Małżeństwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne znaczenia.
Para obrączek ślubnych stanowi symbol małżeństwa

Małżeństwo – związek, zazwyczaj mężczyzny i kobiety, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki małżonków oraz status ich możliwego potomstwa[1].

Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim[1][2].

W cywilizacji zachodniej ugruntowane jest małżeństwo monogamiczne, jednak tradycyjne znaczenie małżeństwa w zasięgu niektórych kultur czy religii obejmowało bądź nadal obejmuje również poligynię, a niektóre grupy etniczne uznają poliandrię[1].

Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co zazwyczaj wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją[1][2][3].

Etymologia w języku polskim

Jedna z hipotez omawiających etymologię słowa "małżeństwo" w języku polskim wskazuje, że wywodzi się od słowa małżonka, ściślej – od wcześniej już używanego wyrazu małżona o znaczeniu "żona pojęta uroczyście na mal", w którym mal- wywodzi się od starogermańskiego māl lub mahal oznaczającego "umowę, kontrakt". Drugi człon – žona – ma już charakter słowiański. Polszczyzna przejęła wyraz małżonka prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku z języka staroczeskiego – malženka, zdrobnienie od malžena czyli "ślubna żona". Z pierwszej połowy XVI wieku pochodzą dokumenty używające słowa małżonek (sporadycznie: małżon) utworzonego od leksemu małżonka. Natomiast słowo małżeństwo pojawia się wcześniej, bo już w pierwszej połowie XV wieku, prawdopodobnie też na wzór staroczeskiego malženstvo. Inna hipoteza zakłada, iż podstawą etymologiczną omawianego słowa był staroniemiecki leksem ge-mahelo (obecnie gemahl) – małżonek, przejęty przez Słowian bez nagłosowego ge-.

Spory o definicję w świecie zachodnim

Małżeństwo jako związek męża i żony jest opisywane w definicjach encyklopedycznych i słownikowych publikowanych w Polsce przez ostatnie 150 lat. W kilku ostatnich latach pojawiły się definicje, które w miejsce męża i żony wprowadziły określenia naturalne płciowo takie jak osoby, ludzie. Tendencja ta jest widoczna głównie w słownikach anglojęzycznych. W publikacjach w języku polskim takie podejście przedstawia Encyklopedia powszechna, wydana przez Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński z 2002. W Encyklopedii nowej generacji E2.0 oraz Encyklopedia PWN A-Z. Oryginalna Azetka z 2008 nie zamieszczono definicji małżeństwa[4]. Dyskusje nad definicją małżeństwa związane są z protestami zwolenników związków osób tej samej płci, którzy dążą przyjęcia definicji umożliwiającej zawarcie małżeństwa także parom lesbijek i gejów[5]. Przyjmowane w prawie definicje małżeństwa uległy zróżnicowaniu pomiędzy poszczególnymi państwami a nawet wewnątrz nich. W jednych państwach definicja umożliwia zawarcie związku małżeńskiego parom tej samej płci w innych (w tym w Polsce) prawna definicja za małżeństwo uznaje jedynie związek mężczyzny i kobiety[6]. Definicja zapisana w aktach prawnych nie kończy jednak sporu. Małżeństwo nie jest wytworem państwa lecz instytucją społeczną, a ta jako element samoorganizacji społecznej nie podlega regulacjom prawnym, lecz jest wynikiem wielowiekowej kultury[7].

Główne aspekty małżeństwa

W opisie encyklopedycznym małżeństwa można wyróżnić trzy główne aspekty: prawny, społeczny i religijny.[potrzebny przypis] Aspekty posługują się one odrębnymi definicjami małżeństwa.

