Osowa Góra (Bydgoszcz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Osowa Góra (osiedle w Bydgoszczy))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Osowa Góra w innych znaczeniach tego słowa.
Osowa Góra
Osiedle Bydgoszczy
Ilustracja
Dolna część Osowej Góry (widok spod bloku Wielorybia 109).
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miasto Bydgoszcz
W granicach Bydgoszczy 1959
Zarządzający Radosław Ginther[1]
Powierzchnia ok. 4.80 km²
Wysokość 52-85 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności

14.030[2]
• gęstość 2923 os./km²
Strefa numeracyjna 52
Kod pocztowy 85-435
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na mapie Bydgoszczy
Położenie na mapie
53°09′04,6″N 17°54′27,5″E/53,151278 17,907639
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Widok osiedla (w oddali) z wieży ciśnień na os. Szwederowo
Osiedle mieszkaniowe na dolnym tarasie osiedla.
Osiedle bloków przy ul. Wielorybiej na górnym tarasie wybudowane w latach 80. XX w. w czasie zimy
Basen „Sardynka” przy SP 64
Przystanek kolejowy Bydgoszcz Osowa Góra na linii kolejowej nr 18
Domy wielorodzinne na dolnym tarasie osiedla
Śluza Osowa Góra na Kanale Bydgoskim
Potok Flis na dolnej Osowej Górze
Dzielnica składowo-przemysłowa
Schronisko dla zwierząt
Przejście między blokami na dolnym tarasie osiedla
Oczka wodne na górnym tarasie
Torfowisko „Zielona Ostoja” – użytek ekologiczny na Osowej Górze
Lasy oddzielające Osową Górę od Czyżkówka
Bocznica kolejowa wiodąca do dawnego Luftamunitionsanstalt 1/II Bromberg

Osowa Góra (niem. Hoheneiche[3]) – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, w jego zachodniej części, nad Kanałem Bydgoskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra usytuowana jest na zachodnich rubieżach Bydgoszczy. Sąsiaduje z osiedlem Flisy, Prądy, Miedzyń oraz przez las z Czyżkówkiem. Południową granicą jest Kanał Bydgoski. W jego pobliżu, południowym obrzeżem osiedla przepływa także potok Flis.

Pod względem fizyczno-geograficznym osiedle przedzielone jest granicą makroregionów: Pojezierza Południowopomorskiego i Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Stanowi ją Zbocze Kruszyńskie o wysokości względnej 25 m. Część północna Osowej Góry (tzw Górny Taras, wys. ok. 80 m n.p.m.) należy do mezoregionu Dolina Brdy i mikroregionów: Dolina Sandrowa Brdy i Zbocze Kruszyńskie, zaś niższa część południowa (Dolny Taras, wys. ok. 55 m n.p.m.) do mezoregionu Kotlina Toruńska i mikroregionów: Miasto Bydgoszcz i Dolina Kanału Bydgoskiego (zachodnie rubieże w pobliżu obwodnicy Bydgoszczy – drogi krajowej nr 10 i budowanej drogi ekspresowej S5)[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Osowej Góry.

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Ślady osadnictwa na terenie Osowej Góry pochodzą z okresu środkowej epoki kamiennej (6 tys. lat p.n.e.), wkrótce po ustąpieniu lodowca[5]. Głównym zajęciem tutejszej ludności było rybołówstwo oraz kopieniactwo. O rybołówstwie świadczą narzędzia kultury maglemoskiej m.in. z wykopalisk koło Lisiego Ogona, które znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Obozowiska zakładano nad brzegami rzek, na terenach podmokłych, co odpowiada warunkom topograficznym Osowej Góry, w tej epoce położonej nad zalaną wodami Pra-Wisły Doliną Kanału Bydgoskiego. Obfitość ryb uzasadniała dominującą rolę rybołówstwa w zaopatrzeniu w żywność ówczesnej ludności, z przewagą nad rolnictwem i myślistwem. Łowiono na ogół z dłubanych czółen za pomocą ości i innych ostrych narzędzi. Najbardziej pospolitą rybą poławianą w wodach śródlądowych był szczupak[5]. W późniejszym okresie o wyżywieniu zaczęło decydować myślistwo, pasterstwo i rolnictwo.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze informacje historyczne, uzyskane dzięki badaniom archeologicznym dotyczą grodziska Pawłówek, położonego w sąsiedztwie Osowej Góry. Drewniano-ziemny gród i zespół osad został zniszczony i opuszczony podczas wojen polsko-pomorskich prowadzonych przez Bolesława Krzywoustego. Uznaje się, że Pawłówek obok Bydgoszczy i Wyszogrodu zaliczał się do głównych grodów warownych na terenie międzyrzecza Brdy i Wisły, strzegących strategicznych przepraw na pograniczu kujawsko-pomorskim. Porzucono go najpóźniej na początku XIII w., skupiając wysiłek na utrzymywaniu dwóch pozostałych grodów (zniszczonych w wyniku wojen dwa wieki później)[6].

