Podział administracyjny Polski (1944–1950)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska Rzeczpospolita Ludowa


Godło PRL

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka PRL

Portal Portal Polska Ludowa
Podziały administracyjne Polski 22.8.1944-28.6.1946
POLSKA 22-08-1944.png
POLSKA 20-09-1944.png
POLSKA 14-03-1945.png
POLSKA 01-04-1945.png
POLSKA 07-04-1945.png
POLSKA 09-08-1945.png
POLSKA 18-08-1945.png
POLSKA-PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY 25-09-1945.png
POLSKA 28-06-1946.png

Niniejszy artykuł opisuje podział administracyjny Polski obowiązujący po zakończeniu okupacji hitlerowskiej w latach 1944-1950.

Geneza[edytuj]

Na początku 1944 roku, kiedy Armia Czerwona przekroczyła przedwojenną wschodnią granicę Polski, obszar kraju sprzed 1939 roku był podzielony administracyjnie przez niemieckiego okupanta na: tereny włączone do III Rzeszy (Kraj Warty, Gdańsk-Prusy Zachodnie, Prusy Wschodnie wraz z okręgiem białostockim i Górny Śląsk), Generalne Gubernatorstwo i okupowane tereny ZSRR (Komisariat Rzeszy Wschód i Komisariat Rzeszy Ukraina).

W ciągu kolejnych miesięcy front przesuwał się w głąb przedwojennego terytorium Polski. Jednak zgodnie z ustaleniami konferencji teherańskiej z 1943 roku, wiadomym było, że wschodnie ziemie przedwojennej Polski (na wschód od linii Curzona) zostaną włączone do ZSRR, a wschodnie tereny Niemiec (na wschód Odry i Nysy) zostaną włączone do Polski (dokładniejsze określenie tych zmian terytorialnych nastąpiło w czasie konferencji jałtańskiej i poczdamskiej). Z tego powodu na ziemiach polskich zajętych przez Armię Czerwoną na początku 1944 roku nie utworzono polskiej administracji. Dopiero po przekroczeniu w lipcu 1944 linii Bugu, czyli przyszłej wschodniej granicy Polski, powołano (21 lipca 1944) polskie władze w postaci Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN).

W miesiąc po rozpoczęciu swojej działalności (21 sierpnia 1944 r.) PKWN wydał Dekret o trybie powołania władz administracji ogólnej I i II instancji[1], który wszedł w życie 22 sierpnia 1944. W dekrecie tym (art. 11) zniesiono strukturę administracyjną wprowadzoną przez Niemcy i przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski[a].

Ważniejsze zmiany administracyjne [b][edytuj]

  • 20 września 1944 weszła w życie ustawa z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych[2], zgodnie z którą z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź, będące odtąd miastem na prawach województwa (Łódź zyskała rangę miasta wydzielonego w ustawowym terminie powołania rady narodowej miasta, czyli 11 listopada 1944[3]; miasto wyzwolono dopiero 19 stycznia 1945).
  • 14 marca 1945 dokonano wstępnego podziału administracyjnego ziem niemieckich włączonych do Polski (tzw. Ziemie Odzyskane), jeszcze przed zajęciem wszystkich tych terenów, tworząc na nich 4 okręgi administracyjne nieposiadające statusu województw: Okręg I (Śląsk Opolski), Okręg II (Dolny Śląsk), Okręg III (Pomorze Zachodnie), Okręg IV (Mazurski)[4]. Na części z tych terenów faktyczną władzę jeszcze przez pewien czas sprawowała Armia Czerwona (np. w Szczecinie do 5 lipca 1945) lub znajdujące się tam jeszcze władze albo oddziały niemieckie (np. we Wrocławiu do 6 maja 1945);
  • 1 kwietnia 1945 z województwa kieleckiego przeniesiono do województwa krakowskiego powiat miechowski[5];
  • 7 kwietnia 1945[6]:
    • utworzono województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (m. Gdynia, kartuski, kościerski, morski, starogardzki i tczewski),
    • stolicę województwa pomorskiego przeniesiono z Torunia do Bydgoszczy;
  • 7 maja 1945 anulowano autonomię województwa śląskiego[7];
  • 9 sierpnia 1945:
  • 18 sierpnia 1945 utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki) oraz zmieniono granice województw: kieleckiego, krakowskiego, śląskiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego)[10];
  • 25 września 1945 część powiatów z Ziem Odzyskanych przekazano pod zarząd wojewodom: białostockiemu (ełcki, gołdapski i olecki), gdańskiemu (powiaty elbląski, kwidzyński, malborski, sztumski, bytowski, lęborski, miastecki, słupski i sławieński), pomorskiemu (człochowski [człuchowski] i złotowski) i poznańskiemu (babimojski, cielęciński [sulęciński], gorzowski, gubiński, krośnieński, międzyrzecki, pilski, rzepiński, skwierzyński, strzelecki, sulechowski, sulęciński, trzcianecki, wschowski i zielonogórski) – powiaty te de facto stały się częściami województw, choć de iure w dalszym ciągu stanowiły części Ziem Odzyskanych[11];
  • 1 stycznia 1946 z powiatu warszawskiego wydzielono miasto Pruszków jako powiat miejski[12] (jednakże w 1951 roku Pruszków „ponownie” został wydzielony z powiatu warszawskiego[13]; brak rozstrzygających faktów).
  • 28 czerwca 1946 obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju tworząc na nim trzy nowe województwa: olsztyńskie, szczecińskie (do którego przyłączono z województwa gdańskiego powiaty bytowski, lęborski, miastecki, sławieński i słupski, a z pomorskiego człuchowski i złotowski) i wrocławskie. Śląsk Opolski włączono do województwa śląskiego[14];
  • 12 marca 1948 roku zniesiono 5 powiatów (szczuczyński, stopnicki, błoński, nieszawski i lubawski), a na ich miejsce utworzono 5 nowych (grajewski, buski, grodziskomazowiecki, aleksandrowski i nowomiejski)[15].
  • 22 kwietnia 1948 (z mocą wsteczną od 1 stycznia) utworzono powiat kolneński[16];
  • 1 lipca 1948 z powiatu bialskiego (województwo krakowskie) wydzielono miasto Biała jako powiat miejski[17];
  • 1 stycznia 1949 roku przeniesiono powiat siedlecki z powiatem miejskim Siedlce z woj. lubelskiego do woj. warszawskiego[18].

