Pierogi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: pieróg.
Talerz ozdobiony motywami kaszubskimi z pierogami ruskimi

Pierogi – potrawa wykonana z ciasta gotowanego[1], pieczonego[1] lub smażonego na głębokim tłuszczu, uprzednio cienko rozwałkowanego i wypełnionego różnorodnymi nadzieniami. Pierogi gotowane niekiedy (np. dzień po sporządzeniu) podaje się po dodatkowym podsmażeniu.

Pierogi znane są w kuchni polskiej[1][2][3], słowackiej, litewskiej, rosyjskiej, białoruskiej, ukraińskiej, chińskiej i japońskiej oraz we włoskiej.

Uwagi: Używa się liczby mnogiej „pierogi” zamiast słowa „pieróg”, które może oznaczać także inną potrawę. Pierogi leniwe natomiast nie są pierogami, lecz kluskami.

Odmiany, warianty nadzienia[edytuj]

Polska[edytuj]

Pierogi gotowane spożywane są obecnie w całej Polsce, nie należą jednak do potraw tradycyjnych Śląska i Kaszub[1]. Typowe pierogi gotowane nadziewane są: mięsem[1], owocami[1] (sezonowymi, takim jak jagody, truskawki itp.), słodkim twarogiem[1] lub kiszoną kapustą z grzybami (typowa potrawa wigilijna). Pierogi ruskie (z twarogiem i ziemniakami) to potrawa typowa dla Lubelszczyzny[1] i Kresów Wschodnich[2]. Lokalnie na wschodniej Lubelszczyźnie popularne są pierogi, których główny skład stanowią ser, ziemniaki oraz suszona mięta pieprzowa, która nadaje pierogom lekko cierpki smak.

Typowe polskie pierogi pieczone w wersji wytrawnej: z kaszą jaglaną (Lubelskie, Łowickie), gryczaną (Lubelskie), z soczewicą (wschodnia Polska[potrzebny przypis]), z soją, z grzybami, z kapustą (pogranicze podlasko-lubelskie)[1]. Pierogi pieczone z nadzieniem słodkim: z twarogiem lub twarogiem z makiem (Podlasie), z marchwią (okolice Włodawy) a nawet tartymi burakami (okolice Radomia)[1].

Inne państwa[edytuj]

W innych regionach jako nadzienie stosuje się też: jaja na twardo, ryby, szpinak, marmoladę czy nawet czekoladę i miód. W kołdunach litewskich (kuchnia litewska, białoruska, polska) wykorzystuje się surowe mięso.

Podobnymi potrawami są rosyjskie pielmieni, ukraińskie wareniki jak również gruzińskie chinkali. We Włoszech są natomiast ravioli i tortellini, a w Chinach je się pierożki o nazwach: wonton, guo tie i jiaozi. W południowo-zachodnich Niemczech, w Badenii-Wirtembergii, popularne są Maultaschen, z farszem twarogowym, mięsnym lub warzywnym, o kształcie prostokątnym; pierwotnie pochodzą z kuchni szwabskiej, i dalej są najbardziej popularne w Wirttembergii, czyli szwabskiej części Badenii-Wirttembergii.

Historia pierogów (Polska)[edytuj]

Pierogi znane są w Polsce prawdopodobnie już od XIII w.[potrzebny przypis] Sprowadzone zostały przypuszczalnie z Dalekiego Wschodu[potrzebny przypis] poprzez Ruś. Według legendy Jacek Odrowąż zachwycił się ich smakiem podczas bytności w Kijowie[4] i dzięki niemu zagościły w Polsce. Miał on karmić pierogami polską biedotę[5][6]. Słowo „pierogi” pojawia się w drugiej połowie XVII w. W XIV-XVIII ma często formę „pirogi”, zaś w XV w. notuje się nazwy osobowe pochodzące od pieroga. Według Bańkowskiego słowo to i jemu podobne w innych językach słowiańskich jest zapożyczeniem z dialektów uralskich (por. est. piirag). Inna hipoteza wskazuje na rosyjskie słowo pir – „święto”, „uroczystość” i staro-cerkiewno-słowiańskie piru.

Kiedyś pierogi przygotowywane były wyłącznie z okazji świąt i każde święto miało swój różniący się farszem i kształtem pieróg, np.: kurnikiduże pierogi weselne z różnymi nadzieniami, zawsze z dodatkiem mięsa kurzego; knysze – pierogi żałobne, podawane na stypie; koladki – pieczone w styczniu, w okresie kolędowania; hreczuszki – przyrządzane z mąki gryczanej; sanieżki i socznie – słodkie pierożki pieczone najczęściej z okazji imienin[potrzebny przypis].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j Edward Waligóra: Pożywienie ludności wiejskiej: praca zbiorowa. Muzeum Etnograficzne, 1973, s. 57. fragmenty: [1] [2] [3]
  2. a b Krzysztof Kwaśniewski: Adaptacja i integracja kulturowa ludności Śląska po drugiej wojnie światowej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969, s. 62. Cytat: Repatrianci gotują często pierogi ruskie (których zwłaszcza Ślązacy przeważnie nie uznają), kaszę gryczaną („hreczaną”), która zresztą ongiś wchodziła w zakres tradycyjnego pożywienia także niektórych okolic Śląska..
  3. Polska - Ukraina: pogranicze kulturowe i etniczne, 2008[doprecyzuj (zobacz Pomoc:Przypisy)]
  4. Helena Szymanderska: Polska wigilia. 2000. Cytat: [jako zakonnik] Święty Jacek działał w Polsce i na Rusi, był także przeorem w Kijowie, a stamtąd właśnie przyszły do nas wigilijne pierogi, knysze, kulebiaki..
  5. Andrzej Stojowski: Romans polski. 1975. Cytat: „Święty Jacek z Pierogami”, bo tu święty z rodu Odrowążów zdrożony u chłopów z wspólnej miski łyżką drewnianą pierogi z serem jadł, nim go Tatary zabili, co też tu jest w ołtarzu odmalowane..
  6. Izabela Kaczyńska: Polska: festyny, turnieje, zloty, jarmarki. 2006. Cytat: W porzekadle o świętym Jacku z pierogami (jego dzień przypada 17 sierpnia) chodzi o Jacka Odrowąża, który będąc zakonnikiem na Rusi i w Polsce, miał karmić głodnych pierogami własnego wyrobu..