Bilcze Złote

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bilcze Złote
Ilustracja
Pałac Sapiehów, ok. 1935 r.
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód  tarnopolski
Rejon Flag of Borshchiv raion.svg borszczowski
Powierzchnia 5,993 km²
Populacja (2006)
• liczba ludności
• gęstość

2002
334,06 os./km²
Nr kierunkowy +380 3541
Kod pocztowy 48733
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Bilcze Złote
Bilcze Złote
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Bilcze Złote
Bilcze Złote
Ziemia48°46′35″N 25°52′57″E/48,776389 25,882500
Portal Portal Ukraina

Bilcze Złote[1] (ukr. Більче-Золоте) – wieś na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie borszczowskim, do 1945 w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie borszczowskim, siedziba gminy Bilcze Złote.

W 1822 w Bilczu Złotym odkryto dwa stanowiska archeologiczne zasiedlane przez ludność kultury trypolskiej z epoki miedzi.

Stanowiska archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Jedno z nich, nazywane Ogrodem, ulokowane w dolinie rzeki Seret, głęboko rozcinającej Wyżynę Podolską, okazało się typową wsią zamieszkiwaną w okresie od 4000 do 3500 lat p.n.e. Dominowały tam piętrowe domy zbudowane z drewna i gliny. Ludność zajmowała się uprawą roli, hodowlą bydła, owiec i świń oraz rzemiosłem, w tym wyrobem narzędzi z krzemienia, kości i z miedzi. Charakterystycznym dziełem tych ludzi są doskonałej jakości naczynia ceramiczne, malowane czarną, czerwoną i białą farbą. Oprócz najczęściej występujących ornamentów geometrycznych, spotykane też są malowane figury ludzi i zwierząt oraz schematyczne przedstawienia roślin.

Drugi stanowisko archeologiczne zlokalizowane było w gipsowej jaskini Werteba, położonej na płaskiej wysoczyźnie lessowej, oddalonej o kilka kilometrów na wschód od Ogrodu.

 Osobny artykuł: Jaskinia Werteba.

Historia badań[edytuj | edytuj kod]

Dwa wołki gliniane z Bilczy Złotych z kolekcji Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Jaskinię odkryto przypadkowo w 1822. Ziemie wokół Bilcza Złotego i sama jaskinia należały przez pewen czas do księcia Adama Sapiehy, a później do jego syna – Leona. Pierwszym archeologiem, który z polecenia Komisji Archeologicznej Akademii Umiejętności przeprowadził w latach 18761878 badania w jaskini był Adam Honory Kirkor. Natomiast pierwsze ślady osady znajdującej się na terenie parku dworskiego odkryto przypadkowo w 1884. Pierwsze prace wykopaliskowe w tym miejscu, na prośbę księcia Leona Sapiehy, przeprowadził w 1889 kustosz Muzeum im. Lubomirskich we Lwowie, Pawłowicz. W listopadzie 1890 dalsze prace w tym miejscu podjął Gotfryd Ossowski, kustosz Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Odkrył ponad dwadzieścia, jak wówczas sądził, grobów ciałopalnych. Ossowski zainteresował się również jaskinią Werteba i zlecił wykonanie dokładnego jej planu. Dalsze badania w jaskini w latach 1898, 1904 i 1907, a także niewielkie prace w parku prowadził Włodzimierz Demetrykiewicz. Demetrykiewicz zapoczątkował naukowe opracowanie zbiorów bilczańskich. Na podstawie wyników badań sprostował on mylną hipotezę Ossowskiego uznając znalezione w parku obiekty za ślady konstrukcji mieszkalnych, nie zaś za ciałopalne groby cegłowe jak sądził jego poprzednik. Po roku 1907 nie prowadzono już większych prac w Bilczu Złotym.

Kolekcja zabytków bilczańskich w Krakowie[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1904 księżna Teresa Sapieha, wdowa po księciu Leonie, podpisała z Akademią Umiejętności w Krakowie umowę, na mocy której Akademia zobowiązała się skatalogować, uporządkować i konserwować zabytki z Bilcza Złotego, pokazać je na wystawie jako „Zbiór wykopalisk z Bilcza Złotego imienia Książąt Leona i Teresy Sapiehów”, a także w ciągu dwu lat po złożeniu zbiorów w krakowskim Muzeum ogłosić drukiem naukowe ich opracowanie. Nastąpiło to jednak już po niewyjaśnionej kradzieży część materiałów, która miała miejsce w Bilczu w tym samym roku. Niektóre ze skradzionych zabytków odnalazły się później i przechowywane były w zbiorach Muzeum Przyrodniczego im. Dzieduszyckich we Lwowie. Natomiast „Zbiór wykopalisk...” pozostaje do dzisiaj trzonem kolekcji Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek – wybudowany prawdopodobnie w XVI w. przez Jazłowieckich został zniszczony przez Tatarów w pierwszej połowie XVII w. Obecnie po zamku pozostały nieznaczne ślady[2].
  • pałac – dzieje Bilczych Złotych są stosunkowo mało znane. Wiadomo, że miejscowe dobra były własnością rodziny Potockich. W 1854 roku wieś kupił Adam Sapieha, który wzniósł tam w 1866 roku obszerny pałac. Pałac został prawdopodobnie po drugiej wojnie światowej zburzony przez bolszewików. W jego miejsce wybudowano dom kultury w stylu socrealistycznym.
  • park, w którym mieści się rezydencja istniał już w XVIII w. Zajmuje on 11 ha i jest jednym z najcenniejszych w zachodniej części Ukrainy. Znaleźć w nim można imponującą liczbę gatunków drzew, m.in. tulipanowce, orzech grecki, sosnę krymską. Wiele drzew w parku ma olbrzymie wymiary, wyróżnią się olbrzymia korona lipy w centrum parku.
  • w parku znajduje się neogotycka kaplica grobowa Sapiehów, zbudowana w 1839, przebudowana w 1898 r., obecnie pełniąca funkcję cerkwi greckokatolickiej[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 1.
  2. Замок в селе Бильче-Золотое. zamki-kreposti.com.ua. [dostęp 23.10.13].
  3. Kościół-krypta Sapiehów portalu GloUA

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kadrow S., Trela E. Osady kultury trypolskiej w Bilczu Złotym, Komitet Badań Naukowych; [1].
  • "Skarbnica pamiątek" – wywiad z dyrektorem Muzeum Archeologicznego w Krakowie, Sprawy Nauki, 2002/7; [2].
  • Trela E. Zbiór wykopalisk z Bilcza Złotego imienia Książąt Leona i Teresy Sapiehów, strona Muzeum Archeologicznego w Krakowie; [3].
  • Grzegorz Rąkowski: Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Cz. II : Podole. Pruszków, 2006, s. 198–200. ​ISBN 83-89188-46-5​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]