Amantadyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Amantadyna
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny

C10H17N

Masa molowa

151,25 g/mol

Wygląd

biały lub prawie biały krystaliczny proszek

Identyfikacja
Numer CAS

768-94-5
665-66-7 (chlorowodorek)

PubChem

2130

DrugBank

DB00915

Podobne związki
Podobne związki

rymantadyna

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC

N04 BB01

Stosowanie w ciąży

kategoria C

Amantadyna, 1-aminoadamantan – organiczny związek chemiczny z grupy amin, pochodna adamantanu.

Stosowana jest jako lek. Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, wydalana jest w formie niezmienionej przez nerki z moczem[3]. Należy zachować szczególną ostrożność przy podawaniu tego leku pacjentom z miażdżycą naczyń mózgowych i padaczką[3]. Nie należy stosować w ciąży i niedługo planując zapłodnienie.

Synteza[edytuj | edytuj kod]

Amantadynę syntezuje się wprowadzając grupę aminową do adamantanu:

Preparation of amantadine.png

Zastosowanie medyczne[edytuj | edytuj kod]

Choroba Parkinsona[edytuj | edytuj kod]

Amantadyna używana jest w leczeniu choroby Parkinsona[3], ze względu na nasilanie przewodnictwa dopaminergicznego. Jej działanie jest słabsze od lewodopy. Zmniejsza hipokinezję, lecz słabiej wpływa na zwiększone napięcie mięśni i drżenie. Zastosowanie amantadyny pozwala zmniejszyć dawki lewodopy, co prowadzi do zmniejszenia działań niepożądanych[potrzebny przypis].

Grypa A[edytuj | edytuj kod]

Stosowana jako lek przeciwwirusowy w leczeniu i profilaktyce grypy typu A u dorosłych, zwłaszcza A2[3] (nie zwalcza wirusów grypy typu B). Działa przez hamowanie uwalniania materiału genetycznego wirusa z nukleokapsydu do komórki i dalsze etapy jego replikacji[3]. Wirusy szybko uzyskują oporność na ten lek[4][3]. Amantadyna była w latach 1996–2009 szeroko używana w profilaktyce i leczeniu wirusowej grypy typu A[5].

Amantadyna w małych stężeniach swoiście hamuje replikację wirusów grypy A. W oznaczeniu wrażliwości metodą zmniejszenia liczby łysinek, wirusy ludzkiej grypy, w tym podtypy H1N1, H2N2 i H3N2 są hamowane przez amantadynę w stężeniach ≤0,4μ g/ml. Hamuje wczesne stadium replikacji wirusa blokując pompę protonową wirusowego białka M2. Ma to dwa działania, zatrzymuje usuwanie otoczki wirusa i unieczynnia nowo syntetyzowaną wirusową hemaglutyninę. Wpływ na późne etapy replikacji stwierdzono dla reprezentatywnych wirusów ptasiej grypy. Dane z badań reprezentatywnych szczepów wirusa grypy A wskazują, że amantadyna przypuszczalnie działa na uprzednio nieznane szczepy i mogłaby być stosowana we wczesnych stadiach epidemii, przed ogólną dostępnością szczepionki przeciw szczepowi wywołującemu epidemię[6].

COVID-19[edytuj | edytuj kod]

W 2020 r. przeprowadzone zostały wstępne badania nad możliwością stosowania amantadyny w leczeniu COVID-19[7].

  • Badanie Mancilla–Galindo 2020 stanowi próbę o najwyższym poziomie wiarygodności z dostępnych dowodów naukowych dla efektywności klinicznej amantadyny w COVID-19. Badanie miało charakter obserwacyjny i retrospektywny; dotyczyło 319 osób z potwierdzonym zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Autorzy wskazują na brak zasadności stosowania amantadyny w leczeniu COVID-19[7][8]. Wiarygodność badania w skali A–G: E[a][7].
  • Autorzy badania Aranda–Abreu 2020 wnioskują, że amantadyna jest skuteczna w leczeniu COVID-19, prowadząc do wyleczenia pacjentów bez konieczności hospitalizacji i wentylacji mechanicznej. Należy zaznaczyć, że większość pacjentów prócz amantadyny otrzymywało azytromycynę, celekoksyb oraz kwas acetylosalicylowy. Badaniem objęto 15 osób[7][9]. Wiarygodność badania w skali A–G: F[a][7].
  • Autorzy badania Rejdak 2020, stanowiącego badanie przekrojowe przeprowadzone na populacji polskiej (pacjenci ze schorzeniami neurologicznymi) wskazują, że amantadyna może wykazywać działanie protekcyjne oraz może być skuteczna w ograniczaniu rozprzestrzeniania się infekcji SARS-CoV-2, jak również występowania jej następstw neurologicznych. Badaniem objęto 22 osoby[7][10]. Wiarygodność badania w skali A–G: F[a][7].

