Jaryło
| ludowa personifikacja święta wiosennego (etnogr.) bóg płodności, wiosny i urodzaju (neopog.) | |
 Pogrzeb Kostromy, jeden z obrzędów święta Jaryły, rycina z XIX w. | |
| Inne imiona |
Jarowit (?), Juraj (?) |
|---|---|
| Występowanie |
folklor rosyjski |
| Atrybuty |
kłos zboża, czaszka, koń, biała szata, korona |
| Wcielenie zwierzęce |
biały koń |
| Teren kultu |
Ruś, tereny południowo-wschodnie Słowiańszczyzny |
| Nazwa święta |
Święto Jaryły (na Rusi – w okresie wiosny) |
| Odpowiednik | |
Jaryło, Jaryła, Jaruna – według etnografów personifikacja jednego z wiosennych świąt w ludowym kalendarzu rosyjskim[1]; lub słowiańskie bóstwo płodności i wiosny, poświadczone jedynie w nowożytnym folklorze Słowian wschodnich i południowych i czczone współcześnie przez neopogan[2].
Informacje na temat Jaryły pochodzą dopiero z XVIII i XIX-wiecznych materiałów etnograficznych, brak jest wcześniejszych wzmianek na temat tej postaci mitologicznej[2]. Zgodnie z zapisem w kronice miasta Woroneża z 1765 roku "święto Jaryły" obchodzono 23 lub 27 kwietnia według kalendarza juliańskiego (15 kwietnia według kalendarza gregoriańskiego), do czasu aż zostało zakazane przez miejscowego biskupa[3].
Ze względu na podobieństwo atrybutów i datę obchodzenia święta, utożsamiany był z chrześcijańskim świętym Jerzym (lud. ros. Зелёный Юрий, Zielony Jurij) lub był jego ludowym odpowiednikiem[3].
W wyobrażeniach ludowych Jaryłę wyobrażano sobie jako bosego młodzieńca w białej szacie, jadącego na białym koniu. Na głowie miał wianek, w prawej ręce trzymał głowę ludzką, w lewej zaś kłosy żyta[2][3][4]. Pochodzący z 1846 roku zapis obrzędu powitania wiosny obchodzonego na Białorusi informuje o korowodzie dziewcząt, z których jedna, posadzona na koniu uwiązanym do słupa, odgrywała postać Jaryły[3][4]. Zgromadzone śpiewały pieśń:
Włóczył się Jaryło / Po całym świecie / Rodził żyto w polu / Płodził ludziom dzieci / A gdzież on nogą / Tam żyto kopą / A gdzież on na ziarnie / Tam kłos zakwitnie[3][4]
Według niektórych badaczy cały obrzęd mógł stanowić echo prastarych obrzędów płodnościowych, czego świadectwem jest folklorystyczny motyw zastąpienia „starego” Jaryły przez „młodego”, często po stoczonej walce[4]. Jaryło umierał wraz z nadejściem lata, wtedy to młode mężatki sporządzały kukłę wyobrażającą bóstwo i urządzały jej symboliczny pogrzeb (lud. pogrzeb Kostromy)[3].
Ze względu na podobieństwo źródłosłowu imienia Jaryły (od *jarъ(jь) ‘jary, krzepki' lub *jarъ ‘wiosenny’) część badaczy doszukiwała się jego związku z połabskim Jarowitem[3][4], który z kolei ma wiele cech wspólnych z lechickim Jaszą, co skłania niektórych badaczy[5] do stawiania teorii, łączących tę trójkę, jako odmiany regionalne dawnego prasłowiańskiego boga. Jednak brak jest bezpośrednich chronologicznych powiązań między tymi postaciami, a część współczesnych badaczy odrzuca nowożytne podania etnograficzne jako źródło do poznania religii dawnych Słowian[6][7].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Slavi︠a︡nskie drevnosti: ėtnolingvisticheskiĭ slovarʹ v pi︠a︡ti tomakh, Slavi︠a︡nskie drevnosti , ėtnolingvisticheskiĭ slovarʹ , v pi︠a︡ti tomakh, Moskva: Mezhdunarodnye otnoshenii︠a︡, 2012 (5), ISBN 978-5-7133-1380-7.
- ↑ a b c Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 85. ISBN 978-83-7301-973-7.
- ↑ a b c d e f g Andrzej Szyjewski: Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2003, s. 118-122. ISBN 83-7318-205-5.
- ↑ a b c d e Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2006, s. 134-135. ISBN 83-235-0234-X.
- ↑ Jasz - Jesza » BogowiePolscy.net - Panteon Plemion Lechickich [online], www.bogowiepolscy.net [dostęp 2019-07-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-06].
- ↑ Henryk Łowmiański, Religia Słowian i jej upadek: w. VI-XII, Warszawa: Państ. Wydaw. Naukowe, 1979, ISBN 978-83-01-00033-2.
- ↑ Dariusz Andrzej Sikorski, Religie dawnych Słowian: przewodnik dla poszukujących, Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2023, ISBN 978-83-67616-67-6.