W latach 1944-1950 prawa miejskie uzyskało 35 miejscowości. W tym czasie utraciło je 78 miejscowości[d]: Banie, Barciany, Bardo*, Biskupiec, Bledzew, Bobolice*, Bobrowice, Brody, Brójce, Brzeg Dolny*, Chełmsko Śląskie, Chobienia, Czernina, Czerwieńsk*, Dąbie, Dąbrówno, Dobromierz, Domaradz, Dryfort (od 1950 Srokowo), Dubienka, Frombork*, Gardeja, Górzyca, Grodzisko-Miasteczko, Janów Podlaski, Jawornik Polski, Kalwaria Pacławska, Kisielice*, Korfantów*, Krasiczyn, Krzystkowice, Krzywcza, Leśna*, Lewin Kłodzki, Lubniewice*, Lubrza, Łęknica*, Melzak* (od 1947 Pieniężno), Miasteczko Śląskie*, Miedzianka, Milejczyce, Miłakowo*, Miłomłyn*, Młynary*, Niemirów, Nowogród Bobrzański*, Oleszyce*, Otyń, Pasym*, Podjuchy, Polkowice*, Przemków*, Przewóz, Pszczew, Ruda Pabianicka, Rudna, Sępopol*, Skorogoszcz, Słońsk, Sośnicowice*, Srebrna Góra, Strupina, Sulików, Sułów, Świerzawa*, Torzym*, Trzebiel, Tyrawa Wołoska, Uraz, Wąsosz*, Widuchowa, Wielbark, Wińsko, Wydminy, Zalewo*, Zaniemyśl, Zasieki i Zawidów*.

Szczegółowy podział administracyjny z dnia 28 czerwca 1946 r.[edytuj]

Źródło danych: Stefan Szulc: Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dn. 14.II 1946 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1947, s. 108, seria: Statystyka Polski.

Województwa[edytuj]

Województwo Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Powiaty Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km² ogółem w tym miejskie
białostockie 22 552 917 563 41 12 1 35 128 POL Białystok COA.svg Białystok
gdańskie 10 725 732 150 68 13 2 24 111 POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
kieleckie 18 053 1 717 303 95 13 2 27 213 Herb miasta Kielce.svg Kielce
krakowskie 15 918 2 133 389 134 16 1 43 186 POL Kraków COA.svg Kraków
lubelskie 27 742 1 889 650 68 16 1 29 236 POL Lublin COA 1.svg Lublin
łódzkie 20 234 1 772 420 88 14 0 38 232 POL Łódź COA.svg Łódź
olsztyńskie 19 319 351 828 18 18 1 36 136 POL Olsztyn COA.svg Olsztyn
pomorskie 20 029 1 406 493 70 22 4 52 187 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz
poznańskie 39 244 2 422 113 62 42 2 132 340 POL Poznań COA.svg Poznań
rzeszowskie 18 201 1 535 400 84 17 0 39 160 POL Rzeszów COA.svg Rzeszów
szczecińskie 30 252 892 567 30 25 1 72 230 POL Szczecin COA.svg Szczecin
śląskie 15 369 2 823 351 184 29 6 54 297 Katowice Herb.svg Katowice
warszawskie 28 999 2 114 415 73 21 0 47 273 POL Warszawa COA.svg Warszawa
wrocławskie 24 740 1 941 149 78 35 2 103 292 Herb wroclaw.svg Wrocław
Łódź 212 496 929 2344 0 0 1 0 POL Łódź COA.svg Łódź
Warszawa 141 478 755 3396 6 6 1 0 POL Warszawa COA.svg Warszawa
Polska 311 730 23 929 757* 77 299 29 733 3021 POL Warszawa COA.svg Warszawa
*W tym 304 282 osoby nieuwzględnione w podziale na województwa.

