ZSU-23-4

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
ZSU-23-4
Eksponat muzeum Yad la-Shiryon
Eksponat muzeum Yad la-Shiryon
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Uljanowski Zakład Mechaniczny
Typ pojazdu samobieżne działo przeciwlotnicze
Trakcja gąsienicowa
Załoga 4
Historia
Egzemplarze około 6500 szt.
Dane techniczne
Silnik silnik wysokoprężny, 4-suwowy W-6R i turbina gazowa DG4M-1 do napędu prądnic zasilających urządzenia pokładowe
o mocy 280 KM
Transmisja mechaniczna
Pancerz spawany z płyt walcowanych
Długość 6,30 m
Szerokość 2,90 m
Wysokość 2,20 m
Prześwit 0,35 m
Masa bojowa: 14 ton
Moc jedn. 20 KM/t
Nacisk jedn. 0,52 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 44 km/h
25 km/h w czasie strzelania[1]
Zasięg 450 km[1]
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) bez przygotowania: 100 cm
Rowy (szer.) 2,80 m
Ściany (wys.) 1,10 m
Kąt podjazdu 30
Dane operacyjne
Uzbrojenie
4 sprzężone, automatyczne armaty przeciwlotnicze AZP-23 kal. 23 mm
Użytkownicy
ZSRR/Federacja Rosyjska, Polska, Afganistan, Angola, Algieria, Bułgaria, Kongo, Kuba, Egipt, Etiopia, NRD, Węgry, Indie, Iran, Irak, Izrael, Jordania, Libia, Nigeria, Peru, Somalia, Syria, Wietnam, Jemen
Rzuty
Rzuty
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

ZSU-23-4 "Szyłka" – poczwórnie sprzężone samobieżne działo przeciwlotnicze, opracowane w latach 1957-1961 w Związku Radzieckim przez biuro projektowe Astrowa. Skrót ZSU pochodzi od rosyjskiej nazwy Zenitnaja samochodnaja ustanowka (ros. Зенитная самоходная установка - przeciwlotnicze działo samobieżne), a Szyłka to nazwa rosyjskiej rzeki, lewego dopływu Amuru. Dalsza część oznaczenia zestawu to kaliber działek - 23 mm i ich liczba - 4. W kodzie NATO system ten otrzymał oznaczenie Awl (ang. szydło) prawdopodobnie z powodu pomyłki lub skojarzenia z rosyjskim słowem szyło oznaczającym właśnie to narzędzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. używane przez Armię Radziecką przeciwlotnicze działo samobieżne ZSU-57-2 nie odpowiadało już wymaganiom stawianym przed tego typu sprzętem. Wyposażone wyłącznie w celownik optyczny, który ograniczał zdolność prowadzenia celnego ognia tylko do warunków dobrej widoczności i charakteryzujące się niską prędkością naprowadzania armat, nie stanowiły skutecznej broni przeciwko poruszającym się z dużą szybkością celom. Ponadto, pojazd nie posiadał stabilizacji uzbrojenia, przez co skuteczność ognia w ruchu była niewielka, a odkryty przedział bojowy uniemożliwiał działanie w terenie skażonym bronią ABC.

Pod koniec lat 50. w biurze konstrukcyjnym Astrowa rozpoczęto intensywne prace nad skonstruowaniem nowego typu działa, którego podwozie pochodziło z wozu bojowego piechoty GM-575, który z kolei został zbudowany na podstawie czołgu pływającego PT-76, a armaty AZP-23 z holowanego dwulufowego zestawu artyleryjskiego ZU-23-2. Nowy zestaw przeciwlotniczy posiadał również radar z paraboliczną anteną do śledzenia celów. Naprowadzanie, obliczenie parametrów lotu i strzelanie odbywało się w pełni automatycznie. Proces odnalezienia celu, określenia jego położenia i prędkości, odbywał się przy pomocy pokładowej stacji radiolokacyjnej typu 1RL33 (RPK-2 Toboł) działającej w mikrofalowym paśmie Ku o zakresie od 14,6 do 15,6 GHz. Stacja radiolokacyjna była zdolna wykryć cel z odległości 20 km i śledzić go na dystansie do 6 km.

