzędzu
    • Branżowa Szkoła I Stopnia w Swarzędzu
    • Branżowa Szkoła I Stopnia Specjalna w Swarzędzu
    • III Liceum Ogólnokształcące w Swarzędzu
    • I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Swarzędzu
    • Szkoła Policealna nr 1 w Swarzędzu
  • Zespół Szkół nr 2 w Swarzędzu:
    • II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu
    • II Szkoła Policealna im. Tadeusza Staniewskiego w Swarzędzu

Sieć szkół gminy Swarzędz tworzą ponadto szkoły podstawowe w Kobylnicy, Paczkowie, Wierzonce oraz dwie w Zalasewie.

Organizacje społeczne[edytuj | edytuj kod]

  • Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzu (Związek Harcerstwa Polskiego i Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[14]
  • 28 Swarzędza Drużyna Harcerska HKT „Azymut” „WIGRY” (Związek Harcerstwa Polskiego)
  • 9 Swarzędzka Środowiskowa Drużyna Harcerska „Dąbrowa” im. Olgi i Andrzeja Małkowskich (Związek Harcerstwa Polskiego)
  • Swarzędzki Szczep Harcerski „Dukt” (Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej)
  • Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu (Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze)[15]
  • Koło PTTK Łaziki w Swarzędzu (Oddział Poznań – Nowe Miasto)
  • Klub Żołnierzy Rezerwy „Commando” w Swarzędzu (Liga Obrony Kraju)
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci Specjalnej Troski im. Leszka Grajka w Swarzędzu
  • Stowarzyszenie Kulturalne Orkiestra Dęta w Swarzędzu
  • Stowarzyszenie „Bezpieczna Gmina Swarzędz”
  • Polski Komitet Pomocy Społecznej Stowarzyszenie Charytatywne, Zarząd Miejsko-Gminny w Swarzędzu
Swarzędzkie Centrum Sportu i Rekreacji „Wodny Raj”

Sport i turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Swarzędzu działa kilka klubów sportowych m.in. działający od 1921 piłkarski Klub Sportowy Unia Swarzędz – obecnie w czwartej lidze, od 2013 piłkarskie Stowarzyszenie Sportowe Nad Cybiną Meblorz Swarzędz[16], I-ligowy koszykarski Klub Sportowy „Unia-Probasket”, Uczniowski Klub Sportowy „Lider” oraz klub hokeja na trawie UKS Swarek Swarzędz. W Swarzędzu znajduje się kilka boisk przeznaczonych do gry w piłkę nożną, koszykówkę, kryty basen i lodowisko.

Na terenie miasta znajduje się Skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. Ryszarda Kosteckiego.

20 września 2018 w dawnej remizie strażackiej przy ulicy Bramkowej zostało otwarte Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki[17] – muzeum skupiające się na historii miasta i gminy. Na wystawie stałej można znaleźć informacje o początkach miasta, jego wielokulturowości, rozwoju przemysłu na tym terenie (w tym głównie stolarstwa) oraz okresie wojennym oczami Swarzędza i jego mieszkańców.

Przy dworcu kolejowym początek ma szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny do Kobylnicy, natomiast w Nowej Wsi szlak turystyczny żółty szlak do Spławia.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny pw. Matki Bożej Miłosierdzia

Na terenie Swarzędza działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Władze[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie miasta[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1918–1919 Brunon Glabisch
1919 Tadeusz Staniewski
1919–1920 Teofil Hoffmann
1920–1921 Czesław Lukserek
1922–1924 Józef Kotliński
1924–1927 Hieronim Dąbrowski
1928–1929 Walerian Olejniczak
1929–1939 Tadeusz Staniewski
1945–1946 Władysław Walczak
1946–1950 Maksymilian Rajewicz

Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1950–1952 Feliks Binek
1952–1953 Wasław Pawłowski
1953–1957 Czesława Kołacka
1957–1961 Feliks Binek
1962–1965 Jerzy Kolasa
1965–1970 Andrzej Ziółek
1970–1974 Czesław Piskorek

Naczelnicy Miasta i Gminy[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1974–1978 Czesław Piskorek
1978–1982 Czesław Szymaniak
1982–1984 Ryszard Seremak
1984–1990 Halina Tempińska

Burmistrzowie Miasta i Gminy[edytuj | edytuj kod]