Okres nowożytny przedrozbiorowy[edytuj | edytuj kod]

W okresie staropolskim północna część Osowej Góry znajdowała się w obrębie posiadłości cystersów koronowskich, z tym że blisko przebiegała granica z terytorium starościńskim Bydgoszczy (Łochowo) i szlacheckim (Pawłówek, Osówiec). Pozostałości ciągu wałów i znaków granicznych[a] wytyczonych w XV-XVI wieku pozostały do dnia dzisiejszego pod nazwą Wałów Kujawskich[6]. W rejonie ul. Kruszyńskiej, gdzie zbiegały się posiadłości trzech właścicieli, w 1712 r. wójt bydgoski założył wieś Działy (niem. Dzialy)[7]. Na jednej włóce i 13 morgach mieszkał tu Michał Zelino[8]. Po wojnie północnej osada została zupełnie opuszczona[9], lecz w 1752 r. wójt wydał ponownie kontrakt osadniczy. Mieszkał tu Jerzy Tern, który obowiązany był płacić podatki: czynsz, hibernę, pogłówne i gajowe w łącznej wysokości 152 złotych[10]. W 1765 roku był tu folwark należący do starostwa bydgoskiego, odnotowany jeszcze na mapie z 1857 roku[9].

Okres zaboru[edytuj | edytuj kod]

Zabór, w którym znajdowała się Osowa Góra
W latach 1772-1815 W latach 1815-1918
pruski pruski

Okres 1772-1815[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku na dolnym tarasie Osowej Góry[11] istniał dwór ziemiański Hoheneiche (pol. Wysokie Dęby). Zabudowania tego majątku zbudowane były w stylu dworku szlacheckiego, a należące do niego ziemie leżały na południe od szosy Bydgoszcz – Nakło.

Natomiast powstały na górnym tarasie folwark, którego dziedzicami byli Ossowowie, został nazwany Ossowagóra (niem. Ossowerberg). Siedzibą majątku był dworek modrzewiowy zbudowany prawdopodobnie w 1780 roku[b]. Nazwa majątku Osowagóra utrwaliła się w okresie międzywojennym dla całego obszaru dzisiejszej dzielnicy, zarówno dolnego, jak i górnego tarasu.

Budowa Kanału Bydgoskiego[edytuj | edytuj kod]

W latach 1773-1774 wybudowano Kanał Bydgoski, który oddzielił Miedzyń i Prądy na południu, od Czyżkówka i części wsi Działy na północy. W północnych Działach pozostały 34 domy, w których mieszkało 221 osób[12].

Budowniczy Kanału Franz von Brenkenhoff zdecydował o budowie w jego pobliżu osiedla dla robotników, którzy mieli stanowić zalążek osadnictwa niemieckiego na tych terenach. Powstały trzy kolonie drewnianych baraków, murowanych i szachulcowych domów, w których pod koniec XIX w. mieszkało ok. 700 osób. Były to: kolonia A (na wschód od śluzy Prądy), kolonia B (na zachód od śluzy Osowa Góra) i kolonia C (wieś Występ)[12].

W pobliżu istniały drewniane dwie śluzy, o różnicy poziomów wody 3 m: VII „Prądy” i VIII „Osowa Góra”. Z czasem wody Kanału zarybiono i zbudowano dwa mosty: Fangbrücke w pobliżu skrzyżowania dzisiejszych ulic: Mińskiej i Kruszyńskiej oraz Most Owczy (Schafbrücke) koło ósmej śluzy.

Okres 1815-1875[edytuj | edytuj kod]

W 1827 r. wybudowano szosę do Nakła (ul. Grunwaldzką), a w 1851 r. linię kolejową do Piły (Pruską Kolej Wschodnią Berlin-Królewiec)[12].

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Ossowaberg mieszkało 60 osób (11 ewangelików, 49 katolików) w 7 domach[13]. Miejscowość należała do parafii katolickiej w Nowej Dąbrówce oraz parafii ewangelickiej w Bydgoszczy. Na Osowej Górze znajdował się również folwark, gdzie w 2 domach mieszkało 12 osób (11 ewangelików, 1 katolik). Natomiast folwark Działy zamieszkiwało 62 osób (54 ewangelików, 8 katolików) w 11 domach. W pobliżu Kanału Bydgoskiego istniały kolonie osadnicze A, B i C, które zamieszkiwało łącznie 389 osób (341 ewangelików, 48 katolików) w 61 domach[13]. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś Osowa Góra należała do majątku Osówiec, którego właścicielem był Piotr Schaal, natomiast folwark Działy należał do rządowej domeny bydgoskiej[14].

Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w folwarku Ossowaberg mieszkało 113 osób (58 ewangelików, 55 katolików) w 6 domach. Właścicielem majątku był Gustav von Oertzen. Dzieci ewangelickie uczęszczały do szkoły w Kruszynie, a dzieci katolickie do szkoły w Nowej Dąbrówce. Z kolei w kolonii A w pobliżu Kanału Bydgoskiego mieszkało 246 osób (224 ewangelików, 22 katolików) w 39 domach. W Działach mieszkało 129 osób (127 ewangelików, 2 katolików) w 13 domach. Najbliższa szkoła dla dzieci z Działów znajdowała się na Prądach. Zarówno kolonia na Kanałem, jak i Działy należały do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[15].

Okres 1875-1920[edytuj | edytuj kod]

W 1884 roku Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, że majątek Osowagóra miał 629 ha powierzchni (w tym 430 ha pola uprawne, 82 ha łąki i pastwiska, 96 ha lasy) i zamieszkiwania była przez 115 osób w 9 domostwach (96 ewangelików i 19 katolików). Na terenie majątku istniała cegielnia, chowano konie oraz bydło rasy holenderskiej[16].

