Bitwa pod Komarowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa pod Komarowem
Wojna polsko-bolszewicka 1920
Komarow pomn.jpg
Pomnik upamiętniający bitwę pod Komarowem
Czas 31 sierpnia 1920
Miejsce Komarów koło Zamościa
Terytorium Lubelszczyzna
Wynik zwycięstwo Polaków
Strony konfliktu
 II Rzeczpospolita  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Juliusz Rómmel Siemion Budionny
Siły
ok. 1500 około 17 500
Straty
300 zabitych i rannych,
500 koni
nieznane – ok. 4000
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wojna polsko-bolszewicka

Walki o Wilno (31 XII 1918 – 5 I 1919) • Bitwa pod Berezą Kartuską (16 II 1919) • Powstanie nieświeskie (14-19 III 1919) • Walki o Lidę (16-17 IV 1919) • Zajęcie Wilna (IV 1919) • Operacja Mińsk (VIII 1919) • Bitwa pod Dyneburgiem (3-25 I 1920) • Bitwa o Latyczów (18-22 II 1920) • Wyprawa kijowska (IV 1920) • Zagon na Koziatyn (25-27 IV 1920) • Zagon na Żytomierz (26 IV 1920) • Bitwa pod Czarnobylem (27 IV 1920) • Bitwa pod Wołodarką (29-31 V 1920) • Bitwa pod Bystrzykiem (31 V 1920) • Bitwa pod Boryspolem (2 VI 1920) • Bitwa o Lwów 1920 • Bitwa warszawska (12-15 VIII 1920) • Bitwa pod Radzyminem (12-15 VIII 1920) • Bitwa pod Ossowem (14 VIII 1920) • Bitwa o Nasielsk (14-15 VIII 1920) • Bitwa pod Kockiem (14-16 VIII 1920) • Bitwa pod Hrubieszowem (VIII-IX 1920) • Bitwa pod Cycowem (15-16 VIII 1920) • Kontruderzenie znad Wieprza (od 16 VIII 1920) • Bitwa o Mińsk Mazowiecki (16-18 VIII 1920) • Bitwa pod Zadwórzem (17 VIII 1920) • Bitwa białostocka (22 VIII 1920) • Bitwa pod Komarowem (31 VIII 1920) • Bitwa pod Dytiatynem (16 IX 1920) • Zagon na Kowel (IX 1920) • Bitwa nad Niemnem (20-26 IX 1920)

Bitwa komarow 1920.png

Bitwa pod Komarowem – bitwa pomiędzy bolszewicką 1 Armią Konną, a polską 1 Dywizją Jazdy w trakcie wojny polsko-bolszewickiej. Największa bitwa konnicy w wojnie polsko-bolszewickiej. Bitwa stanowiła moment zwrotny na południowym froncie, porównywalny z wcześniejszą bitwą warszawską. Po bitwie warszawskiej, pod Komarowem polska 1 Dywizja Jazdy pokonała 1 Armię Konną Budionnego idącą z odsieczą wojskom Tuchaczewskiego. W bitwie udział brało 6 pułków polskich i 20 radzieckich (łącznie 70 szwadronów).

Pomiędzy zagonem kawalerii polskiej na Koziatyn, a zwycięstwem komarowskim minęły trzy miesiące. W tym czasie było kilka niepowodzeń polskiej armii: odwrót spod Kijowa pod Płock, Wyszków i Radzymin, odwrót pod Zamość. Była 1 Armia Konna Siemiona Budionnego (cztery dywizje i jedna samodzielna brygada, ok. 30 tys żołnierzy, 31 tys. koni, cztery pociągi pancerne – w sumie trzynaście brygad, w tym około połowy Kozaków), wspierana zawsze przez dywizję piechoty. Jazda polska o wiele słabsza od Konarmii nie była w stanie jej zatrzymać, mogła jedynie opóźniać działania i wstrzymywać, osłaniając odwrót własnej piechoty, artylerii i taborów. W odwrocie wojsk polskich topniały siły szwadronów i pułków, ginęli szczególnie oficerowie. Odwrót trwał. Był on serią bitew i potyczek, w których strona polska cofała się. Nieprzyjaciel także ponosił straty i to nie tylko w walce. Z 1 AK dezerterowało bardzo wielu żołnierzy, przechodząc na stronę polską. Przechodziły grupy i całe oddziały. Dezerterzy chcieli od razu walczyć z bolszewikami, wcielano ich do wielu pułków. W okresie późniejszym sformowano z nich brygadę pod dowództwem kozackiego oficera esauła (majora) Jakowlewa.