Powiaty według województw[edytuj]

Województwo białostockie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
augustowski 1641 42 178 26 1 7 POL Augustów COA.svg Augustów
białostocki 3350 137 250 41 8 15 POL Białystok COA.svg Białystok
bielski 4628 198 470 43 6 17 POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Podlaski
ełcki 1115 21 595 19 1 12 POL Ełk COA.svg Ełk
gołdapski 613 2592 4 1 4 POL Gołdap COA.svg Gołdap
łomżyński 2657 140 657 53 6 19 POL Łomża COA.svg Łomża
olecki 856 12 282 14 1 6 POL Olecko COA.svg Olecko
sokólski 2531 89 939 36 1 12 POL Sokółka COA.svg Sokółka
suwalski 2204 79 354 36 2 16 POL Suwałki COA.svg Suwałki
szczuczyński 1451 55 910 39 3 10 POL Grajewo COA.svg Grajewo
wysokomazowiecki 1467 80 577 55 4 10 POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie
Białystok 39 56 759 1456 1 nd. POL Białystok COA.svg Białystok

Województwo gdańskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
elbląski 514 27 953 54 2 6 POL Elbląg COA.svg Elbląg
gdański 1779 82 163 46 4 23 POL Pruszcz Gdański COA.svg Pruszcz Gdański
kartuski 1302 66 541 51 1 12 POL Kartuzy COA.svg Kartuzy
kościerski 1162 47 083 41 2 8 POL Kościerzyna COA.svg Kościerzyna
kwidzyński 526 21 920 42 1 12 POL Kwidzyn COA.svg Kwidzyn
lęborski 1289 46 305 36 2 8 POL Lębork COA.svg Lębork
malborski 226 14 811 65 1 4 POL Malbork COA.svg Malbork
morski 1281 85 493 67 2 12 POL Wejherowo COA.svg Wejherowo
starogardzki 1127 65 976 59 2 9 POL Starogard Gdański COA.svg Starogard Gdański
sztumski 623 16 186 26 2 8 POL Sztum COA.svg Sztum
tczewski 716 61 996 87 3 9 POL Tczew COA 1.svg Tczew
Gdańsk 114 117 894 1034 1 nd. POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Gdynia 66 77 829 1179 1 nd. POL Gdynia COA.svg Gdynia

Województwo kieleckie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
częstochowski 1855 168 365 91 2 21 POL Częstochowa COA (1944-1992).svg Częstochowa
iłżecki 1835 156 557 85 2 20 Starachowice herb.svg Wierzbnik
jędrzejowski 1366 103 715 81 1 13 Gmina Jędrzejów herb.svg Jędrzejów
kielecki 2052 226 812 111 3 20 Herb miasta Kielce.svg Kielce
kozienicki 1857 116 878 63 2 19 POL Kozienice COA.svg Kozienice
opatowski 1639 157 114 96 2 23 POL Opatów COA.svg Opatów
pińczowski 1148 117 101 102 3 20 POL Pińczów COA.svg Pińczów
radomski 2095 163 615 78 3 23 Radom coa basic4.svg Radom
sandomierski 1186 112 302 95 3 14 POL Sandomierz COA.svg Sandomierz
stopnicki 1590 129 210 81 2 25 POL Busko-Zdrój COA.svg Busko-Zdrój
włoszczowski 1357 94 924 65 2 14 POL gmina Włoszczowa COA.svg Włoszczowa
Częstochowa 48 101 255 2108 1 nd. POL Częstochowa COA.svg Częstochowa
Radom 25 69 455 2776 1 nd. Radom coa basic4.svg Radom

Województwo krakowskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Ludność 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
bialski 635 127 610 201 4 8 POL Bielsko-Biała COA.svg Biała Krakowska
bocheński 877 106 423 121 2 11 POL Bochnia COA.svg Bochnia
brzeski 849 105 245 124 1 11 POL Brzesko COA 1.svg Brzesko
chrzanowski 722 127 807 177 5 10 POL Chrzanów COA.svg Chrzanów
dąbrowski 650 65 650 101 2 8 POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg Dąbrowa Tarnowska
krakowski 767 131 036 171 2 11 POL Kraków COA.svg Kraków
limanowski 944 89 919 95 1 11 POL Limanowa COA.svg Limanowa
miechowski 1353 152 490 113 3 24 POL Miechów COA.svg Miechów
myślenicki 988 104 189 105 3 10 POL Myślenice COA.svg Myślenice
nowosądecki 1571 156 147 99 6 15 POL Nowy Sącz COA.svg Nowy Sącz
nowotarski 1893 133 912 71 2 20 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ
olkuski 1361 140 734 103 2 14 POL Olkusz COA.svg Olkusz
tarnowski 881 135 563 154 2 10 POL Tarnów COA.svg Tarnów
wadowicki 1109 141 274 127 5 13 Wadowice herb.svg Wadowice
żywiecki 1153 115 994 101 2 10 POL Żywiec COA.svg Żywiec
Kraków 165 299 396 1815 1 nd. POL Kraków COA.svg Kraków

