Kenneth Branagh

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kenneth Branagh
Ilustracja
Kenneth Branagh (2011)
Imię i nazwisko Kenneth Charles Branagh
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1960
Belfast
Zawód aktor, reżyser, scenarzysta, producent filmowy
Współmałżonek Emma Thompson
(1989-1995; rozwód)
Lindsay Brunnock
(od 2003)
Lata aktywności od 1981
Odznaczenia
Knight Bachelor

Sir Kenneth Charles Branagh[1][2] (ur. 10 grudnia 1960 w Belfaście) – brytyjski aktor, reżyser i scenarzysta. Wszechstronnie uzdolniony filmowiec, znany głównie dzięki swym adaptacjom sztuk Williama Szekspira. Sukcesy w repertuarze szekspirowskim odnosił już na scenach teatralnych – w latach 80. należał do zespołu prestiżowej The Royal Shakespeare Company[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Belfaście jako drugie z trójki dzieci, w rodzinie protestanckiej[4] Frances (z domu Harper) i Williama Branagha[5], hydraulika i stolarza, który prowadził firmę wyspecjalizowaną w dopasowywaniu ścianek działowych i sufitów podwieszanych. W wieku dziewięciu lat przeprowadził się z rodziną do Reading[6], w hrabstwie Berkshire, by uciec przed konfliktem w Irlandii Północnej. Kształcił się w Grove Primary School, Whiteknights Primary School, a następnie w Meadway Comprehensive School[4] w Tilehurst, gdzie wziął udział w przedstawieniach: Pan Ropuch (Toad of Toad Hall) A.A. Milne'a i Rozkoszna wojna (Oh, What a Lovely War!) Joan Littlewood. W szkole uzyskał Received Pronunciation, aby uniknąć zastraszania. Był zapalonym członkiem ruchu amatorskiego Reading Cine & Video Society (obecnie nazywanego Reading Film & Video Makers). Studiował w londyńskiej Royal Academy of Dramatic Art[7]. W 1980 grał w widowisku Hamlet[6] dla królowej Elżbiety II, podczas jednej z jej rzadkich wizyt w akademii.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W 1981 pojawił się jako student Uniwersytetu w Cambridge w dramacie Hugh Hudsona Rydwany ognia (Chariots of Fire) z udziałem Iana Charlesona, Bena Crossa i Iana Holma. Rok potem trafił na mały ekran jako Billy Martin w serialu BBC Play for Today (1982-1984) oraz jako Charles Tansley w dramacie BBC Do latarni morskiej (To the Lighthouse, 1983) u boku Rosemary Harris, Michaela Gougha i Simona Duttona.

W 1982 za rolę Tommy'ego Judda w spektaklu Inny kraj otrzymał Laurence Olivier Award[8].

Branagh stał się znany ze swoich adaptacji filmowych Williama Szekspira. Na ekrany kinowe przeniósł następujące utwory angielskiego dramaturga: Henryk V (1989; nominacja do Oscara w kategoriach: reżyseria, najlepszy aktor), Wiele hałasu o nic (1993), Hamlet (1996; nominacja do Oscara w kategorii: scenariusz adaptowany), Stracone zachody miłości (2000) i Jak wam się podoba (2006). Kandydował też do roli Obi-Wana Kenobiego w trylogii Gwiezdne wojny[9].

Bardzo często gra główne role w swoich dziełach, występuje także w filmach innych reżyserów. Pojawił się m.in. w drugiej części przygód Harry’ego Pottera, Harry Potter i Komnata Tajemnic oraz Polowaniu na króliki Phillipa Noyce’a (2002).

