Enver Hodża

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Enver Hoxha
Enver Halil Hoxha
HODŽA druhá míza.jpg
Data i miejsce urodzenia 16 października 1908
Gjirokastër
Data i miejsce śmierci 11 kwietnia 1985
Tirana
I sekretarz Albańskiej Partii Pracy
Okres od 8 listopada 1944
do 11 kwietnia 1985
Przynależność polityczna Albańska Partia Pracy
Następca Ramiz Alia
Premier Albanii
Okres od 22 października 1944
do 19 lipca 1954
Przynależność polityczna Albańska Partia Pracy
Poprzednik Ibrahim Biçaku
Następca Mehmet Shehu

Enver Hoxha (pol. również Enver Hodża[1]) (ur. 16 października 1908 w Gjirokastrze, zm. 11 kwietnia 1985 w Tiranie) – długoletni przywódca Albanii, przywódca ruchu oporu z okresu II wojny światowej i działacz komunistyczny[2][3][4][1].

Życiorys[edytuj]

Urodził się w muzułmańskiej rodzinie ziemiańskiej[4][3]. Ukończył francuskie liceum w miejscowości Korcza[3]. Następnie studiował we Francji i Belgii[2]. Tam po raz pierwszy zetknął się z doktryną komunistyczną. Po studiach na krótko osiadł we Francji. Tam pisał dla lewicowego pisma L’Humanité. Przez krótki czas pracował też w poselstwie albańskim w Brukseli. Do Albanii powrócił w 1936 roku. Pracował jako nauczyciel w liceum. Działał ponadto w lokalnej grupie komunistów[4][1]. Po 1939 roku organizował ruch oporu przeciwko włoskim i niemieckim okupantom. W 1941 roku został przewodniczącym nowo utworzonej Komunistycznej Partii Albanii[3][4]. We wrześniu 1942 roku powołał Ruch Wyzwolenia Narodowego. W skład koalicji weszli komuniści, ale też politycy o orientacji prozachodniej[5][4]. W marcu 1943 roku uczestniczył w powołaniu partyzanckiej Armii Narodowo-Wyzwoleńczej. Osobiście objął w partyzantce stanowisko komisarza politycznego[3]. Do listopada 1944 roku podległe mu formacje doprowadziły do całkowitego wycofania się z kraju wojsk okupacyjnych (samodzielne zwycięstwo, bez wsparcia wojsk alianckich)[4]. Ruch Wyzwolenia Narodowego objął kierownictwo nad krajem. Hodża objął urząd premiera Tymczasowego Rządu Demokratycznego, ministra obrony, ministra spraw zagranicznych oraz zwierzchnika sił zbrojnych[4][2][3][1]. Od 1946 roku premier Albańskiej Republiki Ludowej[1].

Do 1948 roku skupił się na umacnianiu własnej władzy i ustroju socjalistycznego. W latach 1945–1946 wywłaszczył prawie wszystkie prywatne i zagraniczne przedsiębiorstwa[3][4]. Zwalczał przeciwników politycznych oraz kolaborantów z okresu wojny. Ofiarami represji jego rządu padli również właściciele ziemscy, duchowni muzułmańscy i chrześcijańscy, chłopi niechętni kolektywizacji i nielojalni urzędnicy partyjni[3]. Wewnątrz partii rywalizował z grupą polityków projugosłowiańskich na czele z Koçi Dzodze. Z wewnątrzpartyjnych tarć wyszedł zwycięsko w 1948 roku. Sukces umożliwił mu kryzys jugosłowiański. W maju 1949 roku doszło do egzekucji Dzodze[4][3][4]. Obawiając się podporządkowania Albanii Jugosławii, zerwał stosunki z tym państwem i nawiązał sojusz ze Związkiem Radzieckim. Niemniej jednak w przeciwieństwie do innych przywódców państw socjalistycznych regionu, jako zagorzały nacjonalista nie doprowadził do uzależnienia Albanii od tego mocarstwa[3][4].

