Kasztanowiec zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kasztanowiec zwyczajny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd mydleńcowce
Rodzina mydleńcowate
Rodzaj kasztanowiec
Gatunek kasztanowiec zwyczajny
Nazwa systematyczna
Aesculus hippocastanum L.
Sp. pl. 1:344. 1753
Kategoria zagrożenia
Status iucn3.1 NT pl.svg
wyższe ryzyko wyginięcia (IUCN 3.1)[2]

Kasztanowiec zwyczajny, kasztanowiec biały, kasztanowiec pospolity (Aesculus hippocastanum L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych. Pochodzi z Półwyspu Bałkańskiego[3]. Uprawiany jest w niemal całej Europie, w tym także w Polsce. Inne nazwy: kasztanowiec koński, kasztan dziki, kasztan gorzki[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Dorasta do 25 m, ma gęstą, kopulastą lub niemal cylindryczną koronę.
Pień
Kora starszych pni łuszczy się tafelkowato.
Liście
Dłoniastozłożone z 5 do 7 wydłużonych, odwrotnie jajowatych listków o długości do 25 cm. Duże pąki wydzielają lepką substancję.
Kwiaty
Płatki białe z żółtymi lub czerwonymi plamkami u nasady. Zebrane w gęste, wiechowate, wzniesione kwiatostany o długości do 30 cm. Kwitnie w maju.
Owoce
Nazywane kasztanami, kolczaste torebki o średnicy do 6 cm, zawierające 1-3 nasion. Owocuje we wrześniu i październiku. Bogate są w skrobię i często służą jako pokarm dla zwierząt łownych, np. saren, jeleni, dzików[5].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Aesculus hippocastanum 'Baumanii' – odmiana uprawna pełnokwiatowa, kwiaty są płonne (nie zawiązują owoców), a więc takie drzewa są efektowniejsze w czasie kwitnienia i jednocześnie nie śmiecą w czasie dojrzewania owoców.
  • Aesculus hippocastanum 'Digitata' - odmiana o węższych niż u gatunku blaszkach listków i oskrzydlonych ogonkach liściowych, kwiatostan krótszy i szerszy u podstawy.
  • Aesculus hippocastanum 'Memmingeri' - odmiana o liściach prawie białych, zielone jedynie żyłkowanie liści.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: kwiaty (Flos Hippocastani), kora (Cortex Hippocastani) i nasienie (tzw. kasztan; Semen Hippocastani). W kwiatach występują flawonoidy (rutyna, astragalina, kwercetyna, izokwercetyna), kumaryny, garbniki, fenolokwasy. Kora zawiera flawonoidy, związki kumarynowe, garbniki i saponiny trójterpentynowe (eskulina). Natomiast w nasionach znajdują się związki kumarynowe, escyna, fenolokwasy, flawonoidy, garbniki, skrobia, cukry.
    • Działanie: roślina działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, rozkurczająco, przeciwkrwotocznie, uszczelnia naczynia krwionośne.
    • Zastosowanie w homeopatii: przewlekły nieżyt jamy nosowo-gardłowej z uczuciem suchości i palenia oraz ciemnoczerwonym zabarwieniem; ostre bóle odbytu, stałe bóle w okolicy krzyża, lędźwi i bioder, nasilające się w czasie chodzenia; obrzęki nóg[6].
    • Zastosowanie lecznicze: Wewnętrznie wyciągi wodne i alkoholowe są stosowane przy hemoroidach i żylakach, zaburzeniach krążenia krwi, zapaleniu żył, miażdżycy, stanach zapalnych wątroby, przy odmrożeniach, obrzękach i puchlinie wodnej, krwiakach, skurczach, zapaleniu ścięgien, dolegliwościach okresu przekwitania. Świeżymi wyciągami z niedojrzałych owoców leczy się zakrzepy i zastoje żylne, nadmierną przepuszczalność naczyń, są także stosowany w stanach zapalnych i nieżytowych żołądka i jelit. Zewnętrznie przetwory z kasztanowca podaje się w postaci okładów w leczeniu oparzeń, odmrożeń, ubytków naskórka, zapalenia naczyń włosowatych skóry.
  • Roślina kosmetyczna: Wyciągi z kasztanów są używane do produkcji kremów, maseczek kosmetycznych, szamponów i odzywek do włosów, płynów do kąpieli. Dodatek wyciągu z kasztanów do kosmetyków zabezpiecza je przed działaniem promieni słonecznych.
  • Roślina ozdobna: Często stosowany w nasadzeniach parkowych, alejach, na obrzeżach dróg. Rozmnaża się go łatwo przez wysiew nasion. Uprawę w Europie rozpoczęto w Austrii w 1576 dokąd kasztanowiec zwyczajny został sprowadzony do ogrodów cesarza Maksymiliana II ze Stambułu. W Polsce pojawił się pod koniec XVI wieku, sprowadzony z Austrii. Do XIX wieku nie znano jego pochodzenia, rozpowszechniona była opinia, że ta roślina wywodzi się z Indii. Owoce kasztanowca wykorzystywane są do dekoracji.
  • Drewno jest elastyczne, dość twarde i mało łupliwe. Wytwarza się z niego beczki na wino, wykorzystywane jest w tokarstwie i do produkcji mebli
  • Kora wykorzystywana jest w garbarstwie i do barwienia wełny.
  • Z nasion zawierających dużo skrobi wytwarza się klej, były też dawniej wykorzystywane jako pasza.
  • W tkankach kasztanowca (głównie w korze) występują duże ilości eskuliny, będącej glikozydem kumarynowym[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. Czerwona księga gatunków zagrożonych (ang.). [dostęp 6 marca 2014].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  4. Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  5. Mieczysław Czekalski: Zieleń miasta Kluczborka. Kluczbork: Urząd Miejski w Kluczborku, 2006. ISBN 83-918776-4-7.
  6. Aleksander Ożarowski (redaktor): Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. Warszawa: PZWL, 1982, s. 50. ISBN 83-200-0640-6.
  7. Marek Ples, Kasztanowiec - zwyczajny, ale niezwykły, „Biologia w Szkole”, Forum Media Pol­ska Sp. z o.o., 2017, s. 56-61.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  2. Aleksander Ożarowski (redaktor): Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. Warszawa: PZWL, 1982. ISBN 83-200-0640-6.
  3. zbiorowe: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
  6. Mieczysław Czekalski: Zieleń miasta Kluczborka. Kluczbork: Urząd Miejski w Kluczborku, 2006. ISBN 83-918776-4-7.