Jedna z ulic osiedla
Park na górnym tarasie

Pod koniec XIX wieku na skutek bankructwa właścicieli majątku Hoheneiche, ziemie zostały podzielone na parcele i sprzedane. Wówczas to powstały trzy określenia: „Resztówka” na górnym tarasie, „Działy” między Kanałem Bydgoskim, a wzniesieniami na północy i „Abisynia” między dzisiejszą ulica Puszczykową, a lasem na wschodzie. Parcele zostały zakupione i zasiedlone przez Niemców wyznania ewangelickiego. W latach 1911-1912 przy ulicy Kruszyńskiej 52 ze składek ludności niemieckiej zbudowany został trzykondygnacyjny budynek szkolny z czerwonej cegły, który spełniał trzy funkcje: szkoły (dwie sale na parterze), kaplicy ewangelickiej (trzecia sala na parterze z witrażami) oraz salki parafialnej i sali zebrań mieszkańców. Osowogórska parafia ewangelicka obejmowała sąsiednie wsie: Pawłówek, Osówiec i Prądy[17]. W pobliżu szkoły (około 300 m) wykupiono działkę, którą przeznaczono na cmentarz ewangelicki[c]. Oddanie tego budynku upamiętniono tablicą pamiątkową, którą umieszczono na frontonie, a którą zdemontowano w 1945 roku. Od lat 60. XX w. funkcjonuje w nim przedszkole (obecnie o nazwie „Sówka”). Budynek został wpisany do Miejskiej Ewidencji Zabytków; jest jednym z najstarszych obiektów na osiedlu[18].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Panorama dolnego tarasu (widok z górnego tarasu)

Okres 1920-1939[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1920 roku wieś Osowagóra znalazła się w II Rzeczypospolitej, wielu Niemców wyjechało do Rzeszy, sprzedając swoje gospodarstwa Polakom. Do bardziej znanych właścicieli w tym okresie należeli m.in. Hieronim Dobrogowski i Cezary Gorzelewski[12]. W okresie międzywojennym w szkole na Osowej Górze pobierały naukę dzieci polskie i rodzin niemieckich, które przyjęły obywatelstwo polskie, a w kaplicy odbywały się nabożeństwa dla katolików (1923- 1928)[17].

W lesie położonym na wschód od Osowej Góry jeszcze w okresie zaboru pruskiego znajdowały się składy amunicyjne (Przetwórnia Materiałów Wybuchowych). 26 listopada 1924 roku doszło w niej do eksplozji, w której zginęły 4 osoby[19].

Okres 1939-1959[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej Niemcy fabrykę amunicji rozbudowali w zakład Luftmunitionanstalt 1/11 Bromberg z częściowo utajnionym programem produkcji. Wytwarzano tu m.in. elementy rakiet V-1[20]. W styczniu 1945 r. wysadziły ją w powietrze wycofujące się oddziały niemieckie, a następnie teren ten użytkowało Wojsko Polskie (JW 1433).

W okresie okupacji hitlerowskiej, w latach 1939–1945, niektóre gospodarstwa Polaków zostały przejęte przez Niemców, a gospodarzy wywieziono do obozów koncentracyjnych lub do Generalnego Gubernatorstwa.

Po wyzwoleniu, w latach 1945-1947 wysiedlono Niemców, zaś majątki ziemiańskie rozparcelowano i przekazano polskim rolnikom, przybyłym głównie z Kresów Wschodnich[12]. Na niektórych działkach budowano sposobem gospodarczym domki jednorodzinne.

Osiedle Bydgoszczy (1959-1989)[edytuj | edytuj kod]

7 grudnia 1959 r. 512 ha obszaru wsi Osowagóra włączono do Bydgoszczy, na cele mieszkaniowe i składowo-magazynowe[21]. Wśród wytyczonych ulic, jedną nazwano Osowagóra (dziś ul. Św. Maksymiliana Kolbego) jako pamiątkę po nazewnictwie wioski[12].

W latach 60. na części dolnego tarasu rozpoczęto budowę dzielnicy składowo-przemysłowej, zgodnie z ówcześnie obowiązującą zasadą planistyczną translokowania zakładów przemysłowych z centrum Bydgoszczy do dzielnic peryferyjnych. W latach 1965-1969 przeprowadzono uzbrojenie terenu: doprowadzono magistralę wodociągową z ujęcia na Czyżkówku, realizowano sieć kanalizacyjną oraz system bocznic kolejowych. Pierwszymi zakładami zlokalizowanymi w strefie były przeniesione ze Śródmieścia: Centrostal i Zakłady Mleczarskie[22].

Zabudowa jednorodzinna osiedla datuje się od 1961 r., kiedy bydgoska Miejska Rada Narodowa wyznaczyła na tym terenie działki budowlane pod budownictwo indywidualne, finansowane ze środków własnych ludności. W ślad za tym szły również przedsięwzięcia dotyczące uzbrojenia terenów i budownictwa usługowego, lecz w ograniczonym zakresie, jako że główny front robót dotyczył osiedli budownictwa wielorodzinnego realizowanych na górnym i dolnym tarasie miasta, a następnie w dzielnicy Fordon[22]. Pod koniec lat 60. zniwelowano zabudowania folwarku na dolnym tarasie, a istniejący jeszcze wówczas stawek – zasypano. Jedyna pozostałość po dworku to dwa drzewa i kępa bzów. Na górnym tarasie wzniesiono natomiast pierwsze osiedle bloków przy ul. Wielorybiej.