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1985-1987 spotykał się z Joely Richardson[10]. W lipcu 1987 związał się z Emmą Thompson. Pobrali się 20 sierpnia 1989. Jednak 1 października 1995 rozwiedli się[10]. Od października 1993 do stycznia 1999 był związany z Heleną Bonham Carter. Spotykał się także z Alicią Silverstone (1998 do października 1999)[10]. W 1999 związał się z Lindsay Brunnock, z którą się ożenił 24 maja 2003[10].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor kinowy[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł polski Tytuł oryginalny Rola Uwagi
1981 Rydwany ognia Chariots of Fire artysta Debiut filmowy, niewymieniony w czołówce
1985 Coming Through David Herbert Lawrence
1987 Pełnia sezonu High Season Rick
Miesiąc na wsi A Month in the Country Charles Moon
1989 Henryk V Henry V Henryk V reżyser i autor scenariusza
1991 Umrzeć powtórnie Dead Again Mike Church
Roman Strauss
1992 Przyjaciele Petera Peter’s Friends Andrew
1993 Dzieci swinga Swing Kids Oficer SS
Wiele hałasu o nic Much Ado About Nothing Seigneur Benedick
1994 Frankenstein Mary Shelley’s Frankenstein Victor Frankenstein
1995 Otello Othello Jago
1996 Sposób na Szekspira Looking for Richard w roli siebie samego
Hamlet Hamlet
1998 Fałszywa ofiara The Gingerbread man Rick Magruder
Grzeszna propozycja The Proposition Ojciec Michael McKinnon
Celebrity Lee Simon
Sztuka latania The Theory of Flight Richard
The Dance of Shiva płk. Evans Krótkometrażowy
1999 Bardzo dziki zachód Wild Wild West Dr. Arliss Loveless
2000 Jak zabić psa sąsiada? How to Kill Your Neighbor’s Dog Peter McGowan
Stracone zachody miłości Love’s Labour’s Lost Berowne
2002 Alien Love Triangle Steven Chesterman Krótkometrażowy
Polowanie na króliki Rabbit-Proof Fence Auber Octavius Neville
Harry Potter i Komnata Tajemnic Harry Potter and the Chamber of Secrets Gilderoy Lockhart
2004 Pięcioro dzieci i „coś” Five Children and It wujek Albert
2007 Pojedynek Sleuth Mężczyzna wypytywany przez Edwarda Blacka w TV
2008 Walkiria Valkyrie Henning von Tresckow
2009 Radio na fali The Boat That Rocked Minister Dormandy
2011 Mój tydzień z Marilyn My week with Marilyn sir Laurence Olivier
2014 Jack Ryan: Teoria chaosu Jack Ryan: Shadow Recruit Viktor Cherevin
2017 Dunkierka Dunkirk Komandor Bolton
2017 Morderstwo w Orient Expressie Murder on the Orient Express Hercule Poirot reżyser

Aktor telewizyjny[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł polski
Tytuł oryginalny
Rola Uwagi
1981 Play for Today Billy (występ gościnny) Serial TV
Maybury Robert Clyde Moffat Serial TV
1982 Easter 2016 student
Too Late to Talk To Billy Billy Martin
1983 A Matter of Choice for Billy Billy Martin
To the Lighthouse Charles Tansley
1984 Boy in the Bush Jack Grant Serial TV
A Coming to Terms for Billy Billy Martin
1986 Ghosts Oswald
1987 The Lady’s Not for Burning Thomas Mendip
Koleje wojny
(Fortunes of War)
Guy Pringle Serial TV
1988 Strange Interlude Gordon Evans
Thompson różne role Serial TV
1989 Look Back in Anger Jimmy Porter
1995 Shadow of a Gunman
2001 Ostateczne rozwiązanie
(Conspiracy)
Reinhard Heydrich Film TV
2002 Shackleton sir Ernest Shackleton
2008 Wallander Kurt Wallander Serial TV