Wszystkie wymienione powyżej badania mają niską wiarygodność i nie można na ich podstawie ocenić w sposób pewny skuteczności i profilu bezpieczeństwa amantadyny w leczeniu COVID-19[7].

W 2020 roku Włodzimierz Bodnar, lekarz z Przemyśla, rozpoczął pozarejestracyjne leczenie amantadyną choroby COVID-19. Według lekarza jego terapia jest skuteczna[11][12][13], jednak leczenie to wzbudza kontrowersje w środowisku medycznym ze względu na nieznane możliwe skutki uboczne takiego stosowania leku[14][15][16].

Po rozgłosie medialnym, na polecenie Ministra Zdrowia Adama Niedzielskiego, Agencja Badań Medycznych w końcu 2020 r. wyraziła zgodę na rozpoczęcie badań klinicznych mających ocenić skuteczność i bezpieczeństwo leczenia tym związkiem. Projektem kieruje prof. Konrad Rejdak, Kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, a uczestniczy w nim także 6 innych ośrodków medycznych[5][17]. W marcu 2021 Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych otrzymał wniosek o wyrażenie zgody na przeprowadzenie badania[18]. Rozpoczęło się ono 29 marca[19][15].

Przesłanką do rozważania amantadyny jako leku na COVID-19 była obserwacja, że u żadnego z 15 obserwowanych pacjentów cierpiących na chorobę Parkinsona (5 osób) lub stwardnienie rozsiane (SM; 10 osób) nie wystąpiły poważne objawy choroby po stwierdzonym zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Wszyscy ci pacjenci przyjmowali amantadynę[20]. Związek ten, po dostaniu się do komórki, oddziałuje z lizosomami, zakłócając syntezę kilku proteaz, wykorzystywanych przez SARS-CoV-2 do wnikania do komórek[21]. Przypuszcza się, że w ten sposób może utrudniać proliferację wirusa[20][21]. Inne hipotezy korzystnego działania amantadyny na zmniejszenie objawów COVID-19 to zmniejszenie uczucia zmęczenia (cierpi na nie >90% chorych na SM; jest także częstym objawem COVID-19) lub stymulacja prawidłowej odpowiedzi na hipoksję i hiperkapnię (której zakłócenie u niektórych chorych na COVID-19 stanowi ryzyko śmierci)[20].

Według innych hipotez amantadyna może blokować tzw. kanał E, przez który RNA wirusa dostaje się do komórki[22] lub wiązać się z wirusowym białkiem kolca, zaburzając jego związanie się z infekowaną komórką[23]. Obie te możliwości zostały zweryfikowane obliczeniowo za pomocą modelowania molekularnego[22][23].

Preparaty w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Dostępne preparaty proste:

  • Viregyt-K (chlorowodorek amantadyny)[24]
  • Amantix (siarczan amantadyny)[25]

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

  • pobudzenie psychomotoryczne
  • bezsenność
  • omamy i halucynacje
  • drgawki
  • obrzęki
  • utrudnienia koncentracji