Naprowadzanie na cel odbywało się na podstawie przelicznika 1A7 zbudowanego głównie w oparciu o urządzenia elektromechaniczne zasilane prądem zmiennym[2] (elektrycznego, na selsynach i silnikach stałoprądowych, bardzo powolnego i wrażliwego), przy pomocy systemów elektrohydraulicznych, a na wypadek awarii także ręcznie. Chłodzone cieczą o wymuszonym obiegu lufy armat były przeładowywane energią gazów prochowych odprowadzanych przez boczny otwór w lufie i ryglowane zamkiem klinowym, poprzez jego ruch pionowy. Zasilanie odbywało się z taśm nabojowych o rozdzielnych ogniwach. Zasobniki zawierały po 550 pocisków dla armat górnych i 450 dla dolnych. Ciekawostką było zasilanie w energię elektryczną (+/- 57 V), w warunkach bojowych zapewniane przez generator oparty na turbinie. Ze względu na gorące gazy spalinowe nie wolno stać do kilkunastu metrów za tyłem pojazdu podczas zasilania przez wspomnianą turbinę.

Ostrzał samolotów mógł być prowadzony z miejsca lub podczas jazdy z prędkością do 25 km/h, krótkimi seriami po 3 do 10 strzałów z każdej lufy. Do celów poruszających się z dużą szybkością, strzelano dłuższymi seriami po 50 strzałów z jednej lufy. Szyłki działały zazwyczaj parami, posuwając się w odległości około 200 metrów od siebie i 400 metrów od osłanianego zgrupowania lub obiektu wojskowego. Chociaż pojazd zbudowano na udanym podwoziu czołgu pływającego PT-76, to Szyłka nie posiadała zdolności pływania i potrafiła jedynie pokonywać brody o głębokości do 1 metra.

Armata[edytuj | edytuj kod]

Nabój kalibru
23 mm do armat p-lot. ZU-23-2 i ZSU-23-4
Czterolufowy zestaw armat automatycznych Afanasjewa-Jakuszewa kalibru 23 mm
Długość luf: 2010 mm (87,3 kalibrów)
Prędkość początkowa pocisku: 970 m/s
Masa pocisku: 178 g
Szybkostrzelność - ze wszystkich luf[3]:
  • teoretyczna: 2000 strzałów na minutę
  • praktyczna: 400 strzałów na minutę
Skuteczny zasięg: 2,0 - 2,5 km
Skuteczna wysokość ostrzału: 1,5 - 2,0 km

Wersje zestawu ZSU-23-4[edytuj | edytuj kod]

  • ZSU-23-4 — pierwsza podstawowa wersja zestawu
  • ZSU-23-4M — zmodernizowana w 1977 roku Szyłka, wyposażona w nową stację radiolokacyjną, systemem obliczania parametrów lotu celu i osłoną armat.
  • ZSU-23-4M4 — zmodernizowana wersja przeznaczona dla armii Ukrainy.
  • ZSU-23-4M5 — zmodernizowana wersja przeznaczona dla armii Białorusi.

Pozostałe modyfikacje polegały głównie na dodaniu wyrzutni pocisków rakietowych oraz wymiany systemów elektronicznych.