Województwo lubelskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Ludność 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
bialski 2122 113 271 53 3 20 POL Biała Podlaska COA.svg Biała Podlaska
biłgorajski 1720 84 218 49 1 15 POL Biłgoraj COA.svg Biłgoraj
chełmski 1975 127 063 64 1 13 POL Chełm COA 1.svg Chełm
hrubieszowski 2164 123 287 57 2 16 POL Hrubieszów COA 1.svg Hrubieszów
krasnostawski 1521 128 922 85 1 14 POL Krasnystaw COA.svg Krasnystaw
kraśnicki 1960 137 968 70 2 15 POL Kraśnik COA.svg Kraśnik
lubartowski 1389 98 255 71 2 14 POL Lubartów COA.svg Lubartów
lubelski 1889 158 039 84 0 16 POL Lublin COA 1.svg Lublin
łukowski 1762 121 134 69 3 17 POL Łuków COA.svg Łuków
puławski 1618 139 429 86 2 16 POL Puławy COA.svg Puławy
radzyński 1621 89 037 55 2 14 POL Radzyń Podlaski COA.svg Radzyń Podlaski
siedlecki 1988 136 002 68 3 22 Herb Siedlce.svg Siedlce
tomaszowski 1995 115 849 58 1 17 POL Tomaszów Lubelski COA 1.svg Tomaszów Lubelski
włodawski 2326 82 215 35 3 14 POL Włodawa COA.svg Włodawa
zamojski 1662 135 561 82 2 13 POL Zamość COA.svg Zamość
Lublin 30 99 400 3313 1 nd. POL Lublin COA 1.svg Lublin

Województwo łódzkie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
brzeziński 1095 119 570 109 4 15 POL Brzeziny COA.svg Brzeziny
konecki 1619 125 641 78 2 15 POL Konskie COA PioM.svg Końskie
kutnowski 922 98 311 107 3 12 POL Kutno COA 1.svg Kutno
łaski 1390 144 798 104 2 18 POL Łask COA.svg Łask
łęczycki 1317 112 147 85 3 15 POL Łęczyca COA.svg Łęczyca
łowicki 1258 107 502 85 2 11 POL Łowicz COA.svg Łowicz
łódzki 755 90 277 120 4 12 POL Łódź COA.svg Łódź
opoczyński 1773 128 332 72 1 22 POL Opoczno COA.svg Opoczno
piotrkowski 2073 193 788 93 3 21 POL Piotrków Trybunalski COA 1.svg Piotrków Trybunalski
radomszczański 2149 174 771 81 2 25 POL Radomsko COA.svg Radomsko
rawski 1327 92 098 69 3 14 POL Rawa Mazowiecka COA.svg Rawa Mazowiecka
sieradzki 1618 140 022 87 5 19 POL Sieradz COA.svg Sieradz
skierniewicki 831 68 943 83 1 8 POL Skierniewice COA.svg Skierniewice
wieluński 2107 176 220 84 3 25 POL Wieluń COA.svg Wieluń

Województwo olsztyńskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
bartoszycki 473 10 978 23 2 5 POL Bartoszyce COA.svg Bartoszyce
braniewski 1299 10 701 8 2 9 POL Braniewo COA.svg Braniewo
giżycki 897 16 674 19 2 6 POL Giżycko COA.svg Giżycko
iławecki 574 4484 8 1 6 POL Górowo Iławeckie COA.svg Górowo Iławeckie
kętrzyński 1199 18 520 15 1 11 POL Kętrzyn COA 1.svg Kętrzyn
lidzbarski 1096 22 460 21 2 8 POL Lidzbark Warmiński COA.svg Lidzbark Warmiński
morąski 1265 21 160 17 1 7 POL Morąg COA.svg Morąg
mrągowski 1232 34 396 28 2 9 POL Mrągowo COA.svg Mrągowo
nidzicki 1146 15 444 13 1 7 POL Nidzica COA.svg Nidzica
olsztyński 1303 29 968 23 1 9 POL Olsztyn COA.svg Olsztyn
ostródzki 1536 31 394 20 3 11 POL Ostróda COA.svg Ostróda
pasłęcki 858 13 366 16 1 8 POL Pasłęk COA.svg Pasłęk
piski 1684 15 674 9 3 7 POL Pisz COA.svg Pisz
reszelski 851 23 002 27 4 8 POL Biskupiec COA.svg Biskupiec
suski 1038 16 606 16 5 7 POL Iława COA.svg Iława
szczycieński 1703 32 681 19 3 9 POL Szczytno COA.svg Szczytno
węgorzewski 1112 5267 5 1 9 POL gmina Węgorzewo COA.svg Węgorzewo
Olsztyn 53 29 053 547 1 nd. POL Olsztyn COA.svg Olsztyn

