Mariawityzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mariawici)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mariawityzm
Mariawityzm
Dewiza: Wszystko na większą chwałę Bożą i cześć Przenajświętszej Maryi Panny
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Starokatolicyzm
Nurty pobożnościowe franciszkanizm
Patron św. Maria Franciszka, św. Alfons Maria Liguori, św. Ludwik Maria Grignion de Montfort
Zasięg geograficzny Europa, Ameryka, Afryka
Wnętrze Kościoła mariawickiego w Paryżu

Mariawityzmgrupa wyznań chrześcijańskich powstała w Polsce na przełomie XIX i XX wieku, oparta na objawieniu Miłosierdzia Bożego, którego miała dostąpić polska zakonnica Feliksa Kozłowska, która po objawieniach w 1893 podjęła misję uzdrowienia polskiego duchowieństwa. Wspólnota mariawicka działała początkowo w ramach Kościoła rzymskokatolickiego zachowując jego zwyczaje i praktyki pobożnościowe, jednak w 1906, po ekskomunice nałożonej przez papieża Piusa X na założycielkę i księdza Jana Kowalskiego, została z niego wyłączona[1].

Mariawityzm jest wyznaniem oryginalnie polskim, wywodzącym się organizacyjnie z ruchu honorackiego. Współcześnie około 25 tysięcy chrześcijan w Polsce przyznaje się do wyznania mariawickiego[1]. Wspólnoty mariawickie istnieją też w niektórych krajach Europy Zachodniej, Afryki i obu Ameryk.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa mariawityzm pochodzi od łacińskich słów Mariae vitam (imitantes), co w języku polskim oznacza Maryi życie (naśladujący). Nazwa ta wyraża naśladowanie życia Matki Bożej, jej pokory, miłości, czystości i modlitwy oraz szerzenie kultu maryjnego.

Pochodzenie nazwy jest według Marii Franciszki nadprzyrodzone. Pochodzi ona z pierwszego objawienia w Dziele Wielkiego Miłosierdzia: Chcę, aby powstała Wspólnota Kapłanów o nazwie Mariawitów[2].

W początkach XX wieku przeciwnicy mariawityzmu nazywali go obraźliwie sektą pseudokatolicką, mankietnictwem bądź kozłowityzmem.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Mariawityzm wyznawany jest głównie w Polsce i we Francji, a także w licznej diasporze w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Niemczech, Argentynie, Kamerunie, Gabonie, Kongu, Demokratycznej Republice Konga, Włoszech, Szwecji, Paragwaju, Urugwaju, Brazylii i Maroku.

Starokatolicki Kościół Mariawitów w 1935 przeszedł przez swój pierwszy wielki rozłam; w miarę upływu lat poszczególne wspólnoty na świecie zaczęły się usamodzielniać, co doprowadziło do powstania kilku niezależnych Kościołów mariawickich, m.in.:

Niegdyś parafie mariawickie istniały na terenie obecnej Litwy, Łotwy, Ukrainy, Białorusi, Rosji, Węgier i Wielkiej Brytanii. Na świecie żyli też kapłani i siostry należący do zgromadzeń mariawickich, a pracujący w innych kościołach chrześcijańskich, głównie starokatolickich m.in. w Holandii i Stanach Zjednoczonych.

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Mariawityzm
Emblemat mariawicki (wersja uproszczona).png Emblemat mariawicki
 PortalKategoria

Mariawityzm opiera się na katolickich zasadach wiary i moralności zawartych w księgach kanonicznych Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu oraz dogmatach określonych na pierwszych siedmiu soborach powszechnych i tradycji niepodzielonego Kościoła . Opiera się również na Objawieniu o Bożym Miłosierdziu, otrzymanym przez Założycielkę mariawityzmu świętą Marię Franciszkę Kozłowską, wskazującym, że ratunek dla pogrążonego w grzechach świata jest w Chrystusie obecnym w Przenajświętszym Sakramencie oraz we wzywaniu nieustającej pomocy Matki Boskiej. Niepokalane Poczęcie i Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny mimo szczególnego szacunku, jakim się je otacza, traktowane są jako prawda wiary, a nie jako dogmat, co znaczy, że wiara w nie jest uważana za konieczną do zbawienia.