W styczniu 1966 r. oddano do użytku Szkołę Podstawową nr 40 przy ul. Kruszyńskiej 52. Otwarcia dokonał Józef Lewkowski – ówczesny sekretarz KM PZPR. Szkołę wzniesiono według projektu typowego autorstwa Józefa Pokrzywnickiego z adaptacją Jerzego Michałowskiego, z 10 izbami lekcyjnymi, zaś patronem ustanowiono Oskara Langego. Placówka należała do 11 oddanych w Bydgoszczy tzw. szkół tysiąclecia, budowanych na obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego[23].

W 1976 r. na ogólnopolskiej konferencji pt. „Zagadnienia rozwoju komunikacji miejskiej na terenie miasta Bydgoszczy” powstały plany połączenia tramwajowego Osowej Góry z centrum miasta. Tory przewidywano wzdłuż ul. Grunwaldzkiej[24]. W tym samym roku oddano do użytku centralę telefoniczną[25].

Od 1989 r.[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. XX w. zakończono zabudowę dolnego tarasu, intensywnie postępowała wówczas zabudowa na tarasie górnym: zarówno domy jednorodzinne, jaki i bloki wielorodzinne[12]. Rozebrano wówczas modrzewiowy dworek folwarku na górnym tarasie.

Przejęte po wojnie przez Wojsko Polskie tereny niemieckiej bazy amunicyjnej, w niewielkiej części znajdowały się w jego posiadaniu do 2018. W szczytowej fazie działalności obsługująca składy amunicyjne jednostka wojskowa JW 4224 zatrudniała 160 pracowników (w ostatniej fazie przed rozwiązaniem w końcu 2012 już tylko 70) i zajmowała się m.in. przedłużaniem resursów na amunicję i pociski rakietowe[26]. Zasadnicza część dawnego kompleksu (150 ha) została przejęta przez nadleśnictwo w Żołędowie i w latach 2013-14 kosztem 500 tys. zł oczyszczona z zalegających materiałów wybuchowych (80 tys. pocisków, w tym niemieckich bomb kasetowych SD2 Sprengbombe Dickwandig 2 kg oraz 13 polskich bomb lotniczych wz. 27 - najstarszych bomb produkowanych w Polsce, w wersji ćwiczebnej (wypełniono je smołą))[27]. Ogółem saperzy odkryli i zabezpieczyli ponad 717 tysięcy przedmiotów niebezpiecznych, w tym m.in. 99 min przeciwpiechotnych i ponad 4 tysiące bomb lotniczych[28]. W 2018 ostatni fragment terenu należący do WP (5 ha) przekazano Muzeum Wojsk Lądowych (będącemu od 2011 było jego dzierżawcą), które planuje w tym miejscu stworzenie stałej ekspozycji ciężkiego sprzętu wojskowego, budowę magazynów oraz warsztatów remontowych, a także stworzenie toru do prezentacji eksponatów[29].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Osowa Góra jest najdalej na zachód wysuniętą dzielnicą Bydgoszczy, oddzieloną od strony centrum miasta pasem lasu sosnowego. Pod względem fizjograficznym położone jest na dwóch poziomach oddzielonych Zboczem Kruszyńskim. Część północna to taras górny otoczony lasem i w całości przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową. Mieszczą się tu oczka wodne, utworzone w zagłębieniach wytopiskowych, które zaadaptowano w parku osiedlowym[30]. Taras dolny w części między Zboczem, a ul. Grunwaldzką oraz na wschód od ul. Podmiejskiej również zajmuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Dzielnica składowo-przemysłowa Osowej Góry znajduje się na dolnym tarasie między ul. Grunwaldzką, a Kanałem Bydgoskim oraz ul. Podmiejską na wschodzie, a ul. Miedzianą na zachodzie. Zachodnie rubieże Osowej Góry, które przecina droga krajowa nr 10 zajmują natomiast łąki i torfowiska towarzyszące Kanałowi Bydgoskiemu. Jest to obszar chroniony typu Natura 2000.

Przez osiedle przebiegają drogi krajowe: nr 10, nr 80, droga powiatowa 1529C do Wojnowa oraz linia kolejowa nr 18 Bydgoszcz-Piła z przystankiem kolejowym Bydgoszcz Osowa Góra.

Budownictwo[edytuj | edytuj kod]

Budownictwo jednorodzinne stanowi 80% zabudowy, zaś pozostałe 20% to budynki kilkurodzinne oraz bloki. Od lat 80. XX w. bydgoskie spółdzielnie: SIM oraz „Zrzeszeni” wzniosły na terenie osiedla kilka osiedli mieszkaniowych. Osiedle wyodrębniono uchwałą Nr XXIII/238/92 Rady Miejskiej Bydgoszczy z dnia 30 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Osiedla Osowa Góra jako jednostki pomocniczej Gminy Miejskiej Bydgoszczy. Dwie wewnętrzne ulice osiedlowe: Dolna Waleniowa i Atolowa, leżą poza granicami miasta Bydgoszczy na terenie gminy Sicienko[17] w osadzie Osowa Góra będącej częścią Osówca.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Wśród infrastruktury osiedla znajdują się obiekty kulturalne (filia nr 39 Biblioteki Miejskiej), Dom Pomocy Społecznej (ul. Mińska), basen Sardynka przy SP 64, boisko Orlik, dwa zespoły szkół, trzy przedszkola, dwa urzędy pocztowe, dwie przychodnie zdrowia, jedna drogeria, trzy apteki, pięć dyskontów i trzy pawilony handlowe. Na zachodnich rubieżach osiedla, przy ul. Grunwaldzkiej 298 znajduje się Schronisko dla Zwierząt[17].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Teren przeznaczony pod zabudowę przemysłową na Osowej Górze liczy 110 ha. Na Osowej Górze znajduje się ponad 200 większych firm, z czego większość powstała po 1989 r. Największe z nich to: Spółdzielnia Mleczarska Mlekpol-Osowa, Jutrzenka, Can-Pack – Fabryka Puszek Napojowych, Polmass - Zakład Preparatów Paszowych, Drozapol-Profil, Kotłorembud, Betor, Pilkington – produkujący szkła wielowarstwowe, Bałtyk-Gaz, Drabex, SPX, CGH - produkcja zbiorników, CMT - zakład produkcji odzieży, Helgesen, Graform - zakład produkcji form wtryskowych, Polwell, Aplex, Aspol, Bekpolmasz, Serigraph, Belledruk, Orkla Press, Drukplast, Sevisco, Browar Osowa Góra i wiele innych[17].

