Witold Małcużyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Witold Małcużyński
Ilustracja
Witold Małcużyński (ok. 1935)
Data i miejsce urodzenia 10 sierpnia 1914
Koziczyna
Pochodzenie polskie
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1977
Palma de Mallorca
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka poważna
Zawód muzyk
Wytwórnie płytowe Columbia, EMI, Polskie Nagrania
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Witold Małcużyński (ur. 10 sierpnia 1914 w Koziczynie[1][2] (ob. lit. Kazokinė) na Wileńszczyźnie koło Święcian, zm. 17 lipca 1977 w Palma de Mallorca) – polski pianista.

Życiorys[edytuj]

Młodość i wykształcenie[edytuj]

Na fortepianie zaczął grać w wieku pięciu lat, ale systematyczną naukę podjął, mając lat dziewięć. W latach 1929–1932 uczył się w Konserwatorium Warszawskim w klasie Jerzego Lefelda[3]. W 1932 zdał maturę w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie[4] i został studentem kursu wyższego w Konserwatorium Warszawskim u Józefa Turczyńskiego. W tym czasie rozpoczął także studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, z których jednak zrezygnował. W 1936 ukończył z wyróżnieniem studia w konserwatorium[3].

Początki kariery[edytuj]

W 1936 został laureatem Międzynarodowego Konkursu Muzycznego w Wiedniu (V nagroda) oraz zadebiutował w Filharmonii Warszawskiej[3]. W 1937 otrzymał III nagrodę na III Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina[5].

Po konkursie wyjechał do Paryża i przez kilka miesięcy pobierał lekcje u Marguerite Long i Isidora Philippa. W 1938 wrócił do Polski i odbył tournée po kraju[6]. Pod koniec lata 1939 wyjechał do Paryża, by poślubić francuską pianistkę, Colette Gaveau, poznaną podczas konkursu chopinowskiego[7].

Witold Małcużyński i Julian Godlewski, poznany w Argentynie, długoletni przyjaciel pianisty, Warszawa, 1976

Okres II wojny światowej[edytuj]

Na początku II wojny światowej przebywał w Paryżu. Zgłosił się do Wojska Polskiego we Francji i dzięki interwencji Ignacego Paderewskiego otrzymał przydział do pracy artystyczno-propagandowej w obozach wojskowych[1]. W styczniu 1940 dał swój pierwszy koncert w Paryżu. W tym samym roku wyjechał wraz z żoną w zaplombowanym wagonie kolejowym do Lizbony. Stamtąd małżeństwo popłynęło statkiem do Argentyny. W listopadzie 1940 dał pierwszy koncert w Buenos Aires[6]. W latach 1940–1942 koncertował z powodzeniem w wielu krajach Ameryki Południowej. Dzięki zyskanej sławie przybył na zaproszenie Yehudi Menuhina do Stanów Zjednoczonych i w kwietniu 1942 wystąpił w nowojorskiej Carnegie Hall. Przez następne trzy lata występował w wielu amerykańskich miastach (Nowy Jork, Boston, Chicago, San Francisco) z wieloma słynnymi dyrygentami[1]. W marcu 1945 Małcużyński dotarł transportem wojskowym do Anglii[6].

Grób Witolda Małcużyńskiego
na Cmentarzu Powązkowskim,
Warszawa, 8 lipca 2006

Dalsza kariera[edytuj]

W 1949 odbył światowe tournée z programem chopinowskim z okazji 100. rocznicy śmierci kompozytora. Wystąpił wtedy m.in. w Australii, Nowej Zelandii, Indiach i Sri Lance[8]. W 1958 po raz pierwszy po wojnie przyjechał do Polski[9]. Zagrał w Warszawie, Katowicach, Krakowie i Poznaniu. W 1960 odbył kolejne światowe tournée, tym razem z okazji 150. rocznicy urodzin Chopina (w tym okresie dał ok. 150 koncertów)[1].

Był jurorem międzynarodowych konkursów pianistycznych. Trzykrotnie zasiadał w jury Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1960[10], 1970[11], 1975[12]). Był też jurorem Międzynarodowego Konkursu im. Marguerite Long i Jacques'a Thibauda w Paryżu (1946, 1955, 1960, 1965, 1977) oraz Międzynarodowego Konkursu im. Magdy Tagliaferro w Paryżu (1960)[1].

Przyczynił się do zwrotu Polsce przez władze kanadyjskie skarbów wawelskich i pamiątek narodowej kultury, które na okres wojny zostały wywiezione za ocean na przechowanie.

Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[1].