Kościoły mariawickie nie ustanawiają dogmatów i nie uznają tych dogmatów, które zostały ogłoszone po rozdziale Kościoła powszechnego w 1054, zatem pod względem dogmatycznym – podobnie jak inne Kościoły starokatolickie – bliższe są prawosławiu niż rzymskokatolicyzmowi. Uważają bowiem, że tylko sobór ekumeniczny jako reprezentujący całe chrześcijaństwo, może ustanawiać dogmaty obowiązujące wszystkich chrześcijan. Nie uznają też prymatu żadnego biskupa oraz nieomylności człowieka w sprawach wiary i moralności. Wszystkie posługi w Kościele mariawickim są bezpłatne, zgodnie z zaleceniem Chrystusa: Darmoście wzięli, darmo dawajcie (Mt 10,8). Duchowieństwu wolno jest przyjmować dobrowolne ofiary za posługi religijne, ale nie może ich żądać. Wszystkich obowiązuje zachowanie ducha franciszkańskiego. Kapłanom w ich pracy ma przyświecać hasło: Wszystko na większą chwałę Bożą i cześć Najświętszej Maryi Panny.

Wyznawcy mariawityzmu uznają siedem katolickich Sakramentów Świętych, przy czym poszczególne wspólnoty, mają różne poglądy na temat form sakramentów. Komunia Święta udzielana jest wiernym pod postaciami chleba i wina. Mariawici uważają dogmaty jako drogowskazy, przez co nie uznają ekskomunik, a więc nie wykluczają ze swego grona myślących inaczej.

Najwyższą cześć mariawici oddają Bogu w Trójcy Przenajświętszej jedynemu, Ojcu, Synowi i Duchowi Świętemu[a]. Centralnym elementem kultu oddawanego Bogu jest Msza Święta, która jest uobecnieniem zbawczej Ofiary Chrystusa. Głównym zadaniem mariawitów jest szerzenie czci dla Przenajświętszego Sakramentu, która w życiu wiernych ma się wyrażać w częstym i godnym przyjmowaniu Komunii Świętej oraz odprawianiu adoracji ubłagania. Każdy z wyznawców powinien odprawiać godzinną adorację Przenajświętszego Sakramentu przynajmniej raz w miesiącu, a także uczestniczyć w niedziele i święta we Mszy Świętej. Duchowieństwo i osoby zakonne mają obowiązek odprawiać adorację codziennie.

Szczególną czcią darzona jest Matka Boska Nieustającej Pomocy, jej obrazy znajdują się w każdej świątyni mariawickiej. Mariawici oddają także cześć świętym, aniołom i męczennikom. Szczególnym szacunkiem darzeni są: św. Maria Franciszka Kozłowska, św. Franciszek z Asyżu, św. Klara, św. Józef, św. Anna, św. Alfons, św. Ludwik, św. Michał Archanioł a także apostołowie i ewangeliści. W kulcie świętych zachowuje się jednak właściwy umiar i powagę, przytacza ich jako wzory do naśladowania, a opierając się na wierze w świętych obcowanie, Kościół uznaje ich za specjalnych pośredników między ludem a Chrystusem. Kościół wierzy, że Bóg sprawuje cuda w duszy człowieka, ale nie uznaje cudownych relikwii, kultu obrazów i figur. Nie odrzuca jednak wielkiego poszanowania, jakim powinno się otaczać obrazy treści religijnej oraz relikwie i pamiątki po świętych.

W Kościele mariawitów wszystkie czynności liturgiczne oraz Msze Święte są odprawiane w języku narodowym od 1907. Większości nabożeństw towarzyszy wystawienie Przenajświętszego Sakramentu. W Polsce Msza Święta sprawowana jest przodem do tabernakulum, w zmodyfikowanym rycie trydenckim.