Województwo pomorskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
brodnicki 912 53 355 59 2 12 POL Brodnica COA.svg Brodnica
bydgoski 1334 53 239 40 3 10 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz
chełmiński 738 47 659 65 1 10 POL Chełmno COA.svg Chełmno
chojnicki 1854 67 301 36 2 9 POL Chojnice COA.svg Chojnice
grudziądzki 758 35 226 46 2 7 POL Grudziądz COA.svg Grudziądz
inowrocławski 1267 63 054 50 2 8 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław
lipnowski 1535 93 381 61 2 16 POL Lipno COA.svg Lipno
lubawski 833 49 184 59 2 11 POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg Nowe Miasto Lubawskie
nieszawski 1278 111 101 87 4 13 POL Aleksandrów Kujawski COA.svg Aleksandrów Kujawski
rypiński 1188 77 770 65 1 14 POL Rypin COA.svg Rypin
sępoleński 681 29 797 44 3 6 POL Sępólno Krajeńskie COA.svg Sępólno Krajeńskie
szubiński 917 44 217 48 4 7 POL Szubin COA.svg Szubin
świecki 1533 76 616 50 2 14 POL Świecie COA.svg Świecie
toruński 864 48 928 57 1 12 POL Toruń COA.svg Toruń
tucholski 1039 37 660 36 1 8 POL Tuchola COA (1990-2014).svg Tuchola
wąbrzeski 673 49 738 74 3 9 POL Wąbrzeźno COA.svg Wąbrzeźno
włocławski 1325 132 641 100 7 13 POL Włocławek COA.svg Włocławek
wyrzyski 1101 60 274 55 6 8 POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk
Bydgoszcz 75 134 614 1795 1 nd. POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz
Grudziądz 28 36 805 1314 1 nd. POL Grudziądz COA.svg Grudziądz
Inowrocław 37 35 808 968 1 nd. POL Inowrocław COA.svg Inowrocław
Toruń 59 68 035 1154 1 nd. POL Toruń COA.svg Toruń

Województwo poznańskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
babimojski 282 9186 33 2 3 POL Babimost COA.svg Babimost
chodzieski 893 38 952 44 4 6 POL Chodzież COA.svg Chodzież
czarnkowski 919 37 401 41 2 5 POL Czarnków COA.svg Czarnków
gnieźnieński 1126 51 098 45 3 9 POL Gniezno COA.svg Gniezno
gorzowski 1253 46 931 37 3 11 POL Gorzów Wielkopolski COA 1.svg Gorzów Wielkopolski
gostyński 701 55 336 79 4 6 POL Gostyń COA.svg Gostyń
gubiński 513 6174 12 1 5 POL Gubin COA.svg Gubin
jarociński 1124 85 180 76 3 8 POL Jarocin COA.svg Jarocin
kaliski 1478 161 966 110 3 18 POL Kalisz COA 1.svg Kalisz
kępiński 1179 82 922 70 3 12 POL Kępno COA.svg Kępno
kolski 1097 93 411 85 3 11 POL Koło COA.svg Koło
koniński 2152 167 474 78 8 23 POL Konin COA.svg Konin
kościański 1057 73 458 69 5 9 POL Kościan COA.svg Kościan
krośnieński 1307 14 238 11 2 10 POL Krosno Odrzańskie COA.svg Krosno Odrzańskie
krotoszyński 915 70 560 77 6 8 POL Krotoszyn COA.svg Krotoszyn
leszczyński 827 55 882 68 3 7 POL Leszno COA.svg Leszno
międzychodzki 755 25 761 34 2 5 POL gmina Międzychód COA.svg Międzychód
międzyrzecki 706 20 511 29 4 10 POL Międzyrzecz COA.svg Międzyrzecz
mogileński 1059 61 482 58 4 7 POL Mogilno COA.svg Mogilno
nowotomyski 1276 74 766 59 6 9 POL Nowy Tomyśl COA.svg Nowy Tomyśl
obornicki 966 43 963 46 3 5 POL Oborniki COA.svg Oborniki
ostrowski 1194 101 591 85 4 12 POL Ostrów Wielkopolski COA.svg Ostrów Wielkopolski
pilski 967 36 933 38 3 9 POL Piła COA 1.svg Piła
poznański 1089 74 756 69 3 10 POL Poznań COA.svg Poznań
rawicki 523 43 366 83 5 5 POL Rawicz COA.svg Rawicz
rzepiński 1189 12 282 10 5 9 POL Rzepin COA 1.svg Rzepin
skwierzyński 658 8984 14 1 4 POL Skwierzyna COA.svg Skwierzyna
strzelecki 1102 26 029 24 3 13 POL Strzelce Krajeńskie COA.svg Strzelce Krajeńskie
sulęciński 1120 13 542 12 1 9 POL Sulęcin COA.svg Sulęcin
szamotulski 1076 59 992 56 4 10 POL Szamotuły COA.svg Szamotuły
średzki 800 47 313 60 3 7 POL Środa Wielkopolska COA.svg Środa
śremski 910 55 528 61 5 5 POL Śrem COA.svg Śrem
świebodziński 911 27 091 30 3 13 POL Świebodzin COA.svg Świebodzin
turecki 1591 114 338 72 4 13 POL Turek COA.svg Turek
wągrowiecki 1037 50 772 49 3 6 POL Wągrowiec COA 1.svg Wągrowiec
wolsztyński 754 41 617 55 2 6 POL Wolsztyn COA.svg Wolsztyn
wrzesiński 608 43 042 71 2 5 POL Września COA.svg Września
wschowski 272 11 517 42 2 2 POL Wschowa COA.svg Wschowa
zielonogórski 875 39 596 45 1 9 POL Zielona Góra COA.svg Zielona Góra
żniński 732 38 902 53 2 6 POL Żnin COA.svg Żnin
Gniezno 18 30 292 1683 1 nd. POL Gniezno COA.svg Gniezno
Poznań 226 267 978 1186 1 nd. POL Poznań COA.svg Poznań