Najważniejsze przedsiębiorstwa w strefie składowo-przemysłowej osiedla Osowa Góra
Can-Pack Fabryka Puszek Napojowych
Mlekpol – OSM Osowa
Pilkington
Drozapol-Profil
Zakład Preparatów Paszowych Polmass

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 r. Osową Górę zamieszkiwało 2,1 tys. osób, 20 lat później – 6,6 tys.[31]. W kolejnych latach liczba mieszkańców rosła: w 1998 r. wynosiła 11,4 tys. osób, w 2007 – 13,8 tys., a w 2010 r. Osową Górę zamieszkiwało 14,0 tys. osób[32] (p. tabela).

Ludność Osowej Góry
Dolny Taras Górny Taras Łącznie
1970r. Brak danych 2100 os.
1990r. 6600 os.
1998r. 11 400 os.
2007r. 13 800 os.
2010r. 14 000 os.

Tereny chronione[edytuj | edytuj kod]

Zachodni skrawek Osowej Góry w pobliżu Kanału Bydgoskiego należy do obszarów Natura 2000 pod nazwą: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego (Obszar specjalnej ochrony ptaków) oraz Dolina Noteci (Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty)[33]. W północno-zachodniej części osiedla na górnym tarasie znajduje się naturalne torfowisko o powierzchni 3,5 ha, chronione od 1997 r. jako użytek ekologiczny[34] Zielona Ostoja. Wzdłuż Kanału Bydgoskiego, przy śluzie Prądy znajdują się trzy pomnikowe wiązy szypułkowe o obwodach w pierśnicy ok. 350 cm[35]. Pozostałością parku folwarcznego jest natomiast pomnikowy dąb przy ul. Głębinowej o obwodzie w pierśnicy 522 cm[12], zniszczony w czasie nawałnicy latem 2017[36].

Ulice na Osowej Górze[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Komunikacja na Osowej Górze.

Komunikacja samochodowa[edytuj | edytuj kod]

Przez Osową Górę przechodziła dawniej droga krajowa nr 10, która łączyła Warszawę i Szczecin. Jednak na początku XXI wieku „dziesiątkę” skierowano na obwodnicę, a ulicy Grunwaldzkiej nadano status drogi krajowej numer 80.

Charakterystyka ulic osiedla[edytuj | edytuj kod]

Ulice na górnym tarasie Osowej Górze noszą nazwy pochodzące od zwierząt wodnych, bądź roślin lub rzeczy z wodą związanych (np. Wielorybia, Rekinowa, Sardynkowa, Piskorzowa, Skalarowa, Masztowa, Wyspowa, Muszlowa, Trzcinowa itp.). Ulice na dolnym tarasie noszą z kolei nazwy utworzone od nazw gatunkowych ptaków (Czapla, Dzięciołowa, Pelikanowa), a te w części przemysłowej nazw metali (Ołowiana, Niklowa, Srebrna, Złota). Wyjątkami od reguł są Kolbego oraz Grunwaldzka.

Budowa ulic[edytuj | edytuj kod]

W roku 2017 zaplanowano budowę ul. Gawroniej o długości 662 m[37], którą kosztem 2,3 mln zł zrealizowano w l. 2018-2019[38]. Ponadto, w ramach Programu Utwardzania Ulic Gruntowych, twardą nawierzchnie otrzymały ulice Ptasia i Pingwinowa[39], oddane do użytku 8 maja 2017, a w ramach partycypacji mieszkańców - ulica Lipieniowa[40] i Delfinowa[41]. W 2017 dzięki deklaracji współfinansowania inwestycji przez mieszkańców w wysokości 15% kosztów inwestycji (677 tys. zł), podjęto ponadto decyzję o utwardzeniu latem 2018 ulicy Ciernikowej[42][43], którą kosztem ponad 715,7 tys. zł oddano do użytku 16 października 2018[44]. W 2018 przeprowadzono też utwardzenie ażurowymi płytami betonowymi ulic Pelikanowej i Karasiowej[45], a w 2019 dodatkowo sięgacza pierwszej z nich. Kolejnymi wybudowanymi dzięki współfinansowaniu mieszkańców ulicami są ulice Homarowa, Krabowa (realizacja w l. 2018-2019)[46], Dorszowa (2019) i Leszczowa (2020 - w budowie); przy czym ul. Homarowa zostanie sfinansowana również ze środków 2 kolejnych edycji budżetu obywatelskiego. W 2020 przystąpiono do budowy ul. Ziębiej[47].

W 2018 przy ul. Kolbego 58 na Osowej Górze w ramach Bite-Art Festival powstał mural, przedstawiający sceny z życia osiedla[48].