Aspekt prawny

 Osobny artykuł: Prawo małżeńskie.
Prawo małżeńskie stanowi zbiór przepisów prawnych regulujących rozpoczęcie, kontynuację i ważność małżeństwa. Małżeństwo jest związkiem zazwyczaj między jednym mężczyzną i jedną kobietą. Począwszy od Holandii w 2001 roku, systemy prawa niektórych państw lub też inne jurysdykcje zezwalają na zawarcie lub tylko uznają małżeństwo osób tej samej płci, które zapewnia takiej parze osób wszystkie lub część praw i obowiązków pary małżeńskiej.[potrzebny przypis]

Aspekt społeczny

Umowa zawierana w obliczu społeczności lub jej reprezentanta, przez co najmniej dwie osoby, zazwyczaj kobietę i mężczyznę, która przede wszystkim sankcjonuje relacje seksualne małżonków i legitymizuje ich potomstwo, jeśli je mają.[potrzebny przypis]

Aspekt religijny

Religie abrahamowe

Chrześcijaństwo
Pojęcie małżeństwa w chrześcijaństwie różni się w zależności od wyznania i denominacji. Małżeństwo jest zwykle między jedną kobietą i jednym mężczyzną, jednak Kościół Norwegii udziela też ceremonii religijnej parom osób tej samej płci[8]. W katolicyzmie, małżeństwo jest też jednym z sakramentów[9].
Islam
 Osobny artykuł: Małżeństwo w islamie.
W islamie małżeństwo jest kontraktem, który łączy dwie osoby celem założenia rodziny[10] ale jednocześnie jest uważane za obowiązek religijny[11]. Rozwody nie są częstym zjawiskiem ale są dozwolone. Mężczyzna może poślubić do czterech żon[12].
Judaizm
 Osobny artykuł: Małżeństwo w judaizmie.
Ideałem żydowskim jest małżeństwo monogamiczne, chociaż Biblia i Talmud nie wykluczają poligamii[13]. Rozwód - według nauczania Biblii i Talmudu - jest przywilejem męża i następuje po orzeczeniu sądu rabinackiego bejt din[14].

Małżeństwo a homoseksualizm

Współcześnie, systemy prawa niektórych państw lub też inne jurysdykcje zezwalają na zawarcie lub tylko uznają małżeństwo osób tej samej płci, małżeństwo w takim znaczeniu (małżeństwo jednopłciowe) odnotowują słowniki języka angielskiego[15][16][17].