Województwo rzeszowskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
brzozowski 684 75 988 111 2 7 POL Brzozów COA.svg Brzozów
dębicki 1141 113 323 99 4 10 POL Dębica N COA.svg Dębica
gorlicki 1079 96 585 90 2 11 POL Gorlice COA 1.svg Gorlice
jarosławski 1397 132 938 95 3 11 POL Jarosław COA.svg Jarosław
jasielski 1055 104 104 99 1 12 POL Jasło COA.svg Jasło
kolbuszowski 873 65 670 75 2 7 POL Kolbuszowa COA.svg Kolbuszowa
krośnieński 934 102 064 109 2 11 POL Krosno COA.svg Krosno
leski 1622 39 354 24 1 12 POL Lesko COA.svg Lesko
lubaczowski 1258 54 189 43 2 11 POL Lubaczów COA.svg Lubaczów
łańcucki 889 100 238 113 2 8 POL Łańcut COA.svg Łańcut
mielecki 901 75 604 84 2 9 POL Mielec COA.svg Mielec
niżański 973 65 701 68 3 8 POL gmina Nisko COA.svg Nisko
przemyski 1479 89 842 61 1 10 POL Przemyśl COA.svg Przemyśl
przeworski 415 66 103 159 2 5 POL Przeworsk COA.svg Przeworsk
rzeszowski 1270 193 833 153 5 11 POL Rzeszów COA.svg Rzeszów
sanocki 1282 87 997 69 2 8 POL Sanok COA.svg Sanok
tarnobrzeski 949 71 867 76 3 9 POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg

Województwo szczecińskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
białogardzki 1650 70 512 43 3 12 POL Białogard COA 1.svg Białogard
bytowski 617 18 778 30 1 8 POL Bytow COA.svg Bytów
chojeński 1374 19 537 14 7 10 POL Dębno COA 1.svg Dębno
choszczeński 1265 16 112 13 3 9 POL Choszczno COA 1.svg Choszczno
człuchowski 1686 29 975 18 5 9 POL Człuchów COA.svg Człuchów
drawski 1210 24 042 20 3 6 POL Drawsko Pomorskie COA.svg Drawsko Pomorskie
gryficki 765 31 932 42 2 8 POL Gryfice COA 1.svg Gryfice
gryfiński 1108 14 138 13 3 12 POL Gryfino COA 1.svg Gryfino
kamieński 1138 10 934 10 1 12 POL Kamień Pomorski COA.svg Kamień Pomorski
kołobrzeski 930 37 325 40 2 10 Herb Kolobrzegu.svg Kołobrzeg
koszaliński 1286 56 386 44 2 12 POL Koszalin COA.svg Koszalin
łobeski 1191 22 699 19 4 11 POL Łobez COA.svg Łobez
miastecki 1213 28 369 23 1 7 POL Miastko COA 1.svg Miastko
myśliborski 1145 26 059 23 3 8 POL Myślibórz COA.svg Myślibórz
nowogardzki 1262 20 463 16 4 12 POL Nowogard COA.svg Nowogard
pyrzycki 1046 16 981 16 2 7 POL Pyrzyce COA 1.svg Pyrzyce
sławieński 1555 68 533 44 3 9 POL Sławno COA 1.svg Sławno
słupski 2268 125 553 55 2 19 POL Słupsk COA 1.svg Słupsk
stargardzki 1219 22 698 19 5 11 POL Stargard COA.svg Stargard
szczecinecki 2093 61 479 29 4 10 POL Szczecinek COA.svg Szczecinek
szczeciński 402 11 758 29 1 6 POL Szczecin COA.svg Szczecin
wałecki 2152 36 435 17 5 10 POL Wałcz COA.svg Wałcz
woliński 346 21 309 62 3 3 POL Świnoujście COA 1.svg Świnoujście
złotowski 980 27 612 28 2 9 POL Złotów COA 1.svg Złotów
Szczecin 351 72 948 208 1 nd. POL Szczecin COA.svg Szczecin