W Kościele Katolickim Mariawitów w Polsce (tzw. denominacji felicjanowskiej) praktykuje się kapłaństwo i biskupstwo kobiet.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mariawityzm, wśród wyznań chrześcijańskich w Polsce, jako jedyny ma genezę czysto polską[3]. Powstał on na podstawie objawienia Bożego, jakie otrzymała Feliksa Kozłowska, imiona zakonne Maria Franciszka, pod koniec XIX wieku na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po powstaniu styczniowym na terenie zaboru rosyjskiego administracja carska zaczęła ograniczać funkcjonowanie Kościoła katolickiego, kojarzonego z kultywowaniem polskości. Skasowano wiele zgromadzeń zakonnych, utrudniano przyjmowanie do nowicjatu przez co zakony musiały działać w ukryciu[4]. Na skutek ograniczania życia zakonnego przez władze carskie w latach 70. i 80 XIX wieku zaczęły powstawać liczne ukryte zgromadzenia honorackie[5]. Parafiom pozwolono zachować jedynie niewielkie majątki ziemskie, zaś księża stali się urzędnikami państwowymi, a ich pensje wypłacano ze specjalnego funduszu. W wyniku tych działań administracyjnych drastycznie obniżyły się dochody duchownych. Proboszczowie, aby utrzymać siebie, wikarych oraz pokryć koszta funkcjonowania parafii często podnosili opłaty za posługi religijne. Szczególnie uderzało to w ubogą ludność wiejską, dla której religia była integralną częścią życia społecznego. Zdarzały się przypadki przeznaczania przez księży funduszy parafialnych na utrzymanie krewnych. Wierni uskarżali się również na brak zaangażowania w pracę duszpasterską czy wręcz na lekceważenie ich ze strony kapłanów, na niezrozumiałe i schematyczne kazania, udzielanie komunii bez odpowiedniego przygotowania wiernych, odprawianie mszy jedynie w ważne święta, często bez kazań, na odmowy spowiedzi. Powszechnie rozpowszechniło się wówczas przekonanie, że wystarczy, jeśli wierni będą przystępować do komunii dwa, trzy razy w roku[4].

Pojawiały się także skargi na przekraczanie przez duchownych norm moralnych. Niektórych księży przyłapywano na hazardzie (karciarstwo), zbyt częstym przebywaniu w towarzystwie ludzi świeckich, nadużywaniu używek w postaci tytoniu czy alkoholu. Do takich sytuacji prowadziła pobłażliwość biskupów, którzy przymykali oko na nadużycia duchownych. Do tego stanu rzeczy przyczyniał się nieodpowiedni system edukacji w seminariach oraz niskie wymagania wobec kandydatów. Dopiero w roku 1906, czyli w okresie tworzenia się mariawityzmu, do seminariów wprowadzono pedagogikę i socjologię. Innym problemem były różnice społeczne gdyż księża często dystansowali się od wiernych pochodzących z niższych warstw. W okresie tym niezwykle żywo dyskutowano nad potrzebą zmian w Kościele[4].

Dzieło Wielkiego Miłosierdzia[edytuj | edytuj kod]

W tej sytuacji 2 sierpnia 1893 w kościele rzymskokatolickiego seminarium duchownego w Płocku przed ołtarzem Matki Boskiej Anielskiej, założycielka i matka przełożona ukrytego zgromadzenia honorackiego Sióstr Ubogich Świętej Klary – Maria Franciszka, miała otrzymać objawienie nazwane Dziełem Wielkiego Miłosierdzia. Wydarzenie to jest uznawane za początek mariawityzmu. Jego istota polega na wskazywaniu pogrążonemu w grzechach światu ratunku i odnowy moralnej przez cześć dla Przenajświętszego Sakramentu, co się wyraża w częstym przyjmowaniu Komunii Świętej i adoracji Przenajświętszego Sakramentu oraz wzywaniu pomocy Matki Bożej. Na podstawie tego objawienia powołane zostało Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów.

Pierwsi księża mariawici wywodzili się z elity duchowieństwa rzymskokatolickiego, byli to głównie profesorowie seminarium. Nie pobierali oni opłat za posługi religijne, prowadzili ożywioną pracę duszpasterską, toteż mariawityzm dość szybko zdobywał popularność i poparcie wśród ludności, zwłaszcza w parafiach wiejskich na obszarze zaboru rosyjskiego. Niekonwencjonalną pracą duszpasterską spowodowali radykalną odnowę duchową i moralną wiernych. W 1903 kapłani mariawici wręczyli teksty objawień i krótką historię Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów biskupom: lubelskiemu, płockiemu i warszawskiemu. Podczas pobytu w Rzymie, 6 sierpnia szesnastu kapłanów mariawitów dokonało wyboru przełożonego Zgromadzenia, którym został ks. Jan Maria Michał Kowalski. 13 sierpnia 1903 delegacja szesnastu kapłanów wraz z założycielką wręczyła papieżowi Piusowi X rękopis z objawieniami i historią zgromadzenia oraz prośbę o jego zatwierdzenie.