Śmierć[edytuj]

Zmarł na Majorce 17 lipca 1977. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Informacje dodatkowe[edytuj]

  • Jego młodszym bratem był Karol Małcużyński, poseł na Sejm i dziennikarz.
  • Był pierwszym Polakiem uczącym się (w latach 50. i 60. XX wieku) jogi metodą B.K.S. Iyengara[13], którą stosował podczas przygotowań do koncertów.

Repertuar i dyskografia[edytuj]

Repertuar[edytuj]

Dysponował bogatym repertuarem, w którym znajdowały się utwory m.in. Fryderyka Chopina, Ferenca Liszta, Piotra Czajkowskiego, Johannesa Brahmsa, Karola Szymanowskiego, Aleksandra Skriabina, Claude'a Debussy’ego, Siergieja Rachmaninowa, Beli Bartóka i Siergieja Prokofiewa[1]. Nagrywał m.in. dla wytwórni Columbia i EMI[8].

Wybrana dyskografia (CD)[edytuj]

Pozostawił wiele nagrań[14], wśród których znalazły się:

  • 1989 Witold Małcużyński Plays Chopin (Polskie Nagrania)
  • 1993 Witold Małcużyński • Fantasies-Nocturnes-Scherzos (Allegro Corporation)
  • 1993 Malcuzynski Plays Chopin • Grand Polonaise, Volume 2 (Allegro Corporation)
  • 1994 Malcuzynski: Artist Profile (Chopin: Piano Concerto No. 2/Piano Sonata No. 3/Waltzes/Mazurkas) (EMI Classic)
  • 1999 Witold Małcuzynski • Chopin-Rachmaninov (Dante)
  • 2000 Witold Malcuzynski Plays Chopin, Liszt and Szymanowski (Piano Masters) (Pearl)
  • 2001 Witold Malcuzynski • Brahms-Beethoven-Chopin (Aura Classics)
  • 2001 Witold Malcuzynski Plays Great Romantic Piano Music (2CD) (Royal Long Players)
  • 2003 Witold Małcużyński Brahms-Franck-Bach-Busoni (Polskie Nagrania)
  • 2006 Witold Małcużyński • Johannes Brahms Piano Concerto No.1 in D minor op. 15 (Polskie Nagrania)
  • 2007 Witold Małcużyński • Chopin: Piano Concerto No. 2, Rachmaninov: Piano Concerto No. 3 (nagr. 1946-1949) (Guild)
  • 2007 Witold Malcuzynski Intermezzo (Fabula Classica)
  • 2010 Witold Małcużyński • Chopin (digipack) (Polskie Radio)

Pamięć[edytuj]

Jego imieniem nazwano ulice w Białogardzie, na warszawskim Natolinie[15], gdańskim osiedlu Suchanino[16], w radomskim Pruszakowie[17], Kościerzynie i Słupsku.

Przypisy

  1. a b c d e f g Małgorzata Kosińska: Witold Małcużyński (pol.). culture.pl, listopad 2007. [dostęp 2016-04-07].
  2. Na płycie nagrobnej jako miejsce urodzenia widnieje Warszawa.
  3. a b c S. Dybowski, Laureaci Konkursów Chopinowskich w Warszawie, wyd. Selene, Warszawa 2005, s. 102
  4. [W:] Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, w spisie absolwentów rocznika 1932 na s. 354, pozycja 37. oraz fotografia nr 48. po s. 224
  5. S. Wysocki, Wokół Konkursów Chopinowskich, Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1987, s. 31
  6. a b c S. Dybowski, op. cit, s. 105
  7. S. Wysocki, op. cit., s. 35
  8. a b Jonathan Summers: Witold Małcuzynski – Biography (ang.). W: A–Z of Pianists [on-line]. naxos.com. [dostęp 2016-04-07].
  9. S. Dybowski, op. cit, s. 106
  10. S. Wysocki, op. cit., s. 76
  11. S. Wysocki, op. cit., s. 98
  12. S. Wysocki, op. cit., s. 133
  13. Akademia Hatha-Jogi: B.K.S. Iyengar – Uczniowie. [dostęp 2011-04-22].
  14. Witold Małcuzynski – Discography (ang.). allmuisc.com. [dostęp 2016-04-07].
  15. Warszawa, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2011-04-04].
  16. Gdańsk, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2012-12-02].
  17. Radom, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2011-04-15].

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Dybowski, Laureaci Konkursów Chopinowskich w Warszawie, wyd. Selene, Warszawa 2005, s. 102–108, ISBN 83-910515-1-X.
  • Stefan Wysocki, Wokół Konkursów Chopinowskich, Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1987, ISBN 83-212-0443-0.
  • R. Hauer, B. Gavoty, Malcuzynski, Kister, Genewa 1957.
  • Liczący 67 kart zbiór korespondencji Witolda Małcużyńskiego z Jerzym Giedroyciem przechowywany jest w archiwum Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte