Alfabet polski

Z Wikipedii

Alfabet polski (litery szare to litery historyczne alfabetu polskiego)

Alfabet polski (dawniej: abecadło) - alfabet używany do zapisu języka polskiego, zwany popularnie abecadłem. Oparty jest na alfabecie łacińskim i składa się obecnie z 32 liter:

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż

Litery z alfabetu łacińskiego: Q, V i X nie są zaliczane do liter polskiego alfabetu, gdyż w polskim słowotwórstwie nie ma potrzeby ich stosowania. Występują one tylko w wyrazach pochodzenia obcego, czyli zapożyczonych.

Rada Języka Polskiego (RJP) uzasadnia, iż brzmienie wszystkich, nawet nowo wymyślanych, wyrazów w języku polskim da się zapisać zgodnie z regułami polskiej ortografii tylko za pomocą wymienionych 32 liter. Niemniej jednak, te trzy łacińskie litery towarzyszą językowi polskiemu w wyrazach obcych i obcojęzycznych, przekształcając się zazwyczaj w litery polskiego alfabetu w miarę powszednienia stosowania wyrazów zawierających te litery. X występuje często również w zakończeniach nazw firm.

Konsekwencją takiego poglądu jest m.in. stanowisko RJP dotyczące odmiany terminów obcojęzycznych, np. Linux (forma mianownika), ale Linuksa (przypadek zależny).

Przy wyliczeniach alfabetycznych przeważnie nie są używane litery z diakrytykami, a w zamian są stosowane litery q, v i x (wariant ten jest jedynym wariantem tworzonym automatycznie przez oprogramowanie komputerowe). Dawniej spotykany był także wariant obejmujący tylko 23 polskie litery podstawowego alfabetu łacińskiego oraz x i ł — obecnie jednak wyszedł on prawie z użycia.

Staropolskie "obiecadło wedle ortografijej pana Kochanowskiego tak idzie: A á à ą b b' c ć cz d dz dź dż é è ę f g h ch i j k l ł m m' n ń o ó p p' q r rz s ś sz t u v w w' x y z ź ż". Ten zestaw umożliwia zapisanie słów w dialektach języka polskiego^{[potrzebne źródło]} i dokładniejszą transliterację starych zapisów.

[edytuj] Dwuznaki

Najstarsze abecadło polskie, zbiory Cambridge Trinity College z XVI wieku

DZ, DŹ, DŻ, mają wymowę zbliżoną do par głosek D+Z, D+Ź, D+Ż, więc nie w pełni są dwuznakami. Znak I zmiękcza niektóre z poprzedzających spółgłosek lub grup spółgłoskowych. Przed samogłoską zazwyczaj nie jest czytany i służy wyłącznie do zapisu zmiękczenia.

[edytuj] Częstość występowania liter

Poniżej zaprezentowano procentowy udział liter w próbce 2. wydania Korpusu IPI PAN liczącej ponad 30 milionów segmentów (około 25 milionów słów ortograficznych).

a	ą	b	c	ć	d	e
8,91%	0,99%	1,47%	3,96%	0,40%	3,25%	7,66%
ę	f	g	h	i	j	k
1,11%	0,30%	1,42%	1,08%	8,21%	2,28%	3,51%
l	ł	m	n	ń	o	ó
2,10%	1,82%	2,80%	5,52%	0,20%	7,75%	0,85%
p	q	r	s	ś	t	u
3,13%	0,14%	4,69%	4,32%	0,66%	3,98%	2,50%
v	w	x	y	z	ź	ż
0,04%	4,65%	0,02%	3,76%	5,64%	0,06%	0,83%