Rozbudowa ulic[edytuj | edytuj kod]

Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2014”, a dotyczących Osowej Góry należy przebudowa ul. Grunwaldzkiej od Węzła Zachodniego do granic miasta[49]. Aktualnie trwa realizacja tej inwestycji, gdyż Ulica Grunwaldzka jest jedną z dwóch ulic, którymi mieszkańcy osiedla mogą dotrzeć do centrum miasta. Było to przyczyną licznych korków, które tworzą się na skrzyżowaniu ulic Grunwaldzkiej ze św. Maksymiliana Kolbego, dlatego też właśnie to skrzyżowanie zostało rozbudowane jako pierwsze podczas pełnej rozbudowy ul. Grunwaldzkiej.

Ruch komunikacji miejskiej mają usprawnić buspasy, ukończone na ul. Grunwaldzkiej i w budowie na ul. Kolbego (realizacja do czerwca 2020 na odcinku od Kormoranów do Grunwaldzkiej kosztem 11 mln zł)[50][51][52].

Spis ulic[edytuj | edytuj kod]

  • Albatrosowa
  • Amurowa
  • Atolowa
  • Bażancia
  • Biedronkowa
  • Boleniowa
  • Borsucza
  • Certowa
  • Ciernikowa
  • Cietrzewia
  • Czapla
  • Czyżykowa
  • Delfinowa
  • Dolna Waleniowa
  • Dorszowa
  • Drozdów
  • Dzięciołowa
  • Gawronia
  • Gęsia
  • Głębinowa
  • Głuszcowa
  • Grunwaldzka
  • Halibutowa
  • Homarowa
  • Ibisowa
  • Indycza
  • Jarząbkowa
  • Jazgarzowa
  • Jesiotrowa
  • Jeziorna
  • Kacza
  • Kanarkowa
  • Karasiowa
  • Karmazynowa
  • Karpia
  • Kawiorowa
  • Kiełbikowa
  • Kilowa
  • Kleniowa
  • Kobaltowa
  • Kogucia
  • Kolibrowa
  • Kormoranów
  • Kotwicowa
  • Krabowa
  • Krańcowa
  • Kraskowa
  • Krogulcza
  • Kruszyńska
  • Krylowa
  • Kukułcza
  • Kutrowa
  • Lagunowa
  • Leszczowa
  • Linowa
  • Lipieniowa
  • Łabędzia
  • Ławicka a)
  • Łososiowa
  • Łowiskowa
  • Makrelowa
  • Małżowa
  • Masztowa
  • Mewia
  • Mieczykowa
  • Miedziana
  • Miętusowa
  • Mińska
  • Morszczukowa
  • Motylowa
  • Mrotecka
  • Muszlowa
  • Niklowa
  • Oceaniczna
  • Okoniowa
  • Ołowiana
  • Ostrygowa
  • Papuzia
  • Pelikanowa
  • Perkozowa
  • Perlicza
  • Pingwinowa
  • Piskorzowa
  • Planktonowa
  • Płociowa
  • Podmiejska
  • Pokładowa
  • Przejście
  • Przepiórcza
  • Przewoźników
  • Przyczółek
  • Przystaniowa
  • Pstrągowa
  • Ptasia
  • Puszczykowa
  • Rekinowa b)
  • Rudzikowa
  • Sandaczowa
  • Sardynkowa
  • Sarnia
  • Sazanowa
  • Sępia
  • Sieciowa
  • Sielawowa
  • Skalarowa
  • Skośna
  • Skowronków
  • Słowicza
  • Sowia
  • Spiżowa
  • Spławikowa
  • Srebrna
  • Stalowa
  • Strusia
  • Sumowa
  • Szczupakowa
  • Szczygla
  • Szosa Obwodowa
  • Szpakowa
  • Sztormowa
  • Szuwarowa
  • Świętego Ojca Maksymiliana Marii Kolbego
  • Tatarakowa
  • Tranowa
  • Trociowa
  • Trzcinowa
  • Tukanowa
  • Tuńczykowa
  • Uklejowa
  • Waleniowa
  • Wędkarska
  • Węgorzowa
  • Wielorybia
  • Wiewiórcza
  • Więcierzowa
  • Woziwody a)
  • Wronia
  • Wróblowa
  • Wyspowa
  • Zalew a)
  • Zatokowa
  • Ziębia
  • Zimorodkowa
  • Złota

a) istnieje tylko na mapach

b) odcinek od ul. Przewoźników na południe istnieje tylko na mapach

Komunikacja publiczna[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą linią komunikacji miejskiej, łączącą Osową Górę z pozostałą częścią miasta, była linia nr 60. W latach 70. XX wieku funkcjonowała również linia 60 bis, a w latach 80. uruchomiono - początkowo z Ronda Grunwaldzkiego - linię 71 do ul. Rekinowej. Od 1 maja 2009 na osiedle można było dostać się dwoma dziennymi liniami autobusowymi (71 z pętli autobusowej przy ul. Morskiej lub Dworca Głównego PKP i 77 z węzła Garbary)[53] oraz nocną linią 35N z Placu Kościeleckich. Obie linie dzienne włączono do systemu przesiadkowego A+T (autobus + tramwaj)[54]. Do września 2008 PKS Bydgoszcz obsługiwał linię autobusową 301, którym w różnym okresie można było dojechać do Dworca PKS, osiedla Bartodzieje, Bydgoszcz Wschód i w ostatnim okresie ponownie na Bartodzieje. Od stycznia 2016 wraz ze zmianami rozkładu jazdy (tzw. „Sieć na pięć”) uruchomiono dodatkową linię 61 na Kapuściska, linię 77 wydłużono do ul. Morskiej, a linię 35N skrócono do ul. Rekinowej, zapewniając zarazem całodobową dwukierunkową obsługę osiedla Flisy.

