42 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 42 Pułku Piechoty w II RP. Zobacz też: 42 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 42.
42 Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Patron gen. Jan Henryk Dąbrowski
Tradycje
Święto 12 lipca
Rodowód 1 Instrukcyjny Pułk Grenadierów–Woltyżerów
Dowódcy
Pierwszy kpt. Witold Wartha
Ostatni ppłk Wacław Malinowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Białystok[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 18 Dywizja Piechoty

42 Pułk Piechoty im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego (42 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji, Wojska Polskiego i Armii Krajowej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

U kresu I wojny światowej w grudniu 1918 w obozie Santa Maria Capua Vetterae niedaleko Neapolu rozpoczęto formowanie 3 Pułku Strzelców imienia ks. Józefa Poniatowskiego. Do pułku wcielono Polaków, jeńców z C. K. Armii. 4 marca 1919 oddział wyjechał z Włoch i udał się koleją do Francji. W Voulx I i III bataliony połączone zostały z trzema kompaniami instrukcyjnymi (nr 21, 22 i 23) złożonymi francuskich oficerów i podoficerów oraz z Polaków, jeńców z armii niemieckiej i ochotników z Ameryki. Z połączonych pododdziałów zorganizowany został 1 Instrukcyjny Pułk Grenadierów – Woltyżerów. Broń, sprzęt techniczny i tabory jednostka otrzymała od 225 Rezerwowego Pułku Piechoty. W maju tego roku oddział został przemianowany na 13 Pułk Strzelców Polskich i włączono go w skład armii generała Józefa Hallera. 20 maja pułk rozpoczął przegrupowanie do Polski. Trzy dni później pierwszy transport kolejowy ze sztabem pułku przejechał granicę polsko-niemiecką. Po przybyciu do kraju zmieniono nazwę oddziału na 13 Pułk Strzelców Pieszych. Dowództwo pułku i II batalion zostało rozlokowane we Włocławku, I batalion w Górnym Szpetalu i Lipnie, a III batalion w Kowalu. 1 września, po zjednoczeniu Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim oddział otrzymał nazwę – 150 Pułk Strzelców Kresowych. 28 października pułkowi nadano nazwę 42 Pułku Strzelców Kresowych. 29 stycznia 1920 jednostka została po raz ostatni przemianowana na 42 Pułk Piechoty.

Pułk w walce o granice[edytuj]

29 lipca – 3 sierpnia 1920

Pułk brał udział w przejmowaniu z rąk niemieckich Pomorza i zaślubinach Polski z morzem, które miały miejsce 9 lutego 1920. Chrzest bojowy żołnierze przeszli 19 marca 1920 na Podolu, a następnie w składzie 18 Dywizji Piechoty dowodzonej przez generała Franciszka Krajowskiego brali udział w wyprawie kijowskiej. W dniach 15-16 sierpnia 1920 pułk brał udział w zaciętych walkach pod Mławą podczas wojny z bolszewikami, a wcześniej gromił sowieckie wojska nad rzeką Wkrą. Szlak wojenny zakończył nad rzeką Słucz w rejonie Kowla.

Okres międzywojenny[edytuj]

Pomnik żołnierzy 42 Pułku Piechoty poległym w wojnie polsko-bolszewickiej

W okresie międzywojennym pułk stacjonował tymczasowo (do 1922) w Twierdzy Osowiec, a następnie na terenie Okręgu Korpusu Nr I[2] w Białymstoku. Pułk zajmował koszary po 64 Kazańskim Pułku Piechoty w Białymstoku przy ulicy Traugutta 3[3]. Wchodził w skład 18 Dywizji Piechoty[4].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 42 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[5]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[6].

W 1920 roku powstał Wojskowy Klub Sportowy 42 Pułku Piechoty Białystok, od 1932 znany pod nazwą Jagiellonia Białystok.

W 1930, w Parku Konstytucji 3 Maja w Białymstoku, odsłonięty został pomnik Żołnierzy 42 Pułku Piechoty.

W 1938 jednostka nadano imię patrona – gen. Jana Henryka Dąbrowskiego[a].

Święto pułku obchodzono 12 lipca, w rocznicę bitwy pod Krzemieniem, w 1920.

Walki w II wojnie światowej[edytuj]

Sgo narew 1939.png

Jednostka walczyła w II wojnie światowej z Niemcami w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”, a wielu żołnierzy 42 Pułku Piechoty brało udział w bitwie pod Kockiem. Pułk odrodził się w czasie akcji „Burza” jednak żołnierze pułku podzielili losy Polaków biorących udział w tej operacji i jednostka została zlikwidowana przez Sowietów.