Po powrocie z Rzymu, siostra Maria Franciszka Kozłowska utworzyła Związek Mariawitów Nieustającej Adoracji Ubłagania, który skupiał wszystkich mariawitów w zgromadzeniach: kapłanów, sióstr, tercjarzy i bractwa. Głównym zadaniem związku miało być przywrócenie na całym świecie najwyższej chwały Bogu, odrodzenie duchowe i powrót do gorliwości pierwszych chrześcijan. Kapłani i siostry przyjmując zakonne, franciszkańskie reguły i formy chcieli działać w łonie Kościoła rzymskokatolickiego jako grupa misyjna, bez zamiaru tworzenia samodzielnej konfesji.

Powstanie niezależnej wspólnoty[edytuj | edytuj kod]

Na posiedzeniu 31 sierpnia 1904 Kongregacja Świętego Oficjum wydała dekret ogłoszony 4 września 1904, na mocy którego nakazała rozwiązanie Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, a utrzymywanie kontaktów z Feliksą Marią Franciszką Kozłowską zostało surowo zakazane[6]. Wykonawcą dekretu Watykan ustanowił nieprzychylnego mariawityzmowi bp. Jerzego Szembeka[5]. Dekret ten rozpoczął próby likwidacji mariawityzmu[6]. Zdarzały się przypadki zwalniania mariawitów z pracy, urządzano pikiety uniemożliwiające odprawianie nabożeństw, blokowano pochówki wiernych czy nawet wynoszono ciała zmarłych poza cmentarz[4]. 27 stycznia 1906 przez arcybiskupa warszawskiego został suspendowany prowincjał płocki Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów ks. Jan Kowalski. Spowodowało to wypowiedzenie posłuszeństwa swoim biskupom przez członków Zgromadzenia – 1 lutego 1906 arcybiskupowi warszawskiemu Wincentemu Popiel-Chościakowi, a 8 lutego biskupowi płockiemu Apolinaremu Wnukowskiemu[6]. W ciągu sześciu tygodni do połowy marca 1906 na mariawityzm przeszło 16 parafii rzymskokatolickich wraz z około 50–60 tysiącami wiernych[7]. Pomiędzy lutym a kwietniem 1906 roku doszło do pogromów religijnych, w których po obu stronach zginęło 18 osób, a kilkaset odniosło rany[4].

5 kwietnia 1906 papież Pius X podpisał encyklikę Tribus circiter potępiającą mariawitów, która została odczytana w kościołach katedralnych w Warszawie, Płocku i Lublinie w Wielki Czwartek 12 kwietnia 1906.

28 listopada 1906 władze carskie wydały dekret prawnie legalizujący działanie Związku Mariawitów w cesarstwie rosyjskim. W tej sytuacji mariawici – 33 duchownych, s. Maria Franciszka Kozłowska z siostrami zakonnymi i rzeszą wiernych organizowali się w niezależny Kościół. Dekret nakazywał jednak mariawitom opuszczenie kościołów parafialnych. Wobec tego urzędowego nakazu mariawici w okresie czterech lat zbudowali 38 kościołów i 34 kaplice, organizując odrębne parafie w archidiecezji warszawskiej oraz diecezjach płockiej, lubelskiej, kieleckiej, sandomierskiej i sejneńskiej. W parafiach obok pracy duszpasterskiej zmierzającej do ożywienie życia religijnego, prowadzono szeroko zakrojoną działalność kulturalno-oświatową i charytatywną. Podczas pasterki 24 grudnia 1906 kapłani mariawiccy odprawili pierwszą Mszę świętą w języku polskim w kaplicy sióstr w Płocku.

Następnie 5 grudnia tegoż roku został wydany dekret Kongregacji Świętego Oficjum o ekskomunice większej, zwanej popularnie klątwą, na ks. Marię Jana Kowalskiego i Marię Franciszkę Kozłowską. Feliksa Kozłowska została jako pierwsza kobieta w historii chrześcijaństwa imiennie ekskomunikowana. Kapłanom mariawickim, również pod groźbą ekskomuniki, wyznaczono 20 dni na zerwanie z ruchem. Dekret został ogłoszony 30 grudnia 1906 w diecezji warszawskiej, płockiej i lubelskiej. Ten dzień uważa się za ostateczną datę wyłączenia mariawitów z Kościoła rzymskokatolickiego.

