OKa1

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
OKa1
OKa1-1 w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie
OKa1-1 w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie
Producent Krupp, Fēnikss, TFD, TFL i inni
Lata budowy 1928-1934
Układ osi 1A1
Masa służbowa 37 200 kg [1]
Masa pustego parowozu 29 800 kg [2]
Długość parowozu 9425 mm [1]
Rozstaw osi skrajnych 5700 mm [2]
Maksymalna
siła pociągowa
3230 kg[1]
Prędkość maksymalna 75 km/h[1]
Ciśnienie w kotle 14 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 51,2 m² [3]
Powierzchnia przegrzewacza 21,8 m² [3]
Powierzchnia rusztu 1,25 m² [3]
Średnica cylindra 320 mm [3]
Skok tłoka 520 mm [2]
Średnica kół napędnych 1500 mm [3]
Średnica kół tocznych 1050 mm [3]
zapas wody 3,3 m², zapas węgla 1,7 t [3]
Portal Portal Transport szynowy

OKa1polskie oznaczenie na PKP lekkiego parowozu tendrzaka łotewskiej serii Tk, produkcji niemieckiej i łotewskiej, budowanej w latach 1928-1934. Po roku 1945 eksploatowany również na PKP; był to jedyny w Polsce parowóz z jedną osią napędną[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1928 roku zarząd kolei łotewskich złożył zamówienie na skonstruowanie lekkich i ekonomicznych tendrzaków do obsługi ruchu podmiejskiego[1]. Ogółem zakupiono 20 sztuk, z czego pierwsze trzy zbudowane były w Niemczech (nry 231-233 w zakładach Hohenzollern w Düsseldorfie). Testy okazały się pomyślne, dlatego w 1931 roku zamówiono kolejne sześć w zakładach niemieckich (234-236 - Krupp i 237-239 - Henschel), przy tym montaż i części takie, jak budka maszynisty i skrzynie wodne wykonywały łotewskie zakłady Fēnikss w Rydze[1]. Wprowadzono w nich niewielkie ulepszenia w stosunku do pierwszej partii[1]. W latach 1933-1934 zbudowano ostatnie 11 lokomotyw w łotewskich warsztatach kolejowych: 6 w TFD w Dyneburgu (240-242, 248-250) i 5 w TFL w Lipawie (243-247)[1][4]. Stanowiły one alternatywę dla wagonów spalinowych na mniej uczęszczanych szlakach osobowych[3]. Parowozy normalnie były początkowo przystosowane do toru szerokości 1524 mm, lecz posiadały także wymienne osie o standardowym rozstawie 1435 mm[4].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywy były przydzielone do lokomotywowni w Šķirotava, Jełgawie, Dyneburgu, Rezekne i Krustpils[1]. We wrześniu 1940 roku, po przyłączeniu Łotwy do ZSRR, parowozy zostały przejęte przez koleje radzieckie[4]. Podczas wojny część parowozów została zdobyta przez Niemców, 5 z nich zostało ponownie przejęte przez wojska radzieckie i po wojnie w ZSRR znajdowało się 12 parowozów tej serii[5]. Wycofano je w latach 50., kilka przekazano do przemysłu[5].

Po roku 1945 na PKP znalazły się dwa parowozy Tk: nr 235 (oznaczony jako OKa1-1) oraz nr 242 (oznaczony jako TKa-242)[6]. Oka1-1 został wycofany z ruchu w 1969, a wcześniej prowadził pociągi służbowe w rejonie stacji rozrządowej Łazy. Parowóz TKa-242 pracował do roku 1957 w lokomotywowni w Kutnie[3]. Dla celów muzealnych pozostawiono lokomotywę OKa1-1, która obecnie znajduje się w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie[6].

Trzy lokomotywy po wojnie znalazły się na kolejach zachodnioniemieckich (wycofane z końcem 1951 roku), a jedna na kolejach wschodnioniemieckich[5]. Pozostałe dwie zaginęły podczas wojny[5].

OKa1-1

Opis[edytuj | edytuj kod]

Tendrzak o układzie osi 1A1, na parę przegrzaną. Oś wiodąca i oś napędowa były zamocowane sztywno w ostoi, oś podtrzymująca z tyłu była na półwózku Bissela (układ odwrotny, niż najczęściej spotykany)[1]. Lokomotywy serii Tk posiadały pneumatyczny mechanizm pozwalający na zmniejszenie obciążenia tylnej osi tocznej i zwiększenie o 50% obciążenia osi napędnej podczas rozbiegu lokomotywy[4]. Masa przyczepna i jednocześnie nacisk na oś napędową wynosiły 15,4 t, a maksymalny nacisk na oś 17,3 t[1].

Lokomotywa miała kocioł z 55 płomieniówkami o średnicy 39,5/44,5 mm (powierzchnia ogrzewalna 20,5 m²) oraz 26 płomienicami o średnicy 100,5/108 mm (powierzchnia ogrzewalna 24,6 m²)[1]. Całkowita powierzchnia ogrzewalna (od strony ognia) wahała się od 49,3 do 51,2 m²[1]. Kocioł był wyposażony w przegrzewacz o powierzchni 21,8 m²[1].

Silnik dwucylindrowy bliźniaczy, o średnicy cylindra 320 mm i skoku tłoka 520 mm. Rozrząd Walschaertsa[1].

Do serii Tk na Łotwie były ponadto zaliczone dwie inne lokomotywy (tendrzaki): Tk-226 o układzie osi C i Tk-227 o układzie osi B[7]. Łotewskie lokomotywy serii Tk należy odróżniać od litewskiej serii lokomotyw Tk.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Toms Altbergs, The Latvian Tk tanks, "Locomotives International" nr 101, (ang.), s. 54-56
  2. a b c Toms Altbergs, Latvijas dzelzceļu lokomotīves, Ryga, 2005, ​ISBN 9984-19-693-3​, (łot.), s. 176
  3. a b c d e f g h i j Paweł Terczyński, Atlas parowozów, wyd. Wyd. 1, Poznań: Poznań Klub Modelarzy Kolejowych, 2003, s. 102, ISBN 83-901902-8-1, OCLC 917950022.
  4. a b c d Witalij A. Rakow, Łokomotiwy otieczestwiennych żeleznych dorog 1845-1955, Moskwa 1995, ​ISBN 5-277-00821-7​ (ros.), s.330-331
  5. a b c d Toms Altbergs, The Latvian Tk tanks, "Locomotives International" nr 101, (ang.), s. 56
  6. a b Kalendarz Młodego Technika '89. Maria Pietrzyk (red.). Warszawa: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, 1988, s. 12.
  7. Toms Altbergs, Latvijas dzelzceļu lokomotīves, Ryga, 2005, ​ISBN 9984-19-693-3​, (łot.), s. 50

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Toms Altbergs, Latvijas dzelzceļu lokomotīves, Ryga, 2005, ​ISBN 9984-19-693-3​, (łot.)
  • Toms Altbergs, The Latvian Tk tanks, "Locomotives International" nr 101, (ang.)
  • Witalij A. Rakow, Łokomotiwy otieczestwiennych żeleznych dorog 1845-1955, Moskwa 1995, ​ISBN 5-277-00821-7​ (ros.)
  • Paweł Terczyński, Atlas parowozów, wyd. Wyd. 1, Poznań: Poznań Klub Modelarzy Kolejowych, 2003, ISBN 83-901902-8-1, OCLC 917950022.