Po 1949 roku z entuzjazmem głosił stalinowski model socjalizmu. Na początku lat 50. prowadził kampanię przeciwko „titoizmowi”. Rozbił kilka prób powstań antykomunistycznych podsycanych przez albańskich emigrantów którzy (korzystając z pomocy brytyjskiej i amerykańskich) potajemnie powrócili do kraju. W tym czasie Albania była w pełni zintegrowanym członkiem bloku socjalistycznego. Kraj uczestniczył zarówno w Radzie Wzajemnej Pomocy Gospodarczej i Układzie Warszawskim, co zaowocowało otrzymaniem dużej pomocy zaopatrzeniowej ze strony Sowietów[4].

Na przełomie 1953-54 zrzekł się stanowisk rządowych, objął jednak funkcję sekretarza generalnego Komitetu Centralnego Albańskiej Partii Pracy. Po 1953 roku coraz bardziej krytyczny wobec Związku Radzieckiego. Szczególnie krytyczny wobec działań Nikity Chruszczowa na rzecz destalinizacji i ugody z Jugosławią. W krytyce polityki Moskwy wypracował porozumienie z Mao Zedongiem. W 1961 roku mając dość ataków Hodży na „rewizjonizm” radziecki, Chruszczow wstrzymał pomoc dla Albanii. Hodża w następstwie zerwał relacje dyplomatyczne z ZSRR[1][4]. oraz zawiesił udział w Układzie Warszawskim[2][4]. Po zerwaniu sojuszu z ZSRR, zmuszony do ściślejszej współpracy z Chinami. W latach 60. chińska pomoc w dużej mierze zastąpiła pomoc niegdyś otrzymywaną od ZSRR i jego sojuszników z Europy Wschodniej. Kontynuował krytykę ZSRR, którego politykę zaczął określać mianem „imperializmu” (na równi ze Stanami Zjednoczonymi). W 1968 roku potępił radziecką interwencję w Czechosłowacji a Albania formalnie opuściła Układ Warszawski[4].

W latach 60. prowadził radykalną politykę wzorowanej na chińskiej rewolucji kulturalnej. Rewolucja kulturalna przyśpieszyła w 1967 roku. Wtedy to Hodża wypowiedział się za „wyzwoleniem” kobiet i ograniczeniem biurokracji. We wrześniu 1967 roku wydano dekret zakazujący jakiejkolwiek aktywności religijnej i ogłaszający Albanię „pierwszym ateistycznym państwem na świecie”[4]. W ramach tej polityki zamknięte zostały wszystkie meczety, kościoły i inne instytucje religijne[3].

W połowie lat 70. stał się krytyczny wobec Chin. Nie podobało mu się otwarcie Pekinu na Stany Zjednoczone i jego zbliżenie z Jugosławią. Takie działania zostały uznane przez Hodżę za zdradę ruchów rewolucyjnych. W połowie 1978 roku Chińczycy wstrzymali swój program pomocy dla Albanii. Po utracie kolejnego sojusznika, w Albanii pojawiły się głosy na rzecz otwarcia się na Zachód. Największym orędownikiem kursu prozachodniego, był według obserwatorów Mehmet Shehu. Po samobójczej śmierci Shehu w 1981 roku, Hodża oskarżył tego polityka o bycie zagranicznym agentem. Do końca swojego życia Hodża prowadził politykę „samodzielności”. Zmarł w 1985 roku. Jego następcą na stanowisku sekretarza generalnego partii został Ramiz Alia[4].

Miał żonę Nexhmije, dwóch synów i córkę[4].

Przypisy

  1. a b c d e f Hoxha Enver (ang.). encyklopedia.pwn.pl.
  2. a b c d Hodża Enver (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  3. a b c d e f g h i j k Enver Hoxha (ang.). britannica.com.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Enver Hoxha (ang.). encyclopedia.com.
  5. Arkadiusz Karbowiak: Albania w czasie II wojny światowej i początkowych latach komunistycznej dyktatury. (cz. I od wybuchu wojny od kapitulacji Włoch) (pol.). rocznikbezpieczenstwa.dsw.edu.pl.