Dubbing i narracja[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł polski
Tytuł oryginalny
Rola Uwagi
1995 Anne Frank Remembered narrator Film dokumentalny o życiu Anny Frank, Film uhonorowany Oscarem w kategorii Najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny w roku 1996
1997 Great Composers narrator Serial dokumentalny o życiu najsłynniejszych kompozytorów
1998 Zimna wojna
Cold War
narrator Serial dokumentalny opowiadający historię świata w latach 1945–1989, w czasach tzw. Zimnej wojny
Universal Horror narrator Film dokumentalny o horrorach
1999 Wędrówki z dinozaurami
Walking With Dinosaurs
narrator w wersji angielskiej Sześcioodcinkowy serial dokumentalny o dinozaurach
The Periwig-Maker
Der Perückenmacher
Periwig-Maker (głos) Niemiecki krótkometrażowy film animowany, nominowany do nagrody Oscara w roku 2001 w kategorii Najlepszy krótkometrażowy film animowany
2000 Droga do El Dorado
The Road to El Dorado
Miguel (głos) Animowany film przygodowy
2001 Ballada o Wielkim Alu
The Ballad of Big Al
narrator w wersji angielskiej Film dokumentalny o domniemanych losach allozaura Wielkiego Ala, żyjącego 145 milionów lat temu
Wędrówki z bestiami
Walking with Beasts
narrator w wersji angielskiej Kontynuacja serialu Wędrówki z dinozaurami, opowiadająca o losach świata po wyginięciu dinozaurów
2003 World War 1 in Colour narrator Serial dokumentalny przedstawiający dzieje I wojny światowej poprzez pokolorowane materiały dokumentalne
2004 Cecil B. DeMille: American Epic narrator Film dokumentalny o życiu Cecila B. DeMille’a, amerykańskiego filmowca
2005 Zanim przywędrowały dinozaury
Walking with Monsters
narrator Serial dokumentalny o czasach przed pojawieniem się dinozaurów (od kambru do triasu)

Reżyser[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł polski
Tytuł oryginalny
Kraj(e) Scenariusz Główne role Opis
1988 Wieczór Trzech Króli
Twelfth Night, or What You Will
Wielka Brytania Kenneth Branagh

(na podstawie
Wieczoru Trzech Króli
Williama Szekspira
)
Richard Briers
Caroline Langrishe
Frances Barber
Anton Lesser
Film telewizyjny wyreżyserowany wraz z Paulem Kafno. Debiut reżyserski Branagha.
Viola rozbija się wraz ze swoim bratem bliźniakiem, Sebastianem u wybrzeży Illyrii. Rodzeństwo traci ze sobą kontakt i nie potrafi się odnaleźć. Viola przebiera się za mężczyznę i rozpoczyna służbę na dworze księcia Orsino, zakochanego w pięknej damie, Olivii. Książę postanawia użyć rozbitka jako posłańca między nimi. Olivia, wierząc, że Viola jest mężczyzną, zakochuje się w niej. Ta zaś podkochuje się w księciu, który uznaje ją za swoją powierniczkę. Kiedy pojawia się Sebastian, zamieszanie staje się jeszcze większe.
1989 Henryk V
Henry V
Wielka Brytania Kenneth Branagh

(na podstawie Henryka V Williama Szekspira)
Kenneth Branagh Kinowy debiut reżyserski Branagha.
Anglia i Francja na początku XV wieku. Trwa wojna stuletnia. Król Anglii Henryk V planuje objąć tron Francji. Przygotowuje się do ostatecznego starcia z królem Francji Karolem VI. Początkowo Henryk odnosi sukcesy wojenne, ale wkrótce w szeregi armii wkracza się wątpliwość. Żołnierze szybko tracą morale. W nocy przed decydującą bitwą Henryk incognito wędruje po obozie. Rankiem wygłasza pokrzepiającą mowę do swoich żołnierzy. W końcu dochodzi do bitwy pod Azincourt.
Film otrzymał wiele nagród.
1991 Umrzeć powtórnie
Dead Again
Stany Zjednoczone Scott Frank Kenneth Branagh
Emma Thompson
Detektyw Mike Church jest jednym z najlepszych ludzi w swoim fachu w Los Angeles. Ostatnio przeżywa złą passę. Z ochotą przyjmuje zlecenie od znajomego księdza. W kościelnym domu dziecka zjawiła się tajemnicza kobieta, która nic nie mówi, ma amnezję i cierpi na koszmary senne. Mike przyjmuje zadanie. Zatrudnia hipnotyzera Franklyna Madsona. Podczas sesji kobieta cofa się pamięcią do lat czterdziestych XX wieku. Twierdzi, że w 1948 była żoną Romana Staussa, który został skazany na śmierć za... zabójstwo żony. Wkrótce na jaw wychodzą kolejne tajemnice. Zagadka się zaczyna komplikować.
Podwójne role Emmy Thompson i Kennetha Branagha.
1992 Swan Song Wielka Brytania Hugh Cruttwell