Rozwój Kościoła Mariawitów[edytuj | edytuj kod]

16 lutego 1909 minister spraw wewnętrznych zatwierdził strukturę organizacyjno-administracyjną wyznania mariawitów. We wrześniu 1909, na zaproszenie od biskupa starokatolickiego Austrii, udała się delegacja księży mariawitów – ks. Jan Maria Michał Kowalski, ks. Roman Maria Jakub Próchniewski, ks. Leon Maria Andrzej Gołębiowski – na kongres starokatolików do Wiednia. Tam podczas obrad, 7 września 1909, uczestnicy kongresu po zapoznaniu się z zasadami ruchu mariawickiego, przyjęli Kościół Katolicki Mariawitów do Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich, a 5 października tego roku w starokatolickiej katedrze w Utrechcie ks. Jan Kowalski otrzymał święcenia biskupie. Po powrocie z Holandii biskup Jan Kowalski rozpoczął pierwszą wizytację biskupią parafii mariawickich. W 1910 w Łowiczu sakrę biskupią przyjęli dwaj księża: Roman Maria Jakub Próchniewski i Leon Maria Andrzej Gołębiowski. W tym roku liczba mariawitów na ziemiach polskich wzrosła do 162 250 wiernych[7].

11 marca 1912, na podstawie aktu prawnego Prawo o wyznaniu Mariawitów, Kościół Mariawitów został zalegalizowany jako związek religijny na równi z innymi prawnie uznanymi przez władze cesarstwa rosyjskiego Kościołami chrześcijańskimi. Ustawa ta dawała mariawitom prawo do sprawowania obrzędów religijnych zgodnie z przyjętymi zwyczajami i przepisami, zezwalała na publiczne odprawianie nabożeństw we własnych świątyniach i kaplicach, wygłaszanie kazań i spełnianie wszystkich posług religijnych. W latach 1911–1914 wybudowano Świątynię i Klasztor w Płocku, będący siedzibą władz Kościoła. Już w pierwszych latach istnienia Kościół Mariawitów wprowadził język polski do liturgii, częstą Komunię św. i adorację Przenajświętszego Sakramentu oraz inne zmiany, które w Kościele rzymskokatolickim wprowadzono dopiero w następstwie Soboru Watykańskiego II.

W 1918 Kościół posiadał m.in. 42 ochronki, 47 szkół, 11 przytułków oraz 11 tanich kuchni. W roku 1919 Kościół Katolicki Mariawitów, dając wyraz swej przynależności do starokatolicyzmu, zmienił swoją nazwę na Staro-Katolicki Kościół Mariawitów.

Na początku 1920 Feliksa Kozłowska, wyniszczona postami, odprawiająca od wybuchu I wojny światowej coroczne, ścisłe, czterdziestodniowe rekolekcje, zachorowała na wodną puchlinę. 23 sierpnia 1921 zmarła na nowotwór wątroby. W dniu jej śmierci Kościół Mariawitów liczył 3 biskupów, 30 kapłanów i 57 braci zakonnych, 244 sióstr zakonnych i około 43 tysiące wiernych. Posiadał 67 parafii, 38 filii, 77 kościołów, 58 kaplic, 72 domy parafialne, 25 szkół, 1 progimnazjum, 45 przedszkoli, 14 czytelni, 28 sal zajęć, 32 zakłady rękodzielnicze, 4 internaty dla sierot, 13 domów starców, 7 piekarni, 2 straże ogniowe, 22 gospodarstwa rolne oraz 3 towarzystwa pożyczkowo-oszczędnościowe i 43 związki wspomagania ubogich. Poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na Litwie i Rusi było 6 parafii, 3 filie, 3 kościoły, 7 kaplic i 3 domy parafialne.

Rządy arcybiskupa Kowalskiego[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci św. Marii Franciszki cała władza zwierzchnia przeszła w ręce arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego. W świetle przepisów legalizujących mariawityzm, arcybiskup Kowalski był reprezentantem Kościoła mariawitów i jego jednoosobowym organem, ponadto był Ministrem Generalnym Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, którego urząd był dożywotni. W jego osobie mariawici upatrywali spadkobiercę duchowego założycielki. Pod jego kierunkiem Kościół rozwijał intensywnie swoje życie duchowe i społeczne. Zyskawszy tak wielki autorytet arcybiskup Kowalski wszedł na drogę własnych wizji, które nazywał zrozumieniami.

