Chors

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chors (w zapisach źródłowych w formie Chъros, Chъrs, Chrъs, Chorus, Chors[1]) – słowiańskie bóstwo o niepewnej autentyczności.

W Powieści minionych lat wymienia się Chorsa jako jedno z bóstw, którym w 980 roku książę Włodzimierz Wielki wystawił posągi w Kijowie. Wzmianka o tym bóstwie pojawia się także w pochodzącym z XII wieku Słowie o wyprawie Igora, gdzie o księciu Wsiesławie, który nocą przed pianiem koguta dobiegł z Kijowa do Tmutorakania na Krymie, mówi się iż „wielkiemu Chorsowi drogę przebiegał”[2][3]. Późniejsze źródła przedstawiają go w ujęciu euhemerystycznymBiesiada trzech świętych mówi o „Chorsie Żydowinie”, zaś Słowo i objawienie św. Apostołów przywołuje starców Peruna i Chorsa, z których drugi miał kiedyś żyć na Cyprze[2].

Powszechnie uznaje się, że imię Chors ma korzenie irańskie (awestyjskie xvar – „aureola”, nowoperskie xoršid (خورشید l. خرشید) – „Słońce”, sanskryckie hára – „ogień”), co z kolei wskazywałoby na solarny charakter tego boga[3]. Część badaczy postuluje niesłowiańską genezę bóstwa, zapożyczonego od ludów tureckich lub irańskich[1]. Wskazuje się na podobieństwa językowe do występującego w wierzeniach Chantów i Mansów boga nieba o imieniu Krones czy też udmurckiego słowa kvar – „powietrze, niebo”[2]. Zdaniem Henryka Łowmiańskiego wzmianka o Chorsie w Powieści minionych lat została dodana przez jej pierwszego redaktora, Nikona. Przebywający w Tmutorakaniu Nikon miał zapożyczyć tamtejszego solarnego Chorsa i połączyć jego postać z Dażbogiem[4].

Aleksander Brückner uważał Chorsa za bóstwo rodzime, lunarne, wywodząc etymologię jego imienia od prasłowiańskiego rdzenia krsь, obecnego w polskim słowie wycharsły – „wynędzniały”, co miałoby się odnosić do ubywającego księżyca, względnie do słabości jego światła wobec promieni słonecznych[2][3]. Za taką identyfikacją mógłby świadczyć fakt, że Księżyc, zajmujący skromne miejsce mitologiczne w religiach indoeuropejskich, w słowiańskim folklorze odgrywał względnie dużą rolę i traktowany był z nabożnym szacunkiem[2].

Przypisy

  1. a b c Słownik starożytności słowiańskich. T. 1. Cz. 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962, s. 247.
  2. a b c d e f Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2006, s. 180-183.
  3. a b c d Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 56-57.
  4. a b Henryk Łowmiański: Religia Słowian i jej upadek. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 121.