Lata Imię i nazwisko informacje dodatkowe
1990–1994 Jerzy Gruszka
1994–2002 Jacek Szymczak pełnił funkcję dwie kadencje
2002–2006 Anna Tomicka pierwszy burmistrz wybrany w wyborach powszechnych
2006–2007 Bożena Szydłowska zrzekła się mandatu burmistrza w związku z uzyskaniem mandatu posła na Sejm RP (wygaśnięcie mandatu nastąpiło 31 października 2007)
2007–2008 Marek Baumgart (p.o.)
2008–2014 Anna Tomicka wybrana 16 marca 2008 w II turze, wybrana ponownie 21 listopada 2010 (łącznie pełniła dwie pełne i jedną niepełną kadencję)
2014– Marian Szkudlarek wybrany 30 listopada 2014 w II turze, wybrany ponownie 21 października 2018 w I turze

Przewodniczący Rady Miejskiej od 1990[edytuj | edytuj kod]

lata Imię i nazwisko
1990–1994 Arkadiusz Małyszka
1994–1998 Barbara Brodowska-Właźlińska
1998–2002 Anna Tomicka
2002–2006 Bożena Szydłowska
2006–2010 Piotr Choryński
2010–2014 Marian Szkudlarek
2014– Barbara Czachura

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:[20]

Media[edytuj | edytuj kod]

Stacje telewizyjne[edytuj | edytuj kod]

Czasopisma[edytuj | edytuj kod]

  • Tygodnik Swarzędzki (ISSN 1234-7225)[22]
  • Prosto z Ratusza (ISSN 1732-2480, bezpłatne pismo informacyjne)[23]
  • Informator Swarzędzki (ISSN 1641-036X, swarzędzki miesięcznik informacyjno-ogłoszeniowy, wydawnictwo bezpłatne)[24]
  • Informator Spółdzielczy Spółdzielni Mieszkaniowej w Swarzędzu (ISSN 1730-2951, bezpłatny magazyn informacyjny)[25]

Znani ludzie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. [1], dane GUS.
  2. Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 5)
  3. [2]
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.
  6. Swarzędz wczoraj i dziś. Album z okazji 380. rocznicy lokacji miasta (s. 8)
  7. (M.P. z 1988 r. nr 21, poz. 190).
  8. Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2014-11-16
  9. Swarzędz w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  10. http://swarzedz.pl/index.php?id=84 Oficjalna Strona UMiG Swarzędz
  11. Centrum handlowe AGROBEX. W: Strona Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego i Handlowego „Agrobex” spółka z o.o. [on-line]. agrobex.pl. [dostęp 2015-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-15)].
  12. Uchwała nr XXXIII/331/2017 Rady Miejskiej w Swarzędzu z dnia 28 lutego 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego (pol.). [dostęp 2017-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-26)].
  13. Uchwała nr XXVI/366/V/2017 Rady Powiatu w Poznaniu z dnia 29 marca 2017 r. w sprawie: dostosowania sieci szkół ponadgimnazjalnych i specjalnych do nowego ustroju szkolnego oraz ustalenia sieci szkół ponadpodstawowych i specjalnych (pol.). [dostęp 2017-09-01].
  14. Strona Harcerski Klub Turystyczny „Azymut” w Swarzędzuu
  15. Strona Oddział PTTK „Meblarz” w Swarzędzu
  16. Oficjalna strona SSNC Meblorz Swarzędz
  17. Swarzędzkie Centrum Historii i Sztuki już zaprasza do zwiedzania!, muzeum-swarzedz.pl [dostęp 2019-04-16].
  18. Strona Kościoła Zielonoświątkowego w RP – Baza adresowa zborów. [dostęp 2015-09-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-06)].
  19. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-18].
  20. Współpraca międzynarodowa. Urząd Miasta i Gminy Swarzędz. [dostęp 2013-10-05].
  21. Telewizja STK, Telewizja STK, Telewizja STK [dostęp 2022-02-19] (pol.).
  22. Portal Swarzędzki – o Swarzędzu wiemy najwięcej – wiadomości, informacje, wydarzenia, Portal Swarzędzki [dostęp 2022-02-19] (pol.).
  23. Prosto z Ratusza [dostęp 2022-02-19] (pol.).
  24. Informator Swarzędzki [dostęp 2022-02-19] (pol.).
  25. Informator Spółdzielczy [dostęp 2022-02-19] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Libicki, Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce. REBIS, 2003. ISBN 83-7301-243-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]