Pd12

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pd12
Parowóz kkStB 6
Parowóz kkStB 6
Producent Wr. Neustadt, StEG, Floridsdorf Austro-Węgry
Lata budowy 1894-1898
Układ osi 2'B (2'B n2v)
Masa służbowa 55,4 t
(z tendrem 94,4 t)[1]
Masa pustego parowozu 49,8 t [2]
Długość parowozu 10 500 mm (bez daszku budki)[3]
Długość z tendrem 16 605 mm [1]
Wysokość 4570 mm [3]
Rozstaw osi skrajnych 7300 mm [3]
Moc znamionowa 710 kW [2] (965 KM)
Maksymalna
siła pociągowa
5450 kg [1]
Prędkość maksymalna 90 km/h[1] (faktycznie do 130 km/h)[3]
Typ tendra 17C1 i inne
Ciśnienie w kotle 13 at [1]
Powierzchnia ogrzewalna kotła 141 m² (155,5 m²)[a]
Powierzchnia przegrzewacza
Powierzchnia rusztu 2,9 m² [1]
Średnica cylindra 500/740 mm [1]
Skok tłoka 680 mm [2]
Średnica kół napędnych 2100 mm [1]
Średnica kół tocznych 995 mm [1]
masa przyczepna 28,8 t
nacisk na oś 14,4 T [1]
Portal Portal Transport szynowy

Pd12polskie oznaczenie PKP austriackiego parowozu pospiesznego serii kkStB 6, o układzie osi 2'B. Parowóz wykorzystywał parę nasyconą i silnik sprzężony. Zbudowano 68 lokomotyw tej serii, z czego w okresie międzywojennym na PKP pracowało 9 maszyn[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parowóz pospieszny serii 6 c.k. Kolei Państwowych (kkStB) został skonstruowany przez Karla Gölsdorfa, który był konstruktorem w państwowej fabryce StEG. W porównaniu z wcześniejszymi austriackimi lokomotywami pociągów osobowych, Gölsdorf zastosował w nim wysoko podniesiony kocioł, aby zwiększyć powierzchnię rusztu i umożliwić wydajniejsze opalanie gorszymi gatunkami węgla, tym samym zwiększyć moc lokomotywy[3]. W latach 1894-1898 wyprodukowano 68 lokomotyw serii 6 w trzech austriackich fabrykach: StEG, Wiener Neustädter Lokomotivfabrik (WNL) i Lokomotivfabrik Floridsdorf (WLF)[3]. Otrzymały one na kolei numery od 601 do 668, od 1905 roku zmienione na 6.01 do 6.68[4].

Lokomotywy serii 6 stanowiły znaczny postęp w stosunku do najliczniejszych parowozów osobowych serii 4 i pozwoliły znacząco skrócić czas przejazdu pociągów pospiesznych między głównymi miastami cesarstwa Austro-Węgier. Mimo prędkości konstrukcyjnej 90 km/h, lokomotywy te rozwijały prędkość aż do 130 km/h[3].

Po I wojnie światowej austro-węgierskie lokomotywy zostały rozdzielone pomiędzy nowo powstałe państwa. 20 przeszło na Koleje Austriackie (BBÖ)[4].

Polskie Koleje Państwowe otrzymały 9 lokomotyw, oznaczonych jako seria Pd12[1] (numery Pd12-1 do Pd12-9). Po II wojnie światowej nie było ich już na PKP[5].

Najwięcej - 32 lokomotywy znalazły się w Czechosłowacji, z czego 28 weszło do eksploatacji na kolejach ČSD, otrzymując oznaczenie jako seria 264.0[3] (numery 264.001 do 264.028)[4]. Służyły one do 1941 roku[3]. Pięć lokomotyw znalazło się po I wojnie światowej w ZSRR (m.in. dwie na Kolei Władykaukaskiej)[4].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Parowóz pospieszny z dwucylindrowym silnikiem sprzężonym, na parę nasyconą, o układzie osi 2'B. Kocioł był dość wysoko podniesiony (oś kotła na wysokości 2590 mm), o sporej powierzchni ogrzewalnej[a] i dużym ruszcie (2,9 m²), bez przegrzewacza[1]. Kocioł miał 205 płomieniówek[2]. Parowóz posiadał ciekawą, charakterystyczną dla niektórych austriackich parowozów architekturę, dzięki dwóm kołpakom na górze kotła, połączonym poziomą rurą z dwoma zaworami bezpieczeństwa na niej, pełniącą rolę osuszacza pary[3]. Tylny kołpak mieścił zbieralnik pary, a przedni przepustnicę suwakową. Z pierwszego kołpaka był po prawej stronie wyprowadzony zewnętrzny przewód pary do prawego cylindra (wysokoprężnego)[1]. Typowo dla austriackich parowozów, dymnica miała dwudrzwiowe drzwiczki.

Ostoja parowozu była wewnętrzna. Koła napędne miały średnicę 2,1 m, napędzana była pierwsza oś wiązana. Rozstaw sztywny osi wiązanych wynosił 2800 mm[1]. Przedni dwukołowy wózek toczny o dużym rozstawie osi 2700 mm przejmował prawie połowę masy parowozu i osadzony był na obrotowym sworzniu[1].

Parowóz miał dwucylindrowy silnik sprzężony, z suwakami płaskimi, mechanizmem rozrządu Heusingera i mechanizmem rozruchowym systemu Gölsdorfa[1]. Hamulce były tylko na koła wiązane[6]. Parowozy miały początkowo pojedynczy hamulec podciśnieniowy, a potem w 1901 jako pierwszy typ zostały wyposażone w próżniowy hamulec samoczynny pociągu Hardy'ego[1][3].

Na pochyłości do 3‰ parowóz mógł ciągnąć pociąg o masie 210 ton z prędkością 100 km/h, a na pochyłości 10‰ - z prędkością 58 km/h[3].

Z parowozem stosowano różne typy tendrów[3], m.in. trzyosiowy o pojemności 16,7 m³ wody i 8,5 t węgla i masie służbowej 39 t (polskie oznaczenie 17C11)[1].

Rozwinięciem konstrukcji lokomotyw serii 6 była seria 106 (Pd13).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Powierzchnia ogrzewalna kotła 141 m² według: J. Piwowoński, s.190 (w Polsce obliczana od strony spalin). Powierzchnia ogrzewalna od strony wody: 155,5 m², w tym powierzchnia płomieniówek 144,5 m² i skrzyni ogniowej 11 m² (J. Bek, Z. Bek, s.145).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s J. Piwowoński, Parowozy..., s. 190, 195
  2. a b c d J. Bek, Z. Bek, Parní..., s.145.
  3. a b c d e f g h i j k l m J. Bek, Z. Bek, Parní..., ss.35-36.
  4. a b c d J. Pospichal, kkStB 6 w serwisie Lokstatistik [dostęp 26-4-2012]
  5. Paweł Terczyński, Atlas parowozów, Poznań, 2003, ​ISBN 83-901902-8-1​, s. 40
  6. J. Piwowoński, Parowozy..., s. 197

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jindřich Bek, Zdenek Bek, Parní lokomotivy ČSD [1], Praga, 1999, ​ISBN 80-86116-13-1(cz.)
  • Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, Warszawa: WKiŁ, 1978
  • Josef Pospichal, Lokstatistik