Po nieudanych próbach zdobycia Lwowa 1 AK ponaglana rozkazami dowództwa bolszewickiego skoncentrowała się w rejonie Sokala i stąd 27 sierpnia wyruszyła z pomocą Frontowi Zachodniemu M. Tuchaczewskiego. Budionny szedł na Lublin. Po drodze chciał zdobyć Zamość. Konarmia liczyła ok. 7 tys żołnierzy 31 dział, 270 km i 7 samochodów pancernych. Marszowi 1 AK zagrażała 3 Armia gen. Zielińskiego. Naczelne Dowództwo WP uznało, że zarysowuje się kolejna możliwość osaczenia i rozbicia 1 AK. Aby skoordynować akcję przeciw Budionnemu gen. Zielińskiemu podporządkowano Grupę gen Stanisława Hallera (13 DP, 1 DJ) 3 Armię miały wzmacniać 9, 10 i 18 DP, ściągane z północy po pogromie Tuchaczewskiego nad Wisłą. Dowodzący 3 Armią od 30 sierpnia gen. Sikorski postanowił stoczyć bój z 1 AK w rejonie Zamościa i Komarowa. Plan Sikorskiego przewidywał związanie głównych sił Budionnego pod Komarowem przez czołowe uderzenie Grupy gen. Hallera i dwustronne oskrzydlenie siłami 10 DP gen. Żeligowskiego z rejonu Zamościa na Tyszowce oraz 2 DP Legionów płk M. Żymierskiego z Grabowca na Miączyn.

W skład 1 Dywizji Jazdy wchodziły dwie brygady: 6 Brygada Jazdy pod dowództwem Konstantego Plisowskiego (1 Pułk Ułanów Krechowieckich płk. Sergiusza Zahorskiego, 12 Pułk Ułanów Podolskich rtm. Tadeusza Komorowskiego, 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich rtm. art. konnej Michała Beliny-Prażmowskigo, 1 i 2 baterie 3 dak) , 7 Brygada Jazdy płk. Henryka Brzezowskiego (2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich rtm. Rudolfa Ruppa, 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego rtm Kornela Krzeczunowicza, 9 Pułk Ułanów Małopolskich mjr. Stefana Dembińskiego, 1 bateria 1 dak, 2 bateria 6 dak). Dywizję wzmacniał Batalion Szturmowy 1 Dywizji Jazdy kpt. Stanisława Maczka (trzy kompanie, kilka karabinów maszynowych, podwody do przewozu wojska). Siły polskie pod Komarowem liczyły ok. 1500 żołnierzy, 70 ciężkich karabinów maszynowych i 16 dział, a siły radzieckie liczyły ponad 6000 żołnierzy, około 350 ciężkich karabinów maszynowych oraz około 50 dział[1].

Przed bitwą[edytuj | edytuj kod]

Wojska Budionnego oblegały przez dwa dni Zamość broniony przez 31 Pułk Strzelców Kaniowskich pod dowództwem kpt. Mikołaja Bołtucia wspomaganym przez 6 Dywizję Strzelców Siczowych pod dowództwem płk. Marka Bezruczki. Umożliwiło to Grupie gen. Hallera doścignąć przeciwnika. 29 sierpnia wieczorem pododdziały płk. J. Rómmla natknęły się na tyły 1 AK, biorąc 200 jeńców, w tym komisarza 1 AK, i zdobywając 7 ckm, tabory i baterię armat oraz samochód. Rankiem 30 sierpnia 1 DJ obsadziła m. Huczwa. Po południu Dywizja otrzymała rozkaz gen. Hallera przesunięcia 6 BJ w rejon Wolica Brzozowa – Żubowice, a 7 BJ do Komarowa.