Pierwszym doniosłym wydarzeniem było wprowadzenie, w pierwszą rocznicę śmierci Mateczki, 23 sierpnia 1922, udzielania wiernym Komunii św. pod dwiema postaciami (chleba i wina). Ten sposób udzielania Komunii św. był praktykowany w Kościele Zachodnim do XIII wieku. W tym samym roku w Płocku otworzono drukarnię przyklasztorną. Jako pierwsze ukazało się Dzieło Wielkiego Miłosierdzia o objętości 618 stron, zawierające Objawienia św. Marii Franciszki, jej życiorys, ustawy zakonne oraz traktaty religijne o życiu duchowym napisany przez Mateczkę. Nową przełożoną generalną Zgromadzenia Sióstr Mariawitek została, późniejsza arcykapłanka Izabela Wiłucka-Kowalska. W 1923, zgodnie z zaleceniami Matki Założycielki postanowiono udzielić święceń biskupich trzem kapłanom: Wawrzyńcowi Marii Franciszkowi Rostworowskiemu, Klemensowi Marii Filipowi Feldmanowi i Wacławowi Marii Bartłomiejowi Przysieckiemu.

Arcybiskup Kowalski ogłosił listem pasterskim z dnia 18 kwietnia 1924 zniesienie przymusowego celibatu i wprowadzenie dla kapłanów mistycznych związków małżeńskich z siostrami zakonnymi, z których to związków narodzone dzieci miały być niepokalanie poczęte[b]. Ujawniono też związek arcybiskupa z przełożoną Zgromadzenia Sióstr Mariawitek, Antoniną Marią Izabelą Wiłucką zawarty w roku 1922. Wśród duchowieństwa mariawickiego wywołało to szeroką reakcję. Część kapłanów kierująca się posłuszeństwem zakonnym, przyjęła to za zrządzenie Opatrzności Bożej. Inni zaś uznawali, iż związki małżeńskie kapłanów pozostają w sprzeczności ze złożonymi ślubami zakonnymi oraz ustawami kapłanów mariawitów. Na skutek tego wydarzenia 6 kapłanów wypowiedziało posłuszeństwo arcybiskupowi i odeszło z Kościoła Mariawitów. Część z kapłanów, którzy odeszli od mariawityzmu, przeszła do Kościoła rzymskokatolickiego i zapisała na niego nieruchomości parafialne. W związku z wprowadzeniem małżeństw między kapłanami i siostrami zakonnymi, również Unia Utrechcka zawiesiła stosunki ze Starokatolickim Kościołem Mariawitów. W tym też roku arcybiskup ogłosił że Ofiara Mszy Świętej odprawiana w grzechu nieczystym lub za pieniądze jest nieważna.

Jesienią 1926 dwunastoosobowa delegacja mariawicka udała się w podróż do patriarchatów prawosławnych i do Ziemi Świętej. Pierwszym etapem podróży były patriarchaty słowiańskie: Belgrad i Sofia. Następnie delegacja mariawicka udała się do patriarchatów w Konstantynopolu, Jerozolimie i Aleksandrii, odwiedzili także siedzibę Greckiego Kościoła Prawosławnego. Chodziło o nawiązanie stosunków ekumenicznych z tymi Kościołami i zapoznanie ich z ideą mariawityzmu, jak też o zwiedzenie Ziemi Świętej. Próba nawiązania stosunków nie przyniosła rezultatu.

W ciągu całego omawianego okresu trwały prześladowania, które kierowane były tak przeciwko całemu Kościołowi mariawickiemu, jak i pojedynczym członkom. Samemu arcybiskupowi Michałowi wytyczono ponad 20 procesów karnych. W 1926 za rzekome bluźnierstwa skazano go na rok twierdzy, w 1929 za wydanie Starego Testamentu opatrzonego komentarzami – na rok więzienia. Mimo tych trudności mariawici rozumieli, że cierpienia są częścią składową powołania chrześcijańskiego. W 1928 mariawici nawiązali oficjalne kontakty z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim. Od tego czasu duchowni polskokatoliccy mogli odprawiać nabożeństwa w kościołach mariawickich, korzystać z mszałów, szat liturgicznych i akt stanu cywilnego. Dla Kościoła narodowego miało to ważne znaczenie, gdyż wówczas Kościół ten nie był zalegalizowany.