W części przemysłowej osiedla jest usytuowany przystanek kolejowy Bydgoszcz Osowa Góra na trasie Bydgoszcz – Piła.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W części przemysłowej funkcjonuje Zespół Szkół nr 24 im. Mariana Rejewskiego. W 1990 oddano do użytku Szkołę Podstawową nr 64, która powstała na górnym tarasie osiedla.

W wyniku reformy edukacyjnej w 1999 przy SP 40 powstało Gimnazjum nr 31, natomiast przy SP 64 Gimnazjum nr 32. Gimnazja te zlikwidowano w związku z ponowną reformą w 2017. Dnia 1 września 2011 roku do ZS 24 dołączyło XII Liceum Ogólnokształcące, które wcześniej mieściło się na ulicy Kijowskiej.

Parafie katolickie[edytuj | edytuj kod]

Po 1945 roku cały obszar Osowej Góry należał do parafii św. Antoniego w Bydgoszczy-Czyżkówku.

Parafia św. Maksymiliana Kolbego[edytuj | edytuj kod]

W 1972 na osiedlu powstała kaplica pw. bł. Maksymiliana Kolbego, jednak już w następnym roku została zamknięta przez władze komunistyczne (proboszcz za próby rozbudowy kaplicy został nawet skazany). Dopiero w 1981 parafia otrzymała pozwolenie na budowę kościoła i tego samego roku kard. Stefan Wyszyński erygował parafię. Konsekracji kościoła dokonał dziesięć lat później prymas kard. Józef Glemp.

Parafia Wniebowstąpienia Pańskiego[edytuj | edytuj kod]

Wychodząc naprzeciw rozrastającemu się osiedlu i rosnącej liczby mieszkańców, w 1999 erygowano parafię pw. Wniebowstąpienia Pańskiego. Jednocześnie rozpoczęła się budowa kościoła.

Ludzie związani z Osową Górą[edytuj | edytuj kod]

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Osowej Góry znajduje się ok. 7 ha terenów zieleni urządzonej i 51 ha zieleni nieurządzonej[55]. Głównym obszarem rekreacyjnym są lasy o urozmaiconej rzeźbie terenu, otaczające osiedle z trzech stron. Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania parku dzielnicowego dla Osowej Góry przy ul. Wielorybiej i Głębinowej wraz z terenem sportu przy ul. Sielawowej[55].

W 2018 r. na terenie osiedla znajdowały się następujące obiekty sportowe i rekreacyjne[55]:

  • zespół typu Orlik 2012 (w tym kort tenisowy) – ul. Sardynkowa 7
  • basen „Sardynka” – ul. Sardynkowa 7
  • plac zabaw – ul. Sardynkowa 7
  • siłownia na powietrzu - ul. Linowa
  • place zabaw - ul. Wielorybia 99-101; 103-105; 107-109; 100-102; 104-106; 108-110

Osiedle posiada ścieżkę rowerową biegnącą wzdłuż ul. Rekinowej. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje realizację m.in. dróg rowerowych wzdłuż ulicy Grunwaldzkiej, Kolbego, Skośnej/ Podmiejskiej, Kanału Bydgoskiego oraz przez las do Czyżkówka[55].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Osową Górę prowadzi szlak turystyczny żółty szlak turystyczny pieszy im. Leona Wyczółkowskiego do Pruszcza o długości ok. 59 km prowadzący wzdłuż wschodniego brzegu Brdy[56], zielony szlak turystyczny pieszy Pól Malowanych do Wierzchucinka prowadzący przez pola uprawne długi na ok. 23 km oraz nowy niebieski szlak.

Osowa Góra stanowi także teren wypadowy w okoliczne tereny wypoczynkowe. Spacerem ok. 2,75 km przez las można dojść do Brdy na osiedlu Czyżkówko, zaś w kierunku zachodnim atrakcyjnym utworem natury jest Zbocze Kruszyńskie. Osiedle od wschodu, zachodu i północy otaczają lasy o charakterze boru świeżego. Miejscami występuje las mieszany i siedliska grądowe. Szczególnie rozległy i urozmaicony teren leśny znajduje się na wschodzie, mieszcząc dawne niemieckie schrony oraz zamaskowane obiekty wojskowe. Przez las przebiega zbocze oddzielające Dolinę Sandrową Brdy od Terasy Bydgoskiej, z systemem dolinek denudacyjnych.

Usługi[edytuj | edytuj kod]

Na początku lipca 2018 Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej podpisało umowę na budowę sieci ciepłowniczej przy ulicach Skośnej, Papuziej, Grunwaldzkiej, Filtrowej i Wyrzyskiej z terminem realizacji do października 2018 (koszt: 6,2 mln zł). Docelowo, od 2022 odcinek ten umożliwi połączenie miejskiego systemu ciepłowniczego Bydgoszczy (elektrociepłowni na Jachcicach) z siecią ciepłowni Osowa Góra. Nowe połączenie ciepłowni będzie miało długość około 8,5 kilometra. W przyszłości zostaną do niego podłączone nowe odcinki o łącznej długości ponad 18 km, a także 106 przyłączy i nowoczesnych węzłów ciepłowniczych w budynkach odbiorców. Cała inwestycja pochłonie ponad 73 mln zł[57].

