Adamów (powiat łukowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 51°44′37″N 22°15′40″E
- błąd 38 m
WD 51°45'N, 22°15'E
- błąd 2303 m
Odległość 1103 m
Adamów
wieś
Ilustracja
Budynek Urzędu Gminy Adamów
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat łukowski
Gmina Adamów
Liczba ludności (2011) 2191[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 21-412[3]
Tablice rejestracyjne LLU
SIMC 0667891
Położenie na mapie gminy Adamów
Mapa konturowa gminy Adamów, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Adamów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Adamów”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Adamów”
Położenie na mapie powiatu łukowskiego
Mapa konturowa powiatu łukowskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Adamów”
Ziemia51°44′37″N 22°15′40″E/51,743611 22,261111

Adamówwieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie łukowskim, siedziba gminy Adamów[4]. Obok miejscowości przepływa Motwica, niewielka rzeka dorzecza Wisły. Dawniej miasto[5].

W drugiej połowie XVI wieku prywatne miasto szlacheckie Jadamów, położone w ziemi stężyckiej w województwie sandomierskim[6]. Miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Gułów. W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa siedleckiego. Historycznie Adamów leży na ziemi stężyckiej w województwie sandomierskim w Małopolsce.

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa Adamów I i Adamów II[7].

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej Podwyższenia Krzyża Świętego, należącej do metropolii lubelskiej, diecezji siedleckiej, dekanatu Adamów.

W obszar wsi wchodzą:

Historia[9][edytuj | edytuj kod]

Adamów do XVIII w.[edytuj | edytuj kod]

Lokacja miasta pierwotnie pod nazwą Jadaromin nastąpiła na podstawie dokumentu wydanego w 1539 przez króla Zygmunta I Starego[10]. Właściciele miejscowości, bracia Adam i Hieronim Rusieccy, wystąpili w 1545 roku o erygowanie parafii. W 1569 roku miasto liczyło 415 mieszkańców, a w 1576 już 700. W XIX wieku mieszkało tu około 1000 osób w 90 domach. W późniejszych latach był własnością Czartoryskich. Na przełomie XVIII i XIX w. wzniesiono nowy barokowo-klasycystyczny kościół.

Adamów między XIX a XXI w.[edytuj | edytuj kod]

W 1869 roku Adamów utracił prawa miejskie i został włączony do gminy Gułów. W 1873 roku podjęto uchwałę o utworzeniu szkoły, a już kilka lat później, w 1880, przeniesiono siedzibę gminy z powrotem do Adamowa. W 1915 roku miejscowość została zajęta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie. W październiku 1939 roku, podczas kampanii wrześniowej toczyły się tu walki bitwy pod Kockiem. W 1943 roku w pożarze spłonęło centrum wsi. W latach okupacji w okolicach działały różne oddziały partyzanckie[10]. W sierpniu 1942 r. oddział Gwardii Ludowej im. Jana Kilińskiego dowodzony przez byłego jeńca radzieckiego Serafima Aleksiejewa odbił z rąk niemieckich transport ok. 200 Żydów przeznaczonych na wywiezienie do Treblinki, zniszczono wówczas urząd graniczny i przerwano łączność telefoniczną. Partyzanci rozbili też w listopadzie 1942 urząd gminy i mleczarnię oraz uderzyli na posterunek policji[11]. Adamów został zajęty przez Armię Czerwoną 26 lipca 1944[12].

Historia Żydów w Adamowie[13][edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Żydach w Adamowie pochodzi z 1827 roku, gdy było ich 108, co stanowiło 18,4% całej ludności. Początkowo podlegali gminie w Kocku, zaś w drugiej połowie XIX w. utworzyli własną gminę. Mieli synagogę i cmentarz. W 1921 roku było ich 664, co stanowiło 34,3% całej ludności. Do gminy żydowskiej należały rzeźnia rytualna oraz mykwa. W latach dwudziestych XX w. działała Organizacja Syjonistyczna oraz syjonistyczno-ortodoksyjna partia „Mizrachi[14].

W listopadzie 1940 roku Niemcy rozstrzelali na cmentarzy grupę około 40 Żydów. W Adamowie hitlerowcy zorganizowali getto. Znaleźli się w nim żydowscy mieszkańcy Adamowa i okolicznych miejscowości oraz przesiedleńcy z Nasielska. W połowie października 1942 roku getto stopniowo było likwidowane. Około 300 osób starszych i niedołężnych Niemcy zamordowali na przedmieściach Adamowa, na łące, na wschód od kościoła. 1724 osoby zostały przeniesione do getta w Łukowie, by następnie w dniach 26–27 października 1942 roku oraz 7–11 listopada 1942 roku, wraz z mieszkańcami Łukowa, Kocka, Wojcieszkowa, Stanina i innych okolicznych miejscowości, trafić do obozu zagłady w Treblince[15]. W getcie pozostała jedynie niewielka grupa z obozu pracy. W sierpniu 1943 getto i obóz pracy zostały zlikwidowane[14].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się zabytkowy klasycystyczny kościół parafialny z 1. połowy XIX w.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się tu Publiczna Szkoła Podstawowa im. Henryka Sienkiewicza, Gimnazjum oraz Zespół Szkół im. gen. Franciszka Kamińskiego, składający się z Liceum Ogólnokształcącego im. Batalionów Chłopskich, Liceum Profilowanego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa powstały w 1949 roku klub piłkarski Ludowy Klub Sportowy Sokół Adamów, który w sezonie 2020/21 występuje w bialskiej klasie okręgowej. Największym osiągnięciem piłkarzy Sokoła były występy w bialskopodlasko – siedleckiej klasie międzywojewódzkiej (czwarty poziom rozgrywek piłkarskich) w sezonach: 1992/93, 1993/94 i 1994/95 oraz w lubelskiej IV lidze w sezonach: 2005/06, 2008/09 i 2017/18[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Adamów w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-11-14] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-06-20].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 2 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Historia : Gmina Adamów, adamow.pl [dostęp 2021-04-07].
  6. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapy, plany, Warszawa 1993, k. 3
  7. BIP gminy, sołectwa
  8. GUS. Rejestr TERYT
  9. strona Gminy Adamów poświęcona historii miejscowości
  10. a b Włodzimierz Wójcikowski: Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 59‒60. ISBN 83-03-01102-2.
  11. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942‒1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 202
  12. „Warszawa Prawa Podmiejska 1942-1944, Z walk PPR, GL-AL”, praca zbiorowa redakcją Benona Dymka, Wyd. MON, Warszawa 1973, s. 100,103,223,226,412,414,430,454,723,724,726,727,728,732,798,813,825,864,866,878
  13. Strona Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęcona Adamowowi
  14. a b Historia społeczności | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2021-10-17].
  15. Adamów, [w:] Shumel Spector, Geoffrey Wigoder (red.), Encyclopedia of Jewish Life Before and Durinfg the Holocaust, t. I, New York 2001, s. 20.
  16. Informacje na portalu laczynaspilka.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]