(na podstawie Łabędziego śpiewu Antoniego Czechowa)
Richard Briers
sir John Gielgud
Nominacja do Oscara w kategorii: najlepszy film krótkometrażowy film aktorski.
Przyjaciele Petera
Peter’s Friends
Wielka Brytania Rita Rudner
Martin Bergmann
Stephen Fry
Hugh Laurie
Kenneth Branagh
Emma Thompson
Imelda Staunton
Alphonsia Emmanuel
Peter odziedziczył rodzinną posiadłość. Zaprasza do siebie swoich przyjaciół ze studiów, aby wspólnie uczcić nadchodzący Nowy Rok. Przez ostatnie 10 lat nie mieli ze sobą żadnego kontaktu. Do jego wiejskiej posiadłości przybywają: Andrew, Roger, Mary, Sarah i Maggie. Spotkanie po latach staje się dla wszystkich okazją do refleksji i weryfikacji dotychczasowych dokonań. Okazuje się, że życie boleśnie kontrastuje z ich młodzieńczymi marzeniami i ideałami.
1993 Wiele hałasu o nic
Much Ado About Nothing
Stany Zjednoczone Wielka Brytania Kenneth Branagh

(na podstawie Wiele hałasu o nic Williama Szekspira)
Kenneth Branagh
Emma Thompson
Książę Aragonii Don Pedro wraca ze zwycięskiej wojny. Tymczasem Hero i Claudio zamierzają się pobrać. Wraz z księciem postanawiają wyswatać swoich przyjaciół – Beatryce i Benedicka. Obydwoje są wrogami instytucji małżeństwa, a na dodatek nawzajem nie darzą siebie sympatią. Planom księcia i jego przyjaciół przeciwstawia się Don John, który nie chce dopuścić do zaślubin.
1994 Frankenstein
Mary Shelley’s Frankenstein
Stany Zjednoczone Wielka Brytania Japonia Frank Darabont
James Hart
Steph Lady

(na podstawie Frankensteina
Mary Shelley
)
Robert De Niro
Kenneth Branagh
W 1794 roku załoga żeglująca pod dowództwem kp. Roberta Waltona u wybrzeży Arktyki bierze na swój pokład rozbitka. Jest nim dr Victor Frankenstein. Uratowany naukowiec opowiada załodze statku historię swojego życia. Wychował się w okolicach Genewy. Po śmierci matki wyjechał na studia medyczne do Ingolstadt. Całkowicie pochłonęła go chęć poznania tajemnic życia i śmierci. Tworzy żywą istotę, składającą się z różnych ludzkich części. Wkrótce traci kontrolę nad swoim dziełem.
1995 W środku mrocznej zimy
A Midwinter’s Tale
Wielka Brytania Kenneth Branagh Richard Briers
Michael Maloney
Joan Collins
Niespełniony aktor Joe Harper przeżywający załamanie nerwowe, postanawia wystawić w wiejskim kościółku w wigilijny wieczór Hamleta. Nie mając pieniędzy, angażuje nieudolnych aktorów-amatorów, których jedyną zaletą jest olbrzymia chęć do gry. Wszyscy oni wyjeżdżają na prowincję, lecz opanowanie dość ekscentrycznych artystów jest zadaniem prawie niewykonalnym. Początkowe niesnaski przeradzają się wkrótce w szczere więzi przyjaźni.
1996 Hamlet Stany Zjednoczone Wielka Brytania Kenneth Branagh

