Tartrazyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tartrazyna
Tartrazyna
Tartrazyna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C16H9N4Na3O9S2
Masa molowa 534,36 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 1934-21-0
PubChem 6321403[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Tartrazyna (żółcień spożywcza 5, E102) – organiczny związek chemiczny, cytrynowożółty barwnik azowy produkowany głównie do celów spożywczych. Należy do syntetycznych barwników kwasowych z grupy barwników pirazolowych (pirazolonowych). Jako pierwsi otrzymali ją J.H. Ziegler i M. Locher w 1884 roku[3] i był to pierwszy uzyskany pigment pirazolonowy[1][4]. Jest dopuszczona do użytku przez amerykańską agencję FDA (mimo tego jest zakazana w niektórych krajach), która wymaga umieszczenia na opakowaniach produktów zawierających ten związek adnotacji FD&C No. 5 (Stany Zjednoczone nie stosują symboli E).

Dopuszczalne dzienne spożycie wynosi 7,5 mg/kg masy ciała.

Stopiona z kwasem borowym wykazuje właściwości fosforescencyjne[potrzebne źródło].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Tartrazynę można otrzymać dwiema metodami[5]:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Żółty kolor Inca Koli pochodzi od tartrazyny

Przemysł spożywczy[edytuj | edytuj kod]

Tartazyną barwi się środki spożywcze[4][a] przede wszystkim produkty w proszku: napoje, zupy czy polewy do deserów; ale także: wyroby cukiernicze, groszek i kukurydza konserwowa, krakersy serowe, napoje bezalkoholowe, sos miętowy, galaretki (głównie miętowe), likiery owocowe, marcepan, sos brązowy, dżemy, płatki zbożowe kasze, miód sztuczny i musztardy.

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Jest składnikiem niektórych kosmetyków[7][8] oraz barwnik do wełny i jedwabiu; papieru, galalitu, przy wytwarzaniu laków stosowanych w poligrafii, druku tapet. Dzięki barwieniu tartazyną można uzyskać wyraźny i trwały żółty kolor[4].

Działanie niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Tartrazyna jest czynnikiem uwalniającym histaminę, dlatego po jej spożyciu astmatycy mogą odczuwać wzmożone objawy choroby (jest ona także odpowiedzialna za skurcze macicy, grożące poronieniem u ciężarnych). W przypadku osób z nietolerancją salicylanów (aspiryna, niektóre owoce, m.in. jagody i maliny) tartrazyna wzmaga jej objawy. Jest niezalecana dla dzieci[9], w połączeniu z benzoesanami (E210–215) może u nich powodować trudności w nauce, a nawet wystąpienie syndromu ADHD. U innych (nawet nieuczulonych) osób może wywoływać: pokrzywkę, zapalenie skóry, bóle głowy, katar sienny, trudności z koncentracją, depresję, wysypkę, swędzenie warg i języka, bezsenność, dezorientację, anafilaksję.

Tartrazyna nie została zaklasyfikowana przez IARC jako prawdopodobny, możliwy lub potwierdzony czynnik rakotwórczy dla ludzi[10].

Uwagi

  1. Użycie tartrazyny jako barwnika produktów spożywczych było w pewnym okresie zalecane w niektórych krajach, między innymi w Wielkiej Brytanii i Republice Federalnej Niemiec[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 M.A. Metwally, S.A. Bondock, S.I. El-Desouky, M.M. Abdou. Pyrazol-5-ones: Tautomerism, Synthesis and Reactions. „International Journal of Modern Organic Chemistry”. 1 (1), 2012. 
  2. Tartrazyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. J.H. Ziegler, M. Locher. Ueber die Tartrazine, eine neue Klasse von Farbstoffen. „Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft”. 20 (1), s. 834-840, 1887. DOI: 10.1002/cber.188702001188 (niem.). 
  4. 4,0 4,1 4,2 Wielka Encyklopedia Powszechna. T. 11. Warszawa: PWN, 1968, s. 403.
  5. Nirmal K. Patel: Synthesis of dye (ang.). W: B.Sc. Industrial chemistry and Industrial chemistry (vocational). Student’s learning resources [on-line]. [dostęp 2015-05-12].
  6. „Colour Index”, 2 wydanie, The Society of Dyers and Colourists, Dean House, Piccadilly, Bradford, Anglia; The American Association of Textile Chemists and Colourists, Lowell Technological Institute, Lowell Mass, USA, 1956-1958; tom 1, „Apendix I Recomended permitted list of Dyes for use in UK”, str. 1799; „Apendix III Recomended of Dyes for use in Western Germany”, str. 1803.
  7. Luis Fermín Capitán-Vallvey, Natalia Navas Iglesias, Ignacio de Orbe Payá, Ramiro Avidad Castaneda. Simultaneous determination of tartrazine and sunset yellow in cosmetic products by first-derivative spectrophotometry. „Mikrochim Acta”. 126 (1-2), s. 153-157, 1997. DOI: 10.1007/BF01242678 (ang.). 
  8. Luis Fermín Capitán-Vallvey, Natalia Navas Iglesias, Ignacio de Orbe Payá, Ramiro Avidad Castaneda. Simultaneous determination of tartrazine and brilliant blue in cosmetic products by first-derivative spectrophotometry. „Analusis”. 23 (9), s. 448-451, 1995 (ang.). 
  9. E102 Tartrazine, FD&C yellow No.5 (ang.). UK Food Guide.
  10. Tartrazyna (ang. • pol.) w katalogu produktów Sigma-Aldrich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.