Polska modyfikacja, ZSU-23-4MP Biała[edytuj | edytuj kod]

Opracowana w 2000 roku przez Zakłady Mechaniczne "Tarnów" S.A., obecnie Bumar Żołnierz S.A. w Tarnowie polegająca na:

  • zastosowaniu pasywnego cyfrowego, optoelektronicznego systemu kierowania ogniem z układem automatycznego śledzenia celu w dzień i w nocy,
  • wyposażeniu zestawu w pociski rakietowe GROM, o dwukrotnie większym zasięgu niż działka,
  • umożliwieniu wykorzystania najnowszych rodzajów podkalibrowej amunicji artyleryjskiej, która pozwala zwiększyć zasięg zwalczania celów powietrznych i naziemnych,
  • wyeliminowanie radaru[4] i reflektorów podczerwieni służących dowódcy i kierowcy do obserwacji nocnej, co istotnie ograniczyło emisje radiowe i termiczne przyczyniając się do zwiększenia niewykrywalności zestawu,
  • zastosowaniu urządzeń pasywnej obserwacji w podczerwieni do śledzenia celów w każdych warunkach pogodowych i na większe odległości
  • zmniejszeniu składu załogi z 4 do 3 osób,
  • poprawieniu własności trakcyjnych i zwiększenie zasięgu działania Szyłki.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Iracka Szyłka zniszczona w czasie Pustynnej Burzy w 1991

Działa ZSU-23-4 weszły do uzbrojenia Armii Radzieckiej w 1964, a później także na wyposażenie innych armii Układu Warszawskiego w tym ludowego Wojska Polskiego, oraz państw arabskich.

Pierwsze użycie bojowe Szyłek miało miejsce (prawdopodobnie) podczas wojny sześciodniowej w 1967 i wojny na wyczerpanie lat 1967-70. Najbardziej spektakularne ich wykorzystanie miało miejsce podczas wojny Jom Kipur w 1973, kiedy to egipskie i syryjskie zestawy zestrzeliły 30 izraelskich samolotów, dowodząc swej skuteczności. Później używano Szyłek jeszcze wielokrotnie, głównie w konfliktach bliskowschodnich, ale także w Pakistanie. ZSU-23-4 były także intensywnie wykorzystywane podczas wojny wietnamskiej. Podczas wojny domowej w Angoli lat 1974-1991 znajdowały się na uzbrojeniu wspieranego przez Kubę MPLA. Dysponowała nimi Libia podczas krótkiego konfliktu z Egiptem w czerwcu 1977. Używała ich Somalia w czasie wojny w Ogadenie w latach 1977-1978. Szyłek użyli spadochroniarze radzieccy podczas szturmu pałacu Amina w Kabulu w 1979 (Operacja "Sztorm-333") jako wsparcie atakującej piechoty. Podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie ze względu na brak lotnictwa afgańskiego używano zestawów Szyłka do zwalczania pojazdów opancerzonych BMP-1 i BRDM-2. Dysponował nimi kontyngent Syryjski w Libanie podczas wojny 1982 roku. Były wykorzystywane przez Irak podczas wojny z Iranem (1980-1988) i w operacji Pustynna Burza w 1991 oraz II wojny w zatoce w 2003. Z sukcesem wykorzystywali je Ormianie przeciwko azerskiemu lotnictwu podczas konfliktu o Górski Karabach (1991-1994) i bojownicy czeczeńscy w czasie I wojny czeczeńskiej (zestrzelili w lutym 1995 rosyjski Su-25). Używały jej zarówno Rosja jak i Czeczenia w czasie II wojny czeczeńskiej w latach 1999-2003.

W chwili obecnej są one stopniowo zastępowane przez nowsze konstrukcje zestawów przeciwlotniczych, rakietowych i lufowo-rakietowych.

W muzeach[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ciepliński Andrzej, Woźniak Ryszard: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). s. 251.
  2. Urzadzenia liczace zestawu artyleryjskiego [1]
  3. możliwe jest także strzelanie tylko trzema, dwiema, albo nawet jedną lufą, kosztem proporcjonalnego zmniejszenia szybkostrzelności
  4. Infowsparcie płk mgr inż. Zbigniew Przęzak [dostęp 14.09.2013]
  5. 26 października 2012 - "Szyłka" - "Zenitnaja samochodnaja ustanowka" w muzeum http://www.muzeum-broni.pl/

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 251. ISBN 83-86028-01-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]