Województwo śląskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
będziński 459 176 564 385 3 10 POL Będzin COA.svg Będzin
bielski 349 59 622 171 1 11 POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała
bytomski 107 77 541 724 0 9 Bytom herb.svg Bytom
cieszyński 662 83 005 125 2 18 POL Cieszyn COA.svg Cieszyn
dobrodzieński 323 17 690 55 1 4 POL Dobrodzień COA.svg Dobrodzień
gliwicki 851 80 569 95 2 12 POL Gliwice COA.svg Gliwice
głubczycki 692 66 081 96 3 10 POL Głubczyce COA.svg Głubczyce
grodkowski 520 36 702 71 2 8 POL Grodków COA.svg Grodków
katowicki 213 328 272 1541 2 25 Katowice Herb.svg Katowice
kluczborski 555 43 308 78 3 7 POL Kluczbork COA.svg Kluczbork
kozielski 663 66 636 100 1 10 POL Kędzierzyn Koźle COA.svg Koźle
lubliniecki 715 47 501 66 2 8 POL Lubliniec COA1.svg Lubliniec
niemodliński 605 33 298 55 1 7 POL Niemodlin COA.svg Niemodlin
nyski 714 71 988 101 3 13 POL Nysa COA.svg Nysa
oleski 893 45 956 52 2 11 POL Olesno COA 1.svg Olesno
opolski 1427 136 826 96 2 20 POL Opole COA.svg Opole
prudnicki 799 90 738 114 3 11 POL Prudnik COA.svg Prudnik
pszczyński 1046 154 829 148 3 24 POL Pszczyna COA.svg Pszczyna
raciborski 544 64 197 118 1 10 POL Racibórz COA old.svg Racibórz
rybnicki 890 215 834 242 3 28 POL Rybnik COA.svg Rybnik
strzelecki 892 75 000 84 3 14 POL Strzelce Opolskie COA.svg Strzelce Opolskie
tarnogórski 268 103 901 388 3 12 Herb TarnowskieGory.svg Tarnowskie Góry
zawierciański 945 111 407 118 1 15 POL Zawiercie COA.svg Zawiercie
Bielsko b.d. 25 725 b.d. 1 nd. POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała
Bytom 30 93 179 3107 1 nd. Bytom herb.svg Bytom
Chorzów 32 110 675 3459 1 nd. POL Chorzów COA.svg Chorzów
Gliwice 56 95 980 1714 1 nd. POL Gliwice COA.svg Gliwice
Katowice 42 128 290 3055 1 nd. Katowice Herb.svg Katowice
Sosnowiec 33 77 853 2361 1 nd. Sosnowiec Herb.svg Sosnowiec
Zabrze 44 104 184 2368 1 nd. POL Zabrze COA.svg Zabrze

Województwo warszawskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
błoński 1074 138 885 129 4 13 POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg Grodzisk Mazowiecki
ciechanowski 1209 75 072 62 1 10 POL Ciechanów COA.svg Ciechanów
działdowski 842 40 639 48 2 8 POL Działdowo COA.svg Działdowo
garwoliński 2044 158 348 77 2 19 POL Garwolin COA.svg Garwolin
gostyniński 1147 73 157 64 2 11 POL Gostynin COA.svg Gostynin
grójecki 1699 122 539 72 4 18 POL Grójec COA.svg Grójec
makowski 1136 48 728 43 2 8 POL Maków Mazowiecki COA.svg Maków Mazowiecki
miński 1228 98 358 80 2 15 POL Mińsk Mazowiecki COA.svg Mińsk Mazowiecki
mławski 1486 94 390 64 1 14 POL Mława COA.svg Mława
ostrołęcki 2281 103 537 45 1 12 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka
ostrowski 1467 89 109 61 2 11 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka
płocki 1485 121 528 82 2 15 POL Płock COA.svg Płock
płoński 1289 79 633 62 1 12 POL Płońsk COA.svg Płońsk
przasnyski 1410 63 744 45 2 10 POL Przasnysz COA.svg Przasnysz
pułtuski 1527 93 099 61 4 11 POL Pułtusk COA.svg Pułtusk
radzymiński 1076 79 659 74 2 11 POL Radzymin COA.svg Radzymin
sierpecki 1204 80 378 67 3 13 POL Sierpc COA.svg Sierpc
sochaczewski 1052 72 246 69 1 10 POL Sochaczew COA.svg Sochaczew
sokołowski 1276 75 599 59 1 12 POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski
warszawski 1766 326 768 185 7 26 POL Warszawa COA.svg Warszawa
węgrowski 1301 79 004 61 1 14 POL Węgrów COA.svg Węgrów