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d marriage. britannica.com. [dostęp 2012-12-04].  Cytat:
    (ang.) marriage, a legally and socially sanctioned union, usually between a man and a woman, that is regulated by laws, rules, customs, beliefs, and attitudes that prescribe the rights and duties of the partners and accords status to their offspring (if any). The universality of marriage within different societies and cultures is attributed to the many basic social and personal functions for which it provides structure, such as sexual gratification and regulation, division of labour between the sexes, economic production and consumption, and satisfaction of personal needs for affection, status, and companionship. Perhaps its strongest function concerns procreation, the care of children and their education and socialization, and regulation of lines of descent. Through the ages, marriages have taken a great number of forms.
    (pol.) małżeństwo, związek zatwierdzony prawnie i społecznie, zazwyczaj między mężczyzną i kobietą, regulowany prawami, zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi przywileje i obowiązki partnerów oraz status ich potomstwa (jeżeli jest). W różnych społeczeństwach i kulturach małżeństwu powszechnie przypisuje się regulację wielu podstawowych funkcji społecznych i osobistych, takich jak zaspokojenie potrzeby seksualnej, podział zatrudnienia między płciami, produkcja i konsumpcja dóbr czy zaspokajanie indywidualnej potrzeby uczucia, własnej wartości i koleżeństwa. Być może w największym stopniu związane jest z prokreacją, opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją oraz regulacją stopnia pokrewieństwa. Na przestrzeni wieków, małżeństwa przyjmowały różne formy.
  2. a b małżeństwo, prawo. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2012-12-04].
  3. małżeństwo. sjpd.pwn.pl. [dostęp 2013-06-14].
  4. Ewa Karabin. Mężczyzny i niewiasty porządne złączenie. O małżeństwie encyklopedycznie. „WIĘŹ”. 11-12, 2009. 
  5. Joanna Petry Mroczkowska. Małżeństwo: kwestia dyskusyjna. Spory i argumenty w USA. „WIĘŹ”. 11-12, 2009. 
  6. Tomasz Ponikło. Czym jest małżeństwo? Krótka historia zmian w prawie. „WIĘŹ”. 11-12, 2009. 
  7. Marek Rymsza. Małżeństwo nie jest sprawą prywatną. „WIĘŹ”. 11-12, 2009. 
  8. Norwegian bishops back gay marriage
  9. Catechism of Catholic Church; Section 2, Chapter 3, Article 7
  10. Franciszek Adamski: Socjologia małżeństwa i rodziny. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1984, s. 92. ISBN 8301031190.
  11. Ewa Machut-Mendecka: Oblicza współczesnego islamu. Academica, 2003, s. 58. ISBN 8389281031.
  12. Zrozumieć islam i muzułmanów. planetaislam.com. [dostęp 2015-10-21].
  13. Marriage. W: The Jewish Encyclopedia. T. 8. s. 335-336.
  14. Edward Lipiński, Prawo Bliskiego Wschodu - Wprowadzenie historyczne, Studia Historico-Biblica 2, KUL, Lublin 2009, s. 310.
  15. marriage. merriam-webster.com. [dostęp 2012-12-04].  Cytat:
    (ang.) marriage (1): the state of being united to a person of the opposite sex as husband or wife in a consensual and contractual relationship recognized by law (2): the state of being united to a person of the same sex in a relationship like that of a traditional marriage <same-sex marriage>
    (pol.) małżeństwo (1): stan zjednoczenia z osobą płci przeciwnej jako mąż lub żona w zgodnych i umownych stosunkach regulowanych przez prawo (2): stan zjednoczenia z osobą tej samej płci w relacji podobnej do tradycyjnego małżeństwa (małżeństwo jednopłciowe)
  16. Bob Unruh: Słownik Webster'a redefiniuje pojęcie małżeństwa. wnd.com, 2009-03-17.  Cytat:
    (ang.) "In recent years, this new sense of 'marriage' has appeared frequently and consistently throughout a broad spectrum of carefully edited publications, and is often used in phrases such as 'same-sex marriage' and 'gay marriage' by proponents and opponents alike. Its inclusion was a simple matter of providing our readers with accurate information about all of the word’s current uses," Stamper wrote.
    (pol.) „W ostatnich latach, nowe znaczenie słowa «małżeństwo» pojawia się często w wielu uznanych publikacjach, a zwrotów w rodzaju «małżeństwo jednopłciowe» lub «małżeństwo gejowskie» używają obie strony polemik. Wystarczyło tylko dołączyć nowe znaczenie aby zapewnić naszym czytelnikom dokładne informacje odnośnie wszystkich bieżących zastosowań tego słowa”, napisała Kory Stamper. (współpracownik wydawnictwa Merriam-Webster)
  17. Daniel Redman: Webster daje swoje błogosławieństwo. slate.com, 2009-04-07.  Cytat:
    (ang.) But in their latest editions, the dictionaries have begun to switch sides—though until recently, no one seemed to have much noticed. The American Heritage Dictionary, Black's Law Dictionary, the Oxford English Dictionary, and Webster's have all added same-sex unions to their definitions of marriage. * The right-wing Web site WorldNetDaily broke the news in March about Webster's, reporting that the dictionary had "resolved the argument" over gay marriage by applying the ancient term "to same-sex duos."
    (pol.) W najnowszych swoich wydaniach słowniki zmieniły nastawienie do problemu, choć jeszcze niedawno nikt zdawał się go nie dostrzegać. Słowniki takie jak: "American Heritage", "Black's Law", "Oxford English" i "Merriam-Webster" dodały związki osób tej samej płci do definicji małżeństwa. Prawicowa strona internetowa WorldNetDaily (wnd.com), ustosunkowując się do decyzji wydawnictwa Merriam-Webster, napisała, że w słowniku "rozwiązano problem" co do małżeństw gejowskich, stosując tradycyjne określenie wobec "duetów tej samej płci".

Bibliografia

  1. Aldona Żurek: Atrakcyjność instytucji małżeństwa we współczesnych społeczeństwach. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2010.
  2. Andrzej Bańkowski: Etymologiczny słownik języka polskiego. PWN, 2000. ISBN 83-01-13019-9.
  3. Krystyna Długosz-Kurczabowa: Nowy słownik etymologiczny języka polskiego. PWN, 2003. ISBN 83-01-14008-9.