Halina Czerny-Stefańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Halina Czerny-Stefańska
Ilustracja
Halina Czerny-Stefańska w 1959
Data i miejsce urodzenia 31 grudnia 1922
Kraków, Polska
Data i miejsce śmierci 1 lipca 2001
Kraków, Polska
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka poważna
Zawód pianistka, pedagog
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Budowniczych Polski Ludowej (1960–1990) Order Sztandaru Pracy I klasy Medal 40-lecia Polski Ludowej Order Przyjaźni Narodów (ZSRR)
Grób Haliny Czerny-Stefańskiej na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Halina Czerny-Stefańska (ur. 31 grudnia 1922 w Krakowie, zm. 1 lipca 2001 tamże) – polska pianistka, chopinistka, pedagog. Żona Ludwika Stefańskiego, matka Elżbiety Stefańskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Halina Czerny-Stefańska (przed II wojną światową używała nazwiska Helena Szwarcenberg-Czerny) pochodziła ze znanej arystokratycznej rodziny Schwarcenbergów, była córką Stanisława. W czasie wojny ukrywała się w majątku rodziny Branickich w Branicach pod Krakowem, a potem występowała na konspiracyjnych koncertach z Ludwikiem Stefańskim.

Konkurs Chopinowski[edytuj | edytuj kod]

W 1949 została laureatką I nagrody IV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (ex aequo z Bellą Dawidowicz z ZSRR). Otrzymała również nagrodę za najlepsze wykonanie mazurków F. Chopina, ufundowaną przez Polskie Radio. W 1950 ukończyła z wyróżnieniem Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w Krakowie w klasie prof. Zbigniewa Drzewieckiego[1].

Światowa kariera[edytuj | edytuj kod]

Wygrana w Konkursie otworzyła jej drogę do międzynarodowej kariery pianistycznej. Występowała w renomowanych salach koncertowych Europy, Japonii, Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej. Odbyła ponad 20 tournée po Związku Radzieckim. Występowała z towarzyszeniem najbardziej znanych orkiestr symfonicznych, współpracując z takimi dyrygentami, jak m.in.: Adrian Boult, Zubin Mehta, Georg Solti, Vaclav Smetacek, Witold Rowicki, Paweł Klecki. W jej repertuarze koncertowym znajdowały się utwory od baroku do muzyki współczesnej, dominowała jednak muzyka F. Chopina.

Przez pięćdziesiąt lat prowadziła karierę artystyczną, która trwała do ostatnich miesięcy jej życia. Współpracowała z firmą Steinway & Sons reklamując jej fortepiany w Japonii, jak również instrumenty Kawai oraz (pod koniec życia) fortepiany Petrof. Oficjalnie ćwiczyła na instrumentach Blüthner (w krakowskim domu artystki znajdują się trzy takie fortepiany, obok Steinwaya i dwóch innych starszych instrumentów).

W późniejszych latach była zapraszana do jury konkursów pianistycznych świata, w tym pięciokrotnie do Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Piotra Czajkowskiego (w 1970, 1974, 1978, 1986 i 1998) oraz pięciokrotnie do Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (w 1980, 1985, 1990, 1995 i 2000).

Prowadziła działalność pedagogiczną, wykładając m.in. na takich uczelniach, jak: Tokijski Uniwersytet Sztuki, Elisabeth University of Music w Hiroszimie, Nagoya University of Arts w Nagoi, Senzoku Gakuen University w Uozu, prefekturze Toyama, prowadziła także liczne kursy mistrzowskie.

W 2001 Tokijski Uniwersytet Sztuki uhonorował pianistkę tytułem doktora honoris causa.

Działalność społeczno-polityczna[edytuj | edytuj kod]

Pianistka uczestniczyła także w życiu społeczno-politycznym Krakowa. W latach 1976–1984 była radną Miasta Krakowa, a w latach 1978–1985 członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. Była jednym z założycieli Kuźnicy (obok takich artystów jak m.in. Andrzej Wajda). W latach 1981–1983 wchodziła w skład Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

Należała do nielicznej grupy artystów, którzy ostentacyjnie wyrażali poparcie dla władz w czasach stanu wojennego, za co w kwietniu 1982 została wyklaskana na koncercie w Filharmonii Krakowskiej[2]. Członek Rady Krajowej PRON w 1983 roku[3].

Ostatnie lata życia i śmierć[edytuj | edytuj kod]

W 1999 była Honorowym Członkiem Komitetu Obchodów Światowego Roku Chopinowskiego, powołanego przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Dalsze plany artystyczne przerwała ciężka choroba. Pianistka zmarła 1 lipca 2001 w Krakowie. Jest pochowana razem z mężem Ludwikiem Stefańskim w alei zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 2001 wmurowano poświęconą jej tablicę pamiątkową w Ogrodzie Botanicznym Polskiej Akademii Nauk w Powsinie.

W 2006 w Parku im. Jerzego Waldorffa w Słupsku odsłonięto pomnik "Klawiaturę gwiazd", na której umieszczono nazwisko Haliny Czerny-Stefańskiej pośród siedmiorga wybitnych pianistów, uczestników Festiwalu Pianistyki Polskiej, takich jak Ryszard Bakst, Klara Langer-Danecka, Władysław Kędra, Tadeusz Żmudziński, Miłosz Magin, Witold Małcużyński.

W dniach 17–21 września 2008 odbył się w Poznaniu I Europejski Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam” zorganizowany przez poznańską Akademię Muzyczną.

Dyskografia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Halina Czerny-Stefańska nagrała wiele płyt LP i CD dla takich wytwórni jak: Deutsche Grammophon, Decca, Erato, EMI Classics, His Masters Voice, Polskie Nagrania, Pony Cayon, RCA Records, Supraphon, Selene czy Telefunken.

  • 1955 – Koncert e-moll op. 11 F. Chopina, Supraphon SUA 10130
  • 1958 – DGG XEPN 0118
  • 1960 – Ronda C-dur op.73 F. Chopina na dwa fortepiany z Ludwikiem Stefańskim Muza SX 0077
  • Koncert b-dur op.19 L. van Beethovena, Koncert a – moll op.16 E. Griega, P.N. MUZA XL 0107
  • 1955 – Mazurki a-moll op.17 nr.4, d-dur op.33 nr.2, cis- moll op.63 nr.3, a-moll op.67 nr.4, a-moll op.68 nr.2, F. Chopina, DGG LPEM
  • 1959 – 24 Preludia op.28 F. Chopina, MUZA SX 0062
  • 1959 – Polonezy A-dur Op. 40 nr 1, c-moll Op. 40 nr 2, fis-moll op.44, MUZA SX 0058
  • 1985 – Pieśni F. Chopina z Teresą Żylis – Gara Erato STU 71.527
  • 1987 – komplet Nokturnów F. Chopina, RCA
  • 1989–1990 – komplet Mazurków F. Chopina, Pony Canyon
  • 1994 – Andante spianato i Poloneza Es-dur F. Chopina, Pony Canyon
  • 1995 – Ronda C-dur op.73 F. Chopina na dwa fortepiany z Rinko Kobayashi, Pony Canyon
  • 2000 – Tańce Polskie z córką Elżbietą Stefańską, Selene

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W 1987 roku wystąpiła w piątym odcinku serialu Ballada o Januszku. Zagrała samą siebie – pianistkę dającą koncert w Ciechocinku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tadeusz Przybylski, Z dziejów nauczania muzyki w Krakowie od średniowiecza do czasów współczesnych, Kraków: „Musica Iagellonica”, 1994, s. 247, ISBN 83-7099-006-1, OCLC 169875834.
  2. Mirosław Lewandowski, Maciej Gawlikowski, Gaz na ulicach, cz. 2., s. 47–48. ​ISBN 978-83-927061-2-0
  3. „Dziennik Polski”, r. XXXIX, nr 90 (11906), 9 maja 1983, s. 2.
  4. Uchwała Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1953 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (M.P. z 1953 r. Nr 14, poz. 190).
  5. Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki i kultury, „Dziennik Polski”, rok VIII, nr 176, (2639), 24 lipca 1952, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halina Czerny-Stefańska. Epizody z życia chopinistki, Stanisław Dybowski. Wyd. 1. Warszawa, Selene, 2006.
  • Słownik pianistów polskich, Stanisław Dybowski, Wyd. Warszawa, Selene, 2003.
  • Halina Czerny-Stefańska, Lucjan Kydryński, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1963
  • Chopin towarzyszył mi od najmłodszych lat – mówi Halina Czerny-Stefańska, "Polish Culture" 1999 nr 1, s. 43
  • Czerny-Stefańska Halina. w: Encyklopedia Muzyczna PWM, Teresa Parzyńska (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd”, PWM, Kraków 1984
  • Czerny-Stefańska Halina. w: Encyklopedia Muzyczna PWM, Anna Woźniakowska (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „cd – suplement”, PWM, Kraków 2001
  • Życiorys Haliny Czerny-Stefańskiej
  • Halina Czerny-Stefańska w serwisie Culture.pl
  • Halina Czerny-Stefańska w bazie filmpolski.pl
  • Halina Czerny-Stefańska, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [dostęp: 31 grudnia 2011]
  • Halina Czerny-Stefańska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej [dostęp: 31 grudnia 2011]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]