Województwo wrocławskie[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
bolesławiecki 1058 25 700 24 2 7 POL Bolesławiec COA 1.svg Bolesławiec
brzeski 605 40 724 67 2 9 POL Brzeg COA old.svg Brzeg
bystrzycki 780 84 831 109 3 10 POL Bystrzyca Kłodzka alt COA.svg Bystrzyca Kłodzka
dzierżoniowski 546 81 436 149 3 8 POL Dzierżoniów COA.svg Dzierżoniów
głogowski 1256 29 733 24 4 9 Herb glogow.jpg Głogów
górowski 760 21 403 28 3 6 POL Góra COA.svg Góra
jaworski 610 51 606 85 2 7 POL Jawor COA.svg Jawor
jeleniogórski 691 132 484 192 3 10 POL Jelenia Góra COA 1.svg Jelenia Góra
kamiennogórski 427 55 876 131 3 10 POL Kamienna Góra COA.svg Kamienna Góra
kłodzki 850 151 885 179 7 10 POL Kłodzko COA 1.svg Kłodzko
kożuchowski 731 26 753 37 3 8 POL Kożuchów COA.svg Kożuchów
legnicki 638 46 758 73 2 7 Legnica herb.svg Legnica
lubański 524 63 630 121 4 12 POL Lubań COA.svg Lubań
lubiński 713 17 057 24 2 8 POL Lubin COA.svg Lubin
lwówecki 744 61 565 83 6 11 POL Lwówek Śląski COA.svg Lwówek Śląski
milicki 931 25 477 27 3 8 POL Milicz COA.svg Milicz
namysłowski 501 20 780 42 1 9 POL Namysłów COA.svg Namysłów
oleśnicki 894 38 709 43 2 9 Arms Olesnica.png Oleśnica
oławski 560 39 029 70 1 10 POL Oława COA.svg Oława
strzeliński 588 55 019 94 2 13 POL Strzelin COA.svg Strzelin
sycowski 431 18 322 42 3 5 POL Syców COA.svg Syców
szprotawski 744 14 150 19 2 6 POL Szprotawa COA.svg Szprotawa
średzki 746 44 069 59 1 8 POL Środa Śląska COA.svg Środa Śląska
świdnicki 657 84 338 128 3 9 POL Świdnica COA.svg Świdnica
trzebnicki 820 22 682 28 2 7 POL Trzebnica COA.svg Trzebnica
wałbrzyski 416 124 443 299 5 8 POL Wałbrzych COA.svg Wałbrzych
wołowski 1018 36 968 36 6 7 POL Wołów COA.svg Wołów
wrocławski 877 69 877 80 3 8 Herb wroclaw.svg Wrocław
ząbkowicki 775 96 390 124 6 15 POL Ząbkowice Śląskie COA.svg Ząbkowice Śląskie
zgorzelecki 836 25 623 31 2 7 POL Zgorzelec COA.svg Zgorzelec
złotoryjski 850 49 893 59 3 9 POL Złotoryja COA 1.svg Złotoryja
żagański 727 12 959 18 1 7 POL Żagań COA.svg Żagań
żarski 1230 27 348 22 6 15 POL Żary COA.svg Żary
Wałbrzych 22 72 976 3318 1 nd. POL Wałbrzych COA.svg Wałbrzych
Wrocław 175 170 656 975 1 nd. Herb wroclaw.svg Wrocław

Łódź[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946 Miasta Gminy Siedziba
ogółem na km²
Łódź 212 496 929 2344 1 nd. POL Łódź COA.svg Łódź

Warszawa[edytuj]

Powiat Powierzchnia (km²) Liczba ludności 14 II 1946
ogółem na km²
południowo-warszawski 38 58 719 1545
południowoprasko-warszawski 23 104 394 4539
północno-warszawski 15 35 856 2393
północnoprasko-warszawski 20 96 116 4805
śródmiejsko-warszawski 21 137 536 6552
zachodnio-warszawski 17 46 134 2712

Uwagi

  1. W owym czasie front przebiegał na linii Wisły i Narwi, a pod formalną władzą PKWN pozostawało w całości jedynie województwo lubelskie, a w części województwa białostockie, warszawskie, kieleckie, krakowskie i lwowskie.
  2. Podano daty wejścia w życie poszczególnych zmian. Akty prawne wprowadzające zmiany przeważnie mają wcześniejszą datę, jednak zmiany wchodziły zawsze w dniu określonym w akcie (przeważnie to dzień ogłoszenia aktu), a nie w dniu wydania aktu.
  3. W powojennej Polsce znalazły się m.in. fragmenty powiatów rawskiego i sokalskiego z przedwojennego województwa lwowskiego. Zgodnie z rozporządzeniem z 9 sierpnia 1945 fragment powiatu rawskiego (gmina Tarnoszyn) został włączony do województwa lubelskiego. Brak jest natomiast źródeł stwierdzających, kiedy do województwa lubelskiego zostały włączone inne fragmenty powiatu rawskiego i fragment powiatu sokalskiego (najprawdopodobniej nastąpiło to przed włączeniem gminy Tarnoszyn, gdyż w przeciwnym razie tereny te byłyby eksklawą ówczesnego polskiego fragmentu województwa lwowskiego).
  4. Miasta oznaczone gwiazdką odzyskały prawa miejskie w późniejszych latach.

Przypisy

Zobacz też[edytuj]

Powiaty w Polsce od 1945