W 1929 arcybiskup ogłosił postanowienie o mających nastąpić święceniach kapłańskich sióstr. Pierwsze święcenia nastąpiły 28 marca tego roku, kiedy to otrzymało je dwanaście sióstr zakonnych, ponadto przełożona zgromadzenia Maria Izabela Wiłucka otrzymała święcenia biskupie. Wiadomości o święceniach kobiet opisywane były nie tylko w prasie polskiej, ale także i światowej. Wśród przeciwników mariawityzmu wywołało to nowy odzew gniewu i oburzenia, ponowili żądania likwidacji Kościoła mariawitów. W rok po tym wydarzeniu arcybiskup zniósł obowiązkową spowiedź uszną, a na jej miejsce wprowadził spowiedź ogólną z rozgrzeszeniem kapłana. Dalsze listy Kowalskiego z lat 1930–1934 znosiły tytuły duchownych, wprowadzały Komunię św. dla dzieci, nakazywały zniszczenie nałogu palenia tytoniu i picia wódki, znosiły stan duchowny, wprowadzając kapłaństwo powszechne, znosiły obrzęd święcenia wody oraz obowiązkowe posty.

Mariawici osiągali wówczas poważne rezultaty w pracy duchowej, a także w rozwoju swych ośrodków, byli znani z ubóstwa i oparcia się jedynie na własnej pracy oraz ofiarności wiernych. Rozrastało się też w tym czasie centrum w Płocku. Podobne tendencje widziano w Felicjanowie, Cegłowie, Wiśniewie. Cały ośrodek w Płocku liczył w latach 1931–1935 około 500 osób.

Rozłam w mariawityzmie[edytuj | edytuj kod]

Generalna ocena działalności arcybiskupa Kowalskiego w sposób otwarty i jawny przez zdecydowaną większość duchowieństwa nastąpiła na przełomie 1934 i 1935 roku. Na odbytej 4 i 5 października 1934 kapitule biskupi i kapłani domagali się zmiany kierunku w nauczaniu i administrowaniu w Kościele. Arcybiskup Kowalski temu żądaniu stanowczo odmówił. 29 stycznia 1935 doszło więc do kolejnej kapituły kapłanów z udziałem delegatów z parafii i sióstr zakonnych, która podjęła uchwałę o odsunięciu arcybiskupa Kowalskiego od władzy w Kościele. Kapituła generalna wybrała przełożonego Kościoła biskupa Klemensa Marię Filipa Feldmana, przyznając mu tytuł biskupa naczelnego. Postanowiono wówczas, że Kościołem rządzić będzie synod jako organ kolegialny złożony z biskupów i wybranych kapłanów. Kapituła wezwała arcybiskupa Kowalskiego do podporządkowania się jej postanowieniom, uznania wybranego zwierzchnika za swojego przełożonego, zrzeczenia się tytułu własności do wszystkich nieruchomości zapisanych w testamencie św. Marii Franciszki na jego nazwisko i usunięcia się wraz ze swoją małżonką do Felicjanowa koło Płocka, gdzie miał mieć wyznaczone mieszkanie, opiekę i całkowite utrzymanie do śmierci.

Arcybiskup Kowalski wraz ze swymi zwolennikami w ogólnej liczbie 112 osób został 12 marca 1935 pod przymusem przeniesiony do Felicjanowa. Po jego stronie opowiedziało się 3 kapłanów i około 80 sióstr zakonnych. Przeniesienie było potwierdzone interwencją płockiego oddziału urzędu wojewódzkiego, a w jej wyniku zrzeczeniem się przez Kowalskiego urzędów kościelnych i praw własności do świątyni i klasztoru w Płocku. Zwolennicy arcybiskupa uznali akt zwołania kapituły za nielegalny. Powołali się na wewnętrzne przepisy, w świetle których wybór ministra generalnego dopuszczalny był tylko w wypadku niezdolności do sprawowania urzędu przez jego poprzednika. Wybór powinien być poprzedzony dobrowolnym zrzeczeniem się urzędu przez ustępującego. Był to bowiem urząd dożywotni.

