VIII V 2

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Od101)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
VIII 2
parowóz VIII V 2 trzeciej serii
parowóz VIII V 2 trzeciej serii
Producent Hartmann i inni Saksonia
Lata budowy 1896-1902
Układ osi 2'B n2v
Masa służbowa 49,6 t - 54,5 t[1]
Długość z tendrem 15 450 mm[2]
- 16 790 mm[3]
Rozstaw osi skrajnych 6600 mm [1]
Maksymalna
siła pociągowa
5500 kg[2] (późne - do 53 kN)[1]
Prędkość maksymalna 80 km/h[4]
Ciśnienie w kotle 12 at[2]
(późne: 13 at)[3]
Powierzchnia ogrzewalna kotła 112,1 m² [2]
(późne: 130,8 m²)[1]
Powierzchnia przegrzewacza
Powierzchnia rusztu 1,87 m²[1]
Średnica cylindra 440/650 mm[2] (późne: 460/680 mm)[1]
Skok tłoka 600 mm [3]
Średnica kół napędnych 1590 mm [1]
Średnica kół tocznych 1065 mm [1]
nacisk osi 14,6 t[2] - 16 t[3],
masa przyczepna 29,1 t[2] -32,6 t[3].
Budowany w kilku ulepszanych seriach.
Portal Portal Transport szynowy

VIII 2 (VIII V 2) – seria niemieckich parowozów osobowych kolei saksońskch, produkowanych w latach 1896-1902. Miały układ osi 2'B i silnik sprzężony na parę nasyconą. Seria ta nosiła następnie niemieckie oznaczenie DRG 369-10. Koleje polskie używały w okresie międzywojennym jeden parowóz, oznaczony na PKP jako seria Od101.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa kolei saskich serii VIII V2 była osobowym odpowiednikiem parowozu pospiesznego VIII V 1, pokrewnym konstrukcyjnie. Seria (niem. Gattung) VIII oznaczała lokomotywy o układzie osi 2'B, litera V (pisana frakturą: ) - silnik sprzężony (Verbundtriebwerk), a cyfra 2 drugą odmianę takiego parowozu[5]. Obie serie były produkowane od 1896 roku i różniły się średnicą kół napędnych (1590 mm w lokomotywie osobowej, 1885 mm w pospiesznej[3]). Ponadto, lokomotywa osobowa miała mniej wydajny kocioł, na skutek jego skrócenia o 225 mm i zmniejszenia paleniska i powierzchni rusztu[1]. Nowością w saskich lokomotywach był w obu seriach kocioł ze stojakiem Belpaire'a i rozrząd Heusingera[5]. Lokomotywy osobowe w porównaniu z pospiesznymi miały początkowo także krótszą budkę maszynisty, z wąskimi oknami po bokach[1].

Większość lokomotyw była zbudowana przez saskie zakłady Hartmann w Chemnitz (pełna nazwa: Sächsische Maschinenfabrik vorm. Richard Hartmann - Saska Fabryka Maszyn, dawniej Richard Hartman). Były one budowane w czterech ulepszanych seriach produkcyjnych, różniących się znacznie charakterystykami. Lokomotywy pierwszej serii były zbudowane w latach 1896-1897 w liczbie 20 (numery na kolei 519-538). Miały one średnice cylindrów silnika 440 i 650 mm[6], masę służbową 49,6 t i siłę uciągu 44 kN i jeździły z trzyosiowym tendrem 3 T 9[1].

Od 1897 produkowano lokomotywy drugiej serii, ze średnicą cylindrów zwiększoną do 460 i 680 mm i siłą uciągu 49 kN. Lokomotywy te otrzymały numery 539-548 i jeździły z większymi tendrami czteroosiowymi 2'2' T 16. Różniły się też dolną krawędzią ścian budki maszynisty, które zostały podcięte z charakterystycznym zaokrągleniem[1]. Od 1899 roku budowano maszyny trzeciej serii, o numerach 549-568, z powiększoną budką maszynisty z podwójnym oknem bocznym. Ich masa służbowa wzrosła do 51,4 t. Ogółem zbudowano w zakładach Hartmann 50 lokomotywy trzech wczesnych serii[1].