(na podstawie Hamleta Williama Szekspira)
Kenneth Branagh
Kate Winslet
Julie Christie
Derek Jacobi
Jedyna pełnotekstowa – trwająca prawie 4 godziny – adaptacja dramatu Williama Szekspira, przeniesiona w XIX wiek.
Po śmierci króla Hamleta jego żona, królowa Gertruda wychodzi za mąż za Klaudiusza – brata zmarłego. Ten obejmuje pusty tron Danii. Do kraju ze studiów wraca książę Hamlet. Jest zrozpaczony śmiercią ojca i postępowaniem matki. Niebawem na zamku pojawia się duch króla Hamleta. Zjawa władcy nakłania syna, aby pomścił jego śmierć. Wkrótce Hamlet poznaje straszną prawdę.
2000 Stracone zachody miłości
Love’s Labour’s Lost
Francja Kanada Stany Zjednoczone Kenneth Branagh

(na podstawie Straconych zachodów miłości Williama Szekspira)
Kenneth Branagh
Alessandro Nivola
Alicia Silverstone
Natascha McElhone
Adaptacja komedii Szekspira zrealizowana w formie musicalu.
Rok 1939. Królestwo Navarry. Władca tego państwa nakłania swoich przyjaciół: Berowne’a, Longaville’a i Dumaine’a, aby złożyli wraz z nim przysięgę. Odtąd najbliższe trzy lata mają poświęcić wyłącznie na studiowaniu, poszczeniu jeden dzień w tygodniu, spaniu trzy godziny na dobę i braku spotkań z kobietami. Wkrótce na zamek przybywa piękna francuska księżniczka w otoczeniu swych równie pięknych dwórek. Mężczyźni stają przed poważną próbą.
2003 Listening Wielka Brytania Kenneth Branagh Paul McGann
Frances Barber
Film krótkometrażowy.
Uczestnik konkursu międzynarodowego 43. Krakowskiego Festiwalu Filmowego.
2006 Jak wam się podoba
As You Like It
Stany Zjednoczone Wielka Brytania Kenneth Branagh

(na podstawie
Jak wam się podoba Williama Szekspira
)
Bryce Dallas Howard
Kevin Kline
Akcja komedii Szekspira została przeniesiona na koniec XIX wieku.
Rosalinda jest córką księcia Seniora (skazanego na banicję) i mieszka u księcia Fredericka (który jest bratem księcia Seniora i zagarnął jego księstwo), gdzie jest wychowywana razem ze swoją kuzynką Celią (córką księcia Fredericka), która jest jej dobrą przyjaciółką. Rosalinda zakochuje się w młodym mężczyźnie o imieniu Orlando. Zaraz potem zostaje wygnana z księstwa i musi uciekać w przebraniu mężczyzny (od tego momentu nazywa się Genymede). Wraz z nią uciekają Celia i Touchstone (nadworny błazen). Gdy już przedostają się do lasu wpadają na Orlanda ze jego świtą, który ucieka przed swoim starszym bratem. Od tego momentu zaczyna się skomplikowana przygoda, w której przebrana Rosalinda próbuje odkryć co jej ukochany do niej czuje i zdobyć jego serce przy pomocy Ganymede’a.
Czarodziejski flet
The Magic Flute
Francja Wielka Brytania Kenneth Branagh
Stephen Fry

