Nocnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nocnica – postać demoniczna z zakresu demonologii słowiańskiej, wywodząca się z wierzeń przedchrześcijańskich, określana jako pośmiertna forma egzystencji ludzkiej duszy. Wskutek licznych przeobrażeń, jakie zaszły w demonologii ludowej, zazwyczaj utożsamiano ją ze zmorą. Wzmiankę o nocnicach znajdziemy m.in. w trzynastowiecznym Katalogu magii Brata Rudolfa, kazaniu polskiego husyty z XV wieku, czy też w Czarownicy powołanej z wieku XVII[1].

Na Śląsku nocnicą nazywano demona płci żeńskiej, duszącego ludzi we śnie – zwłaszcza niemowlęta – i sprowadzającego choroby.

Nazwa ta stosowana jest również w innych regionach jako ogólne określenie demonów nocnych.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Przekonania dotyczące nocnic uległy silnemu zatarciu, dlatego nie można już dzisiaj określić dokładnie, jaki był ich rodowód. W niektórych częściach Śląska Cieszyńskiego "pod nazwę nocnic podciągano wierzenia w demony, które były duszami dziewczyn zmarłych w czasie ogłoszenia (po zapowiedziach, a przed ślubem)"[2]. Nie wiadomo też, jak w mniemaniu ludu wyglądały, czasem opisywano je jako długonogie istoty zamieszkałe w lesie, tańczące w szale albo czeszące się szyszkami[3]. Folklorysta Jan Broda opisywał je jako złośliwe demony płci żeńskiej ubrane w białe płachty i czarne suknie, pojawiające się nocami, głównie na bezdrożach (zwłaszcza w okresie adwentu) i wychodzące ze swych kryjówek na dźwięk kościelnych dzwonów, a także po przywołaniu gwizdem[4].

Oddziaływanie[edytuj | edytuj kod]

Uważano je za szkodliwe wobec ludzi - miały przychodzić nocą do chałup i nękać małe dzieci, czego skutkiem był ich płacz i brak snu. W kazaniach polskiego husyty czytamy: "odwiedzając położnicę, pytają, co się narodziło, czy chłopiec, czy dziewczyna; a czynią to, aby uchronić dziecko od nocnic, to jest od zmór, które dzieci szczypią i straszą i nie dają im usnąć"[5]. Na Mazowszu i Lubelszczyźnie jeszcze na przełomie XIX i XX wieku mówiono, że płacz dziecka nocą powodowany jest przez nocnice, zwane czasem także noclicami[6]. Bohdan Baranowski podał ponadto, że przypisywano im zwodzenie ludzi, wyprowadzanie ich na bezdroża, na których musieli długo błądzić[3], uniemożliwiając lub utrudniając im odnalezienie drogi[7].

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. B. Baranowski, Pożegnanie z diabłem i czarownicą, Łódź 1965, s. 174.
  2. B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981, s. 79.
  3. a b Ibidem, s. 79.
  4. Jan Broda: O czarownicach, utopcach i nocnicach, Bielsko-Biała: Beskidzkie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1980, s.24.
  5. Cyt. za: B. Baranowski, Pożegnanie z diabłem i czarownicą, Łódź 1965, s. 174.
  6. B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981, s. 79.
  7. Jan Broda: O czarownicach, utopcach i nocnicach, Bielsko-Biała: Beskidzkie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1980, s.5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Barbara i Adam Podgórscy: Wielka Księga Demonów Polskich - leksykon i antologia demonologii ludowej. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005. ISBN 83-89375-40-0.