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Opisy poziomów wiarygodności znajdują się w cytowanym przeglądzie[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Amantadine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00915 (ang.).
  2. Amantadine hydrochloride SC-217619 (ang.). Santa Cruz Biotechnology. [dostęp 2019-11-17].
  3. a b c d e f Amantadyna, [w:] Grażyna Rajtar-Cynke (red.), Farmakologia. Podręcznik dla studentów i absolwentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu akademii medycznych, wyd. 2, Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2007, s. 379, ISBN 978-83-60608-77-7.
  4. 10.5.2. Leki przeciwwirusowe o innych mechanizmach działania, [w:] Grażyna Rajtar-Cynke (red.), Farmakologia, wyd. III zmienione i uzupełnione, Warszawa: PZWL, 2015, s. 428–429, ISBN 978-83-200-4869-8.
  5. a b Czy amantadyna zapobiega rozwojowi COVID-19?, Gazeta Lekarska, 11 stycznia 2021 [zarchiwizowane z adresu 2021-01-23].
  6. EGIS Pharmaceuticals PLC: Charakterystyka produktu leczniczego Viregyt-K (Amantadini hydrochloridum). 2018-03-20. [dostęp 2021-11-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-11-19)].
  7. a b c d e f g h i Przegląd doniesień naukowych dla amantadyny stosowanej w leczeniu COVID-19. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, 2020-11-17. [dostęp 2021-03-26].
  8. Javier Mancilla-Galindo i inni, All-cause mortality among patients treated with repurposed antivirals and antibiotics for COVID-19 in Mexico City: A real-world observational study, „EXCLI journal”, 20, 2021, s. 199–222, DOI10.17179/excli2021-3413, PMID33628159, PMCIDPMC7898041 [dostęp 2021-12-13] (ang.).
  9. Gonzalo Emiliano Aranda-Abreu i inni, Observational study of people infected with SARS-Cov-2, treated with amantadine, „Pharmacological reports: PR”, 72 (6), 2020, s. 1538–1541, DOI10.1007/s43440-020-00168-1, PMID33040252, PMCIDPMC7547815 [dostęp 2021-12-13] (ang.).
  10. Konrad Rejdak, Paweł Grieb, Adamantanes might be protective from COVID-19 in patients with neurological diseases: multiple sclerosis, parkinsonism and cognitive impairment, „Multiple Sclerosis and Related Disorders”, 42, 2020, s. 102163, DOI10.1016/j.msard.2020.102163, PMID32388458, PMCIDPMC7190496 [dostęp 2021-12-13] (ang.).
  11. Amantadyna a COVID-19. Dr Włodzimierz Bodnar: Mam 500 udokumentowanych wyleczeń, interia.pl [dostęp 2021-01-05].
  12. Koronawirus w Polsce. Amantadyna w leczeniu COVID-19. Opinie ekspertów, medonet.pl [dostęp 2021-01-05].
  13. Dr Bodnar: COVID-19? Tę chorobę się z powodzeniem leczy amantadyną, www.rp.pl, 29 marca 2021 [dostęp 2021-04-26].
  14. Prof. Simon: Amantadyna wywoływała masę mutacji błyskawicznych, www.rp.pl, 15 stycznia 2021 [dostęp 2021-01-23].
  15. a b Członek Rady Medycznej: Amantadyna? Na razie nie zalecam, www.rp.pl, 30 marca 2021 [dostęp 2021-04-26].
  16. Amantadyna w terapii COVID-19? Andrusiewicz: Nie możemy eksperymentować na ludziach, www.rp.pl, 4 czerwca 2021 [dostęp 2021-04-26].
  17. Za kilka tygodni poznamy wyniki badań nad amantadyną, Agencja Badań Medycznych, 11 stycznia 2021 [dostęp 2021-03-22].
  18. Amantadyna lekiem na COVID-19? Miał już być wynik, a badania jeszcze nie ruszyły, www.rp.pl [dostęp 2021-03-22].
  19. Klaudia Torchała, Prof. Rejdak: zaczynamy badania kliniczne amantadyny, medonet.pl, 26 marca 2021 [dostęp 2021-03-30].
  20. a b c Paweł Grieb i inni, Amantadine for COVID-19, „Journal of Clinical Pharmacology”, 61 (3), 2021, s. 412–413, DOI10.1002/jcph.1802, PMID33350472 [dostęp 2021-03-30] (ang.).
  21. a b Sandra P. Smieszek, Bart P. Przychodzen, Mihael H. Polymeropoulos, Amantadine disrupts lysosomal gene expression: A hypothesis for COVID19 treatment, „International Journal of Antimicrobial Agents”, 55 (6), 2020, s. 106004, DOI10.1016/j.ijantimicag.2020.106004, PMID32361028, PMCIDPMC7191300 [dostęp 2021-03-30] (ang.).
  22. a b Gonzalo Emiliano Aranda Abreu i inni, Amantadine as a drug to mitigate the effects of COVID-19, „Medical Hypotheses”, 140, 2020, s. 109755, DOI10.1016/j.mehy.2020.109755, PMID32361100, PMCIDPMC7182751 [dostęp 2021-04-13] (ang.).
  23. a b Abdul Mannan Baig, Areeba Khaleeq, Hira Syeda, Docking Prediction of Amantadine in the Receptor Binding Domain of Spike Protein of SARS-CoV-2, „ACS Pharmacology & Translational Science”, 3 (6), 2020, s. 1430–1433, DOI10.1021/acsptsci.0c00172, PMID33344913, PMCIDPMC7737314 [dostęp 2021-04-13] (ang.).
  24. Amantadyna (chlorowodorek amantadyny), [w:] Indeks Leków MP [online], lista preparatów, Medycyna Praktyczna [dostęp 2021-01-23].
  25. Amantadyna (siarczan amantadyny), [w:] Indeks Leków MP [online], lista preparatów, Medycyna Praktyczna [dostęp 2021-01-23].

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.