(na podstawie opery Czarodziejski flet Mozarta z librettem Schikanedera)
Joseph Kaiser
Benjamin Davis
Lyubov Petrova
René Pape
Na ziemie Królowej Nocy wchodzi przypadkiem Książę Tamino. Spotyka tam pokrytą piórami postać nadwornego ptasznika, Papageno, a trzy damy pokazują mu portret córki Królowej Nocy, Paminy. Sama władczyni prosi go o uwolnienie księżniczki, więzionej przez złego czarodzieja Sarastra. W nagrodę obiecuje mu jej rękę. Książę zgadza się na propozycję królowej. Otrzymuje od niej w darze czarodziejski flet – magiczny instrument chroniący przed wszelkimi niebezpieczeństwami.
2007 Pojedynek
Sleuth
Stany Zjednoczone Kenneth Branagh
Harold Pinter
Michael Caine
Jude Law
Andrew Wyke to starzejący się autor poczytnych kryminałów. Zaprasza on do swojej wiejskiej rezydencji bezrobotnego, młodego aktora pochodzenia włoskiego, Milo Tindle’a, który ma romansuje z jego żoną. Pisarz wciąga mężczyznę w grę, w której stawką są klejnoty o wartości wielu milionów dolarów.
2011 Thor Stany Zjednoczone Ashley Miller
Zack Stentz
Don Payne
Chris Hemsworth
Natalie Portman
Tom Hiddleston
Odyn skazuje swojego syna Thora na wygnanie. Zabiera mu boskie moce i zmusza do życia wśród ludzi.
2015 Kopciuszek Stany Zjednoczone Chris Weitz Lily James
Richard Madden
Cate Blanchett
Film wytwórni Walt Disney Pictures inspirowany filmem animowanym z 1950 roku.
2017 Morderstwo w Orient Expressie Stany Zjednoczone Michael Green Kenneth Branagh
2019 Artemis Fowl Stany Zjednoczone Michael Goldenberg
Adam Kline
Conor McPherson

(na podstawie serii
Artemis Fowl
Eoina Colfera)
Ferdia Shaw
Lara McDonnell
Judi Dench
Josh Gad
Nonso Anozie

Scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Producent[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rok Nagroda Kategoria Film Wynik
1988 BAFTA Aktor telewizyjny Koleje wojny Nominacja
1989 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych (NYFCC) Debiut reżyserski Henryk V Zwycięzca
1990 Oscar Aktor pierwszoplanowy Nominacja
Reżyser Nominacja
BAFTA Aktor pierwszoplanowy Nominacja
Felix Europejski aktor roku Zwycięzca
Europejski reżyser roku Zwycięzca
Młody europejski film roku Zwycięzca
1992 Złoty Niedźwiedź Konkurs główny Umrzeć powtórnie Nominacja
1993 Oscar Krótkometrażowy film aktorski Swan Song Nominacja
Złota Palma Konkurs główny Wiele hałasu o nic Nominacja
1994 Independent Spirit Film Nominacja
1995 Złoty Lew Konkurs główny W środku mrocznej zimy Nominacja
Saturn Aktor Frankenstein Nominacja
1996 Aktor Aktor drugoplanowy Otello Nominacja
1997 Oscar Scenariusz adaptowany Hamlet Nominacja
2000 Złota Malina Aktor drugoplanowy Bardzo dziki zachód Nominacja
2001 Emmy Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Ostateczne rozwiązanie Zwycięzca
2002 Złoty Glob Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Nominacja
AFI Aktor roku w filmie telewizyjnym lub miniserialu Nominacja
Emmy Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Shackleton Nominacja
2005 Emmy Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Warm Springs Nominacja
Satelita Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Nominacja
2006 Złoty Glob Aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Nominacja
Aktor Aktor w filmie telewizyjnym lub miniserialu Nominacja
2007 Złoty Lew Konkurs główny Pojedynek Nominacja
Lew Queer Wyróżnienie specjalne Zwycięzca
(Źródło: filmweb.pl)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kenneth Branagh (ang.). Listal. [dostęp 2018-06-04].
  2. Personalidade: Kenneth Branagh (Reino Unido) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2018-06-04].
  3. Kenneth Branagh (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2018-06-04].
  4. a b Kenneth Branagh Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2018-06-04].
  5. Kenneth Branagh – What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2009-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-04)].
  6. a b Kenneth Branagh Biography (1960-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2018-06-04].
  7. Artista: Kenneth Branagh (10 de Dezembro de 1960) (port.). Filmow. [dostęp 2018-06-04].
  8. Kenneth Branagh (wł.). MyMovies.it. [dostęp 2018-06-06].
  9. "Gwiezdne wojny": różni aktorzy grający tego samego bohatera (pol.). Onet.pl. [dostęp 2018-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-06-06)].
  10. a b c d Kenneth Branagh Dating (ang.). FamousFix. [dostęp 2018-06-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]