W lokomotywach czwartej najliczniejszej serii, produkowanych od 1900 roku, zwiększono wydajność kotła, który umieszczono nieco wyżej. Jego powierzchnia ogrzewalna wzrosła do 130,8 m² (nieco więcej, niż w lokomotywach pospiesznych VIII V1). Masa służbowa wzrosła do 54,5 t, a siła uciągu do 53 kN[1]. Ponownie zwiększono pojemność tendra (serii 2'2'T 21). W latach 1900-1902, 43 lokomotywy tej serii wyprodukował Hartmann (numery 569-581 i 607-636), a nadto, z powodu ograniczonych mocy produkcyjnych tej firmy w stosunku do potrzeb kolei saskich, 10 zamówiono w berlińskiej firmie Schwartzkopff (BMAG) (numery 582-591), 10 w Esslingen (numery 592-601) i 5 w Linke-Hofmann we Wrocławiu (numery 602-606)[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Ogółem zbudowano 118 lokomotyw serii VIII V2 (numery 519-636), przez co stały się najliczniejszą serią na kolejach saskich. Używano ich w ruchu pasażerskim na wszystkich głównych liniach, a także licznych drugorzędnych. Dzięki umiarkowanej średnicy kół, dość dobrze spisywały się także na terenach górzystych[1]. Od 1910 roku były wypierane z głównych linii przez lokomotywy serii XII H2. Lokomotywy trzech wczesnych serii, produkowane przed 1900 rokiem, nosiły oprócz numerów nazwy własne w postaci nazw miast niemieckich[1].

Po I wojnie światowej 111 maszyn przeszło na Koleje Niemieckie (DRG), zaklasyfikowanych w 1925 roku jako seria 369-10 (numery 36 901 do 919 i 921 do 948 dla wczesnych serii oraz 36 951 do 1014 dla lokomotyw produkcji od 1900 roku). Wszystkie zostały jednak wycofane w latach 1926-1931[1].

Jedna lokomotywa pierwszej serii, dawna nr 528 "Meuselwitz" z 1897 r., trafiła w 1919 roku na Polskie Koleje Państwowe, otrzymując oznaczenie Od101-1, jako jedyna lokomotywa w serii Od101. Była to także jedyna lokomotywa serii VIII V2 poza kolejami niemieckimi[1].

Żaden parowóz serii VIII V2 nie zachował się do chwili obecnej.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Parowóz osobowy o układzie osi 2'B, z silnikiem sprzężonym na parę nasyconą (2'B n2v). Wysokość środka kotła nad szynami w czwartej serii wynosiła 2150 mm, w poprzednich seriach był on o 100 mm niżej[4] (inne źródło: o 75 mm[1]). Liczba płomieniówek wynosiła 216 w trzech wczesnych seriach i 254 w czwartej serii, ich długość wynosiła 3800 mm[1].

Stały rozstaw osi wiązanych wynosił 2100 mm, osi wózka tocznego: 2150 mm, rozstaw między drugą osią toczną a pierwszą wiązaną: 2350 mm, ogółem rozstaw osi skrajnych: 6600 mm[4]. Wózek toczny był zawieszony na ślizgowym łożysku kulowym, jak w erfurckich lokomotywach S 2[7].

Stosowano tendry saskich serii: 3 T 9 (trzyosiowy, 9 m³ wody i 4 t węgla - w serii 1.), 2'2' T 16 (czteroosiowy, 16 m³ wody i 5 t węgla - od serii 2.), 2'2'T 21 (czteroosiowy 21 m³ wody i 7 t węgla - od serii 4.)[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v M. Weisbrod, Sachsen..., ss. 46-49.
  2. a b c d e f g Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, WKiŁ, Warszawa, 1978, s. 222
  3. a b c d e f H. Obermayer, Taschenbuch..., s. 44
  4. a b c H. Obermayer, M. Weisbrod, Dampflok-Report..., s. 37
  5. a b M. Weisbrod, Sachsen..., s. 43.
  6. Średnica cylindra niskiego ciśnienia 650 mm (J. Piwowoński, s. 222). Wartość 560 mm w M. Weisbrod, Sachsen-Report jest zbyt mała, zwłaszcza w porównaniu z później zwiększoną 680 mm i być może wynika z omyłki.
  7. M. Weisbrod, Sachsen..., ss. 42, 43, 46.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Manfred Weisbrod, Sachsen-Report Bd. No 3. Reisezuglokomotiven der K.S.St.E.B., Hermann Merker Verlag, 1995, ​ISBN 3-922404-82-0(niem.)
  • Horst J. Obermayer, Taschenbuch deutsche Dampflokomotiven. Regelspur, Stuttgart: Franckh-Kosmos, 1991, ​ISBN 3-440-06341-0​, (niem.)
  • Manfred Weisbrod, Dampflok-Report: Lokomotiv-Archiv. Band No 2. Baureihen 22 - 39, Horst J Obermayer, Fürstenfeldbruck: Merker Verlag, 1995, ISBN 3-922404-72-3, OCLC 643014695 (niem.).
  • Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, WKiŁ, Warszawa, 1978