Mariawityzm rozpadł się na dwie denominacje. Początkowo obydwie strony walczyły o zatrzymanie ówczesnej nazwy wspólnoty: Starokatolicki Kościół Mariawitów, po czym strona felicjanowska powróciła do pierwotnej nazwy, która brzmiała: Kościół Katolicki Mariawitów. Podział liczbowy wiernych w parafiach ukształtował się w stosunku 4:1 na korzyść denominacji płockiej z tym, że około 30% wyznawców odeszło w ogóle od mariawityzmu. W roku 2016 proporcja ta wynosiła 12:1 na korzyść denominacji płockiej.

Mariawityzm po rozłamie[edytuj | edytuj kod]

Po rozłamie Kościół Starokatolicki Mariawitów stopniowo odchodził od reform abp Kowalskiego. 2 maja 1935 uznano „kapłaństwo sióstr zakonnych za instytucję prywatną” – zabroniono kapłankom i biskupkom sprawować obowiązki duszpasterskie, a 6 marca 1938 skasowano kapłaństwo kobiet całkowicie. Przywrócono ceremonie nabożeństw wielkotygodniowych, święcenie wody, oleju i inne sakramentalia. Część reform, które mariawici płoccy uznali za dobre – pozostawiono, resztę odrzucono bądź nie praktykowano.

9 lipca 1936 abp Michał został osadzony w więzieniu na mocy niewykonywanego wyroku z 22 października 1931, a następnie na żądanie biskupa Filipa Feldmana Urząd Wojewódzki w Warszawie zabezpieczył majątek felicjanowski przed, jak mówi pismo: „rozgrabieniem go przez pozostałe siostry mariawitki”. W więzieniu abp Kowalski doznał – jak twierdził – nowych objawień, na których podstawie ogłosił swojemu odłamowi w 1938 nową naukę o Trójcy Świętej. Koncepcja ta zakłada, że tak jak Druga Osoba Trójcy wcieliła się w Jezusa Chrystusa, tak Bóg Ojciec wcielił się w Maryję, a Duch Święty w Mateczkę Kozłowską. W późniejszym czasie powstaje niezależna wspólnota mariawitów w Niemczech, pod nazwą Kościół Katolicki Zakonu Mariawitów w Niemczech (obecnie Kościół Zakonu Mariawitów w Niemczech) oraz kilka w Afryce i Ameryce Południowej, wśród nich znajduje się Kościół Katolicki Mariawitów w Kamerunie.

Idea mariawityzmu za sprawą polskich emigrantów przeszczepiona została za ocean, gdzie w 1930 powstał Kościół Starokatolicki Mariawitów w Ameryce Północnej. Wspólnota ta sprzeciwiała się reformom arcybiskupa Kowalskiego i powróciła do dawnych praktyk mariawickich z czasów życia Mateczki.

Znani mariawici[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Przez denominację felicjanowską doktryna ta została w swoisty sposób reinterpretowana w roku 1938 co wzbudziło wiele kontrowersji.
  2. Małżeństwa mistyczne miały na celu wzajemną pomoc współmałżonków w dążeniu do wypełniania woli Bożej. Główny nacisk miał być położony na duchowy wymiar małżeństwa choć małżeństwa te były pełnoprawnymi związkami. Warunkiem ich zawarcia było zachowanie dziewictwa przez małżonkę do czasu narodzin dziecka, które miało otworzyć łono matki (Religie i kościoły w Polsce – Kościół Katolicki Mariawitów).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mariawityzm – Historia. [dostęp 2016-06-15].
  2. ks. Wojciech Różyk, "Objawienia" Marii Franciszki Kozłowskiej, Świdnica 2006, str. 151.
  3. Polskokatolicyzm powstał w Stanach Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku
  4. a b c d e Łukasz Rządzik. Mariawityzm jako alternatywa dla Kościoła katolickiego. „The Polish Journal of the Arts and Culture”, s. 49-58, Nr 5 (2/2013). 
  5. a b Historia Kościoła. mariawita.pl. [dostęp 2018-03-24].
  6. a b c Paweł Bieliński: Mariawityzm - sto lat po rozłamie. mariawita.pl, 2006-01-27. [dostęp 2018-03-20].
  7. a b Stanisław Rybak. Mariawityzm Studium historyczne. . s. 43. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mazur Krzysztof, Mariawityzm w Polsce, Kraków 1991
  • Rybak Stanisław, Mariawityzm. Studium historyczne, Warszawa 1992
  • Tempczyk Katarzyna, "<<Nowe przymierze uczynił Pan z nami...>> Teologia Kościoła Katolickiego Mariawitów", Warszawa 2011

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]