Rada Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Jednostka urbanistyczna Osowa Góra posiada własną Radę Osiedla, której siedziba znajduje się przy ul. Dolnej Waleniowej 1b[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Biuletyn Informacji Publicznej Miasta Bydgoszczy - Rady Osiedli, bip.um.bydgoszcz.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  2. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych
  3. Index of /m/German_maps, maps.mapywig.org [dostęp 2017-10-22].
  4. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  5. a b Sobecki Włodzimierz: Lisi Ogon, Łochowo – najdawniejsze ślady osadnicze. [w:] Kalendarz Bydgoski 2013
  6. a b Łbik Lech. Zagadkowe wały i rowy i wały ziemne na bydgoskim Czyżkówku i Osowej Górze. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 2, Bydgoszcz 1997
  7. Bartowski Krzysztof: Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 1
  8. Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970
  9. a b Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973
  10. Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977
  11. przy obecnej ulicy Kruszyńskiej między ulicami Kaczą i Puszczykową
  12. a b c d e f g h Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2004
  13. a b Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833
  14. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Lipsk: Księgarnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 424.Sprawdź autora:1.
  15. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860
  16. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/649 dostęp 18-09-2014
  17. a b c d e Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005
  18. Maluchy z "Sówki" na Osowej Górze będą miały nowy dach
  19. Eksplozja na Osowej Górze. Ta tragedia zdarzyła się przed laty
  20. Express Bydgoski – Tajemnice naszych piwnic
  21. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II
  22. a b Bałachowska Maria, Gołębiewski Janusz: Rozwój gospodarczy i przestrzenny Bydgoszcz w latach 1945-1970. [w:] Kronika Bydgoska IV
  23. Szmańda Edward: Szkoły tysiąclecia w Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska III
  24. Sitarek Stanisław, Walczak Dariusz: Bydgoskie tramwaje w latach 1888-2012. Eurosprinter 2012
  25. Kalendarium „Expressu”: „Ósemka” pędziła z góry, bo „wysiadły” jej hamulce
  26. Zniknęła jednostka wojskowa przy ul. Grunwaldzkiej. Co tam będzie?
  27. „Na żadną minę nie powinniśmy trafić”, Express Bydgoski 2 lipca 2014
  28. Saperzy na Osowej Górze
  29. Muzeum wojskowe ma teren na Osowej Górze. Pod rozbudowę
  30. Gorączko Marcin: Zbiorniki wodne na obszarze Bydgoszczy w ujęciu historycznym. [w:] Kronika Bydgoska XXV
  31. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI
  32. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015
  33. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  34. Program ochrony środowiska dla Miasta Bydgoszczy na lata 2005-2012
  35. Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  36. Kilkusetletni dąb na Osowej Górze złamał się jak zapałka
  37. Ulica w budowie. Na kolejne dwie są już przetargi
  38. Gawronia już z kostką betonową. Skończy się jazda w błocie
  39. Anna Stankiewicz Pierwsze uliczki z miejskiego programu są gotowe. Co dalej?
  40. Obywatele się skrzyknęli. Mają ulicę jak z obrazka
  41. Delfinowa doczekała się kostki. Dzięki swoim mieszkańcom
  42. Zrzutka na dwie nowe ulice. Na Osowej Górze i Glinkach
  43. Remont kolejnej ulicy na Osowej Górze. Mieszkańcy dokładają
  44. Tę uliczkę współfinansowali mieszkańcy. Ciernikowa już gotowa
  45. Marta Leszczyńska Zamiast po dziurach i błocie pojadą po ażurze
  46. Nowa ulica na Osowej Górze. Miasto zbudowało ją na spółkę z mieszkańcami
  47. Ruszyła budowa ul. Ziębiej na Osowej Górze
  48. Nowy mural na Osowej Górze. Historie z życia osiedla
  49. Plan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku
  50. Miliony na buspasy
  51. Buspas na Kolbego daleko w polu. Tu też będzie opóźnienie
  52. Buspas na Osowej Górze tonie w zbiorniku retencyjnym
  53. Schemat komunikacji zbiorowej obsługującej Osową Górę https://web.archive.org/web/20111118052558/http://www.zdmikp.bydgoszcz.pl/ufiles/osowa_gora_broszura.png
  54. Schemat systemu przesiadkowego A+T http://www.zdmikp.bydgoszcz.pl/ufiles/aplust.pdf
  55. a b c d Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy - diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku
  56. Włodzimierz Bykowski, Weekend w drodze - interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy, Bydgoszcz: Wydawnictwo Apeiron, 1999, ISBN 83-911441-0-0, OCLC 749444166.
  57. Marta Leszczyńska Miejskie ciepło na Osowej Górze. Będzie też nowa kładka na Brdzie

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. utwory te w postaci wałów i rowów ciągną się na terenie leśnym od zbiegu ul. Kruszyńskiej i Gęsiej aż do ul. Wyrzyskiej na Czyżkówku, a ich druga, mniej wyraźna linia – na północy od ul. Kolbego na Osowej Górze do zbiegu ul. Siedleckiej i Koronowskiej na Czyżkówku
  2. data wycięcia na jednej z belek w wielkiej sieni istniejącej jeszcze w latach 60., przed rozbiórką
  3. znajduje się tam tablica pamiątkowa z inskrypcją Miejsce byłego cmentarza ewangelickiego. Ku pamięci spoczywających. Mieszkańcy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]