Piernik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piernikowe serca (Lebkuchen) na straganie
Pierniki-ciasteczka świąteczne

Piernik – twarde ciemnobrązowe ciasto robione z mieszaniny mąki pszennej i żytniej, mleka, jajek, karmelizowanego cukru, miodu, mocno przyprawione cynamonem, imbirem, a czasem także goździkami, kardamonem, gałką muszkatołową, anyżem i lawendą. Nazwa piernik wywodzi się od staropolskiego słowa "pierny", czyli pieprzny[1]. Pierwszy cech piernikarzy (kichlarzy, od niem. Küchler ) w Polsce powstał w Krakowie.

Pierniki występują zwykle w formie mniejszych i większych ciastek, często polewanych po wierzchu czekoladą, bakaliami, a w środku przekładanych marmoladą, masą orzechową lub marcepanem. Wypieka się również większe bloki piernika, zwykle przekładane warstwami marmolad. Po wymieszaniu ciasta należy zostawić je w chłodnym miejscu, aby sfermentowało. W produkcji przemysłowej leżakowanie ciasta może trwać kilka tygodni, a ciasto na domowe pierniki wigilijne zaleca się zarabiać miesiąc wcześniej (zwyczajowo po andrzejkach).

Wypiekać można duże, prostokątne "arkusze" przekładane masą – albo fantazyjnie powycinane w różne kształty figurki (i zdobić je na wierzchu polewą, kandyzowanymi owocami, posypką czekoladowo-cukrowo-marcepanową), a nawet "sklejać" płytki piernikowe w domek Baby Jagi (niemieckie tygodniki kobiece celują w takich przepisach).

Piernik to tradycyjne ciasto miast hanzeatyckich, będące swoistym symbolem ich powodzenia oraz szerokich kontaktów ze światem. Pierwotnie było wielkim luksusem, ze względu na koszty importu przypraw korzennych i bakalii, często eksportowano je w głąb krajów macierzystych. Tradycja ich wypieku przetrwała w Bremie, Monachium, Norymberdze, Amsterdamie, Liège, Ostendzie i Kłajpedzie, a z polskich miast w Gdańsku, Toruniu (toruńskie pierniki) i Szczecinie (pierniki szczecińskie). W Toruniu wypiekano już w XVII wieku słynne katarzynki, jakościowo porównywane ze znanymi w całej Europie piernikami norymberskimi. W niemieckim Szczecinie pieczono Stettiner Peperkoken, w niemieckiej Nysie wytwarzano Neisser Konfekt. W Czechach miastem piernika są Pardubice[2], koło których znajduje się muzeum Chatka z piernika[3] w Rábach.

Jako towar eksportowy, wysyłany w odległe miejsca, piernik został tak pomyślany, aby przetrwać długie podróże lądowe. Swoją trwałość zawdzięcza z jednej strony dużemu udziałowi przypraw korzennych, a z drugiej swojej twardości i suchości. W zimnym i suchym miejscu daje się przechowywać nawet przez kilka miesięcy.

W Polsce w XVII wieku sprzedawano pierniki w aptekach jako skuteczny lek na wiele chorób[4]. Był, podobnie jak w innych krajach, symbolem dobrobytu i wysokiego statusu społecznego. W XIX wieku pojawił się również w domach chłopskich[4]. Podobno dawniej w skład wiana panny młodej wchodziła faska ciasta piernikowego i galaretowaty wywar mięsny na rosoły. Pokruszone pierniki wchodzą też w skład tradycyjnego staropolskiego sosu szarego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Maciej Halbański: Leksykon sztuki kulinarnej. Warszawa: 1987.
  2. O firmě [w:] Pardubický perník [online], Petr Novotný / Firma Novotný [dostęp 2017-05-29] (cz.).
  3. Perníková chaloupka ®, Muzeum Perníku, Ráby u Pardubic, Czech Republic [dostęp 2017-05-29] (cz.).
  4. a b Piernikowa chatka znad rzeki Mrogi [w:] Lista produktów tradycyjnych (woj. łódzkie) [online], Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi [dostęp 2017-05-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Piernikowa chatka znad rzeki Mrogi – artykuł na temat tradycji wypiekania i zastosowania ciasta piernikowego. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. łódzkie). Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.