Przejdź do zawartości

Gołogóry (miejscowość)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gołogóry
Ilustracja
Gołogóry (rok 2007)
Herb
Herb
Państwo

 Ukraina

Obwód

 lwowski

Powierzchnia

2,681 km²

Wysokość

346 m n.p.m.

Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość


658
245,43 os./km²

Nr kierunkowy

+380 3265

Kod pocztowy

80736

Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa konturowa obwodu lwowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Gołogóry”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Gołogóry”
Ziemia49°45′07″N 24°43′17″E/49,751944 24,721389
Strona internetowa
Wieś na mapie W. Grodeckiego, Poloniae finitimarumgue locarum descriptio[1]

Gołogóry (ukr. Гологори) – wieś, dawniej miasteczko, w rejonie złoczowskim obwodu lwowskiego Ukrainy. Miejscowość liczy 658 mieszkańców.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1461 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[2].

W II Rzeczypospolitej siedziba gminy wiejskiej Gołogóry w powiecie złoczowskim województwa tarnopolskiego. Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka loco. 2480 mieszkańców w 1929 r. (według "Księgi adresowej Polski").

W nocy z 30 na 31 marca 1944 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 26 Polaków i 1 Ukraińca[3].

Położenie

[edytuj | edytuj kod]

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich Gołogóry to: „miasteczko w powiecie złoczowskim, położone 3 mile na zachód od Złoczowa wśród gór wysokich, lesistych i bagnistych zwanych Woroniaki”.

Ludność

[edytuj | edytuj kod]
  • W 1857 Gołogóry zamieszkiwali Polacy i Rusini (ogółem 2482 osób)
  • W latach 18801902 na obszarze wsi było 2507 mieszkańców, w tym 636 wyznania rz.-kat., reszta gr.-kat. i izrael. Rzym.-kat. i gr.-kat. parafia znajdowały się w miejscu[4];
  • W 1921 roku 2447 mieszkańców, w tym 1419 Ukraińców, 522 Polaków i 505 Żydów[5];
  • W 1931 roku 2669 mieszkańców[5].

Historia

[edytuj | edytuj kod]
  • Wioska o tej nazwie istniała już w XII w.
  • Jako miasto, własność lokalnej arystokracji, wymieniane jest w dokumentach z 1461 r.
  • 1470 rok – pierwsza znana data pojawienia się Żydów w Gołogórach[6].
  • W XVII i XVIII w. znane z miejscowych targów żywym inwentarzem, w tym końmi
  • W XVIII w. właścicielem Gołogóry był polski szlachcic Mikołaj Bazyli Potocki
  • W 1895 r. baron Hirsch założył prywatną szkołę żydowską, która uzyskała status szkoły państwowej w 1901 r. Uczęszczali do niej zarówno Żydzi, jak i uczniowie innych wyznań. Dzieci, w ramach zajęć bednarstwa, odpracowywały czesne wytwarzając m.in. cebrzyki, balie, wiadra. Szkoła istniała do 1939 r.
  • W listopadzie 1942 r. wszyscy Żydzi zostali wywiezieni do getta w Złoczowie, gdzie w 1943 roku zginęli[7].
  • W nocy z 30 na 31 marca 1944 r. bojówka UPA napadła na polskie zagrody i wymordowała 28 osób paląc 41 zabudowań[5].
  • Latem 1945 r., po opuszczeniu miejscowości przez Polaków, żołnierze radzieccy wysadzili kościół rzymskokatolicki i rozebrali ruiny zamku.

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]
  • dwie cerkwie greckokatolickie.
  • kościół rzymskokatolicki (ufundowany w 1452 r.; zniszczony przez ogień w 1648 r.; odnowiony pod koniec XVII w.). W 1766 r. ponownie spalony. Popadł w ruinę w 1828 r. i ustracił charakter gotycki. Dziś przedstawia się jako typowy dla Podola kościół barokowy o wysmukłych proporcjach gotyckich i wysoko umieszczonych oknach, które świadczą o dawnym charakterze obronnym tego kościoła.
  • ruiny zamku[8] - pozostałości zamku z XV wieku znajdują się w północno-wschodniej części miejscowości przy rozwidleniu dróg. Zamek pierwotnie składał się z czworobocznego budynku ("kamienicy") otoczonego murem z czterema basztami w narożach i należał do najstarszych zamków na Rusi Czerwonej. W XV w. gniazdo rodowe Gołogórskich. W czasie najazdów tatarskich, odgrywał ważną rolę strategiczną. W czasie wojen kozackich i tureckich w XVI i XVII w. wielokrotnie niszczony. Już jako zupełną ruinę, w roku 1792 od rodziny Starzyńskich nabył go klasztor OO. Dominikanów w Podkamieniu. W ciągu XIX w. zamek w znