Cez

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: ČEZ – spółka giełdowa.
Cez
← cez → bar
Wygląd
srebrzystozłoty
Cez
Widmo emisyjne cezu
Widmo emisyjne cezu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. cez, Cs, 55
(łac. caesium)
Grupa, okres, blok 1 (IA), 6, s
Stopień utlenienia I
Właściwości metaliczne metal alkaliczny
Właściwości tlenków silnie zasadowe
Masa atomowa 132,90545196(6) u[3][a]
Stan skupienia stały
Gęstość 1879 kg/m³
Temperatura topnienia 28,44 °C[1]
Temperatura wrzenia 671 °C[1]
Numer CAS 7440-46-2
PubChem 5354618[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Cez (Cs, łac. caesium) – pierwiastek chemiczny, metal alkaliczny. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa „szaroniebieski”, związanego z kolorem nalotu pokrywającego zwykle powierzchnię cezu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest jednym z najbardziej reaktywnych pierwiastków, na powietrzu bardzo szybko pokrywa się ciemnym nalotem (tlenku cezu), z wodą i kwasami reaguje wybuchowo. Fluorek cezu (CsF) jest jednym ze związków o najwyższym udziale wiązania jonowego (92%). Cez w reakcji ze złotem daje jonowy złotek cezu (CsAu), który rozkłada się w kontakcie z wodą na złoto i wodorotlenek cezu[5].

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Cez został odkryty w 1860 r. przez Roberta Bunsena i Gustava Kirchhoffa podczas spektroskopowego badania wody mineralnej pochodzącej z Dürkheim w Niemczech.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Minerałem o relatywnie wysokiej zawartości cezu jest pollucyt lub inaczej polluks (CsAlSi2O6). Cez występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,3 ppm (liczba atomów) tj. 1,9 ppm wagowo[6].

Izotopy[edytuj | edytuj kod]

W przyrodzie występuje w postaci jedynego (z 40 znanych w roku 2003[7]) trwałego izotopu 133Cs.

Najpowszechniejszy pośród radioaktywnych izotopów cezu jest 137Cs, stanowiący produkt rozszczepienia, i tym samym występujący w opadzie radioaktywnym i wypalonym paliwie jądrowym. Po 131I stanowi drugi najliczniej uwalniany radioizotop w przypadku awarii reaktorów jądrowych, pomijając gazy szlachetne. Stanowi zagrożenie dla zdrowia, ponieważ wykazuje chemiczne podobieństwo do potasu, przez co wbudowuje się w cały organizm człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem śledziony, wątroby i mięśni[8]. Dopuszczalna roczna dawka pochłonięta doustnie została określona przez EPA na 3,7 MBq[9].

137Cs występuje w równowadze promieniotwórczej ze swoim produktem rozpadu, 137Ba. Produkują one promieniowanie beta o energii 512 keV i gamma, o energii 662 keV[8].

Nuklidy 137Cs i 137Ba są często wykorzystywane w przemyśle (radiografia) oraz w badaniach geofizycznych (sonda γ - γ), gdyż dają jedną silną linię promieniowania γ o energii 662 keV[8].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wartość w nawiasie oznacza niepewność związaną z ostatnią cyfrą znaczącą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-9, ISBN 978-1-4200-9084-0.
  2. Cez (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [wersja archiwalna z roku 2012; dostęp 2014-10-01].
  3. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Juris Meija i inni, Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 88 (3), 2016, s. 265–291, DOI10.1515/pac-2015-0305.
  4. Cez (CID: 5354618) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  5. Witold Mizerski, Piotr Bernatowicz, Tablice chemiczne, Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004, ISBN 83-7350-041-3, ISBN 83-7350-040-5, OCLC 749870176.
  6. Caesium. Geological information. W: WebElements, Periodic Table of the Elements [on-line]. [dostęp 2014-10-01].
  7. G. Audi, A. H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon. The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties. „Nuclear Physics A”. 729, s. 3–128, 2003. DOI: 10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A (ang.). 
  8. a b c Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06723-6. (pol.)
  9. Radiation Procedures and Records 10 – radionuclide data (ang.). Radiological Health Department at University of Utah, 2013-09. [dostęp 2014-10-07].