Henryk Dąbrowski – patron pułku

1 marca 2017 roku, w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, Minister Obrony Narodowej Antoni Macierewicz nakazał 1 Podlaskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej przejąć i z honorem kultywować tradycje oddziałów bojowych Inspektoratu Białostockiego AK, w tym 42 Pułku Piechoty AK[7].

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Oficerowie pułku
Obsada personalna 42 pp we wrześniu 1939 roku
  • dowódca pułku – ppłk Wacław Malinowski
  • kompania zwiadu – ppor. Feliks Kępa
  • kompania przeciwpancerna – por. Wacław Kopczyński
  • pluton artylerii piechoty – kpt. Bolesław Uchman
  • pluton pionierów – kpt. Albin Gulewicz
  • pluton przeciwgazowy – ?

I batalion

  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Jan Riedl 10 IX 1939 ranny
  • 1 kompania strzelecka – ppor. Edward Tomaszewski
  • 2 kompania strzelecka – por. Franciszek Majewski
  • 3 kompania strzelecka – ppor. Stanisław Naleziński
  • 1 kompania ckm – kpt. Aleksander Antoni Elektorowicz

II batalion

  • dowódca batalionu – mjr Stefan Drewnowski
  • 4 kompania strzelecka – por. Pokorny (?)
  • 5 kompania strzelecka – ppor. Edward Uchański
  • 6 kompania strzelecka– por. Bolesław Zielenkiewicz † 10 IX 1939
  • 2 kompania ckm – ppor. Eugeniusz Specht

III batalion

  • dowódca batalionu – mjr Feliks Chmielewski
  • 7 kompania strzelecka – kpt. Roman Zniszczyński † 1940 Charków
  • 8 kompania strzelecka – kpt. Zygmunt Perlitz (od 10 IX 1939 dowódca I baonu)
  • 9 kompania strzelecka – por. rez. inż. Władysław Kwiatyński
  • 3 kompania ckm – por. Franciszek Antoni Skowronek
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Spis utworzony na podstawie „Zarys historji wojennej 42-go pułku piechoty” s. 33

Order Virtuti Militari
sierż. Józef Bartel
sierż. Jan Bieńkowski
por. Józef Bochniak
st. sierż. Marian Broniewski
por. Ernest Buchta
szer. Władysław Cesarz
szer. Władysław Deskiewicz
kpt. lek. Jan Garbowski
szer. Józef Garukiewicz
por. Władysław Galiński
pchor. Józef Górecki
por. Edmund Ilski
mjr Józef Jasiński
kpt. Karol Jeżowski
pchor. Marian Kaczkowski
st. szer. Stanisław Kaczorowski
ppor. Edward Kantecki
plut. Józef Kolemba
ppor. Franciszek Kopaczyński
kpr. Władysław Kozłowski
pchor. Adam Lipski
st. sierż. Ludwik Maćkowiak
plut. Jan Nowakowski
st. szer. Jan Pankiewicz
szer. Jan Procyk
chor. Franciszek Przybył
st. sierż. Ludwik Śnierzek
ppłk Jan Tabaczyński
szer. Antoni Turek
chor. Julian Ustrzycki
por. dr Mieczysław Wajsberg
kpt. Karol Zagórski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

21 sierpnia 1921, w Białymstoku, marszałek Józef Piłsudski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Białegostoku[12][d]. Sztandar dostał się w ręce Niemców. W 1971 roku został zwrócony Polsce i znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego[13].

Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 26, poz. 326 z 17 września 1928 roku. Odznaka ma kształt pięcioramiennego krzyża, którego ramiona pokryte są białą emalią. Na środku krzyża na tarczy nałożona miniatura orła (grotu) chorągwi pułkowej z wpisanym na cokole numerem 42. Ramiona krzyża połączone są wieńcem laurowym, a pola między nimi wypełniają tarcze z emblematami i napisami: miniatura odznaki b. Armii Polskiej we Francji, herb Białegostoku, medalion z podobizną głowy kobiecej – symbolem Francji, tarcza z nazwami pól bitewnych STRUGA DUBIENKA MŁAWA 1920 i herb Królestwa Włoskiego. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana, łączona dwoma nitami[14].

Uwagi

  1. Nazwa określające honorowe szefostwo gen. Jana Henryka Dąbrowskiego nadana została pułkowi w 1938 na podstawie Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 1938 nr 12 poz. 134
  2. Dobroński i Filipow podali, że kapitan Karol Zagórski dowodził pułkiem w zastępstwie od 24 marca 1920[10]
  3. Dobroński i Filipow podali, że kapitan Józef Jasiński dowodził pułkiem w zastępstwie od 26 lipca do 1 sierpnia 1920 roku[10]
  4. Uzupełnienia na lewym płacie sztandaru (emblematy i napisy) zatwierdzone zostały w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1939, nr 2, poz. 20.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]