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

30 sierpnia wojska polskie odparły na przedpolu Zamościa atak czerwonej jazdy. Atak Polacy zaplanowali na 31 sierpnia, w celu rozbicia Konarmii, a przynajmniej do zmuszenia jej do odwrotu. Budionny został osaczony z trzech stron: od zachodu przez załogę Zamościa, od północy przez 2 DP Legionów, od południa Grupę Pościgową gen. Stanisława Hallera, złożoną z 1 Dywizji Jazdy i 13 dywizji Piechoty. 31 sierpnia 1 DJ weszła w bezpośrednią styczność z 1 AK. Zarządzono ogólne natarcie: 13 Kresowa Dywizja Piechoty Stanisława Hallera na Zamość, 1 DJ na Cześniki. 31 sierpnia Budionny widząc zagrożenie okrążeniem wydał rozkaz uderzenia w rozbieżnych kierunkach: 11 DK (ok. 1500 żołnierzy stanu bojowego) na Komarów, a 14 DK (ok. 1800 żołnierzy stanu bojowego) na Grabowiec (4, 6 DK i "Osobnaja Brygada" (ok. 800 żołnierzy stanu bojowego) pozostawały w rejonie Zamościa). Zagrożona okrążeniem 1 Armia Konna Budionnego chciała uciec z pułapki lecz drogę zastąpiła im 1 Dywizja Jazdy płk. Rómmla. Bitwa zaczęła się przed świtem. Pierwszy zaatakował Batalion Szturmowy kpt. Maczka, uderzając spod wsi Waręż, wyszedł na tyły Budionnego. 7 Brygada walczyła z 11 Dywizją Konarmii, uderzając w nią kilkakrotnie konnymi szarżami. Uderzenia nie dawały rezultatu ze względu na małe stany pułków. Krwawiły pułki 7 Brygady, zwłaszcza 9 p.uł., który stracił pod Komarowem aż trzech dowódców szwadronów. Wreszcie weszła do walki 6 Brygada. Do walki wchodziły kolejno pułk krechowiecki i ułani jazłowieccy. Wspiera je kolejnym uderzeniem 7 Brygada. Z prawej flanki wchodzi do walki 12 p.uł. Baterie prowadzą szybki ogień. W kilkadziesiąt sekund obraz bitwy zmienił się zupełnie. Budionnowcy zmykają z pola walki pod naporem krechowiaków i 14 pułk. To nie był jednak koniec bitwy. Obie brygady polskie mocno się wykrwawiły. Nie można było liczyć na uzupełnienia i nie można było przejść do odwodu. Od strony Cześnik 1 Dywizję ubezpieczał 1 p.uł. Ok godziny 15.00 płk Rómmel rzucił do walki 6 Brygadę na Niewirków, zamierzając odciąć odwrót 1 AK. Uderzyli krechowiacy i jazłowiacy. 12 p.uł. ubezpieczał prawe skrzydło od wsi Śniatycze. Lewe w Cześnikach ubezpieczał dywizjon 1 p.uł. wraz z konną baterią zdobytą rankiem z częścią obsługi, która zamiast do niewoli poszła od razu do walki po stronie polskiej. Około godziny 19.00 zdobyto Niewirków. Konarmia była w odwrocie. Na pole bitwy wróciła 7 Brygada, która odparła uderzenie 6 Dywizji Budionnego chcącej wyrwać się z okrążenia od strony Cześnik. Powstrzymać ją usiłował dywizjon krechowiaków, cofający się pod naporem kozaków. Szarża dwóch polskich pułków – 8 i 9 p.uł. nie trwała długo. Przeciwnik nie podjął walki. Rosjanie przepuścili przez swoje szyki ułanów polskich i uderzyli z boków. Przez kilka minut los walki był niewiadomy. Od tyłu nadciągnął 8 pułk, potem zawrócił 9 pułk. Od strony Niewirkowa przycwałował dywizjon krechowiaków na czele z płk. Rómmlem. Z ław Kozaków coraz liczniejsze grupki odpryskiwały w tył. W końcu cała masa ustąpiła, odchodząc do lasków Woli Śniatyckiej.

O ostatecznym zwycięstwie zadecydowała szarża oddziału rotmistrza Kornela Krzeczunowicza z 8 Pułkiem Ułanów[2], która w galopie wbiła się w szeregi przeciwnika i zdobyła m.in. samochód Budionnego. Brawurowa szarża poderwała 8 p.uł. i szwadron 1 p.uł. Po gwałtownej walce Sowieci rozpoczęli ucieczkę z pola bitwy. O szarży tej napisał dowódca 1 Dywizji Jazdy w rozkazie z 13 maja 1921 roku płk. Juliusz Rómmel

Quote-alpha.png
Na koniec jedna z najświetniejszych szarż z całej wojny polskiej, szarża 8-go pułku ułanów pod dowództwem nieustraszonego rotmistrza Krzeczunowicza, która ostatecznie zdecydowała los całej bitwy.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Nie podjęto pościgu za wrogiem ponieważ zapadał zmrok a polscy żołnierze byli przemęczeni walcząc od rana bez chwili wytchnienia. Część oddziałów Armii Konnej zdołała się przebić przez słabą barierę obrony źle dowodzonej przez płk Żymierskiego 2 DP Legionów. Jednak Konarmia została mocno osłabiona i zmieniła kierunek odwrotu.

Siła bojowa Armii Konnej Budionnego została złamana i już jej nie odzyskała. Po udziale w bolszewickiej inwazji na Polskę z 20 tysięcznej Armii Konnej pozostało ok. 3 tys. żołnierzy. 25 września 1 AK Budionnego została wycofana z frontu polskiego i skierowana na front południowy. W pościgu za Konarmią kilka dni później Grupa gen. Jędrzejewskiego rozbiła brygadę Tiuleniewa.

Bitwa pod Komarowem była największą od 1813 r. bitwą kawalerii. 1 Dywizja Jazdy walczyła z dwoma dywizjami jazdy Konarmii, które zostały rozbite, tracąc 2/3 swego stanu osobowego. Straty strony polskiej, to ok. 300 poległych i rannych (20% stanu bojowego 1 DJ) i 500 koni. Największe straty były w 9 p.uł. – 120 poległych i rannych, w tym trzech dowódców szwadronów.

Siły stron w bitwie[edytuj | edytuj kod]

W bitwie po stronie polskiej walczyła:

Po stronie sowieckiej walczyła:

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Walki żołnierzy polskich pod Komarowem zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic w II RP i po 1990 r - "KOMARÓW - HRUBIESZÓW 30 VIII - 1 IX 1920".

Przypisy

  1. "Komarów. Ocalić od zapomnienia", Anna Wojda i Beata Biszczan. (Zamość 2006)
  2. Tadeusz Śmigielski: 8 pułk ułanów im. ks. Józefa Poniatowskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 29-30.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Odziemkowski, Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919 – 1920, wyd. RYTM, Warszawa 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]