Cez

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: ČEZ – spółka giełdowa.
Cez
← cez → bar
Wygląd
srebrzystozłoty
Cez
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. cez, Cs, 55
(łac. caesium)
Grupa, okres, blok 1 (IA), 6, s
Stopień utlenienia I
Właściwości metaliczne metal alkaliczny
Właściwości tlenków silnie zasadowe
Masa atomowa 132,90545196(6)[a][2] u
Stan skupienia stały
Gęstość 1879 kg/m³
Temperatura topnienia 28,44 °C
Temperatura wrzenia 671 °C
Numer CAS 7440-46-2
PubChem 5354618[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło cez w Wikisłowniku

Cez (Cs, łac. caesium) – pierwiastek chemiczny, metal alkaliczny. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa "szaroniebieski", związanego z kolorem nalotu pokrywającego zwykle powierzchnię.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest jednym z najbardziej reaktywnych pierwiastków, na powietrzu bardzo szybko pokrywa się ciemnym nalotem tlenku cezu, z wodą i kwasami reaguje wybuchowo. Fluorek cezu (CsF) jest jednym ze związków o najwyższym udziale wiązania jonowego (92%). Cez w reakcji ze złotem daje jonowy złotek cezu (CsAu), który rozkłada się w kontakcie z wodą na złoto i wodorotlenek cezu[4].

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Cez został odkryty w 1860 r. przez Roberta Bunsena i Gustava Kirchhoffa podczas spektroskopowego badania wody mineralnej pochodzącej z Dürkheim w Niemczech.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Minerałem cezu jest pollucyt lub inaczej polluks (CsAlSi2O6). Cez występuje w skorupie ziemskiej w ilości 3 ppm (0,00007% wagowo).

Izotopy[edytuj | edytuj kod]

W przyrodzie występuje w postaci jedynego (z 40 znanych w roku 2003[5]) trwałego izotopu 133.

Najpowszechniejszy jest izotop cezu 137Cs, stanowiący produkt rozszczepienia, i tym samym występujący w opadzie radioaktywnym i wypalonym paliwie jądrowym. Po 131I stanowi drugi najliczniej uwalniany radioizotop w przypadku awarii reaktorów jądrowych, pomijając gazy szlachetne. Stanowi zagrożenie dla zdrowia ponieważ wykazuje chemiczne podobieństwo do potasu, przez co wbudowuje się w cały organizm człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem śledziony, wątroby i mięśni. Skażenie dopuszczalne wynosi 1 MBq.

137Cs występuje w równowadze promieniotwórczej ze swoim produktem rozpadu, 137Ba. Produkują one promieniowanie beta o energii 512 keV i gamma, o energii 662 keV.

Nuklidy 137Cs i 137Ba są często wykorzystywane w przemyśle (radiografia) oraz w badaniach geofizycznych (sonda γ - γ), gdyż dają jedną silną linię promieniowania γ o energii 662 keV.

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. Cez (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-08].
  2. Standard Atomic Weights Revised v2 (ang.). IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-10-09].
  3. Cez – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Witold Mizerski Tablice chemiczne (Wydawnictwo Adamantan) Warszawa 2004 ISBN 83-7350-040-5
  5. G. Audi, A. H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon. The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties. „Nuclear Physics A”. 729, s. 3–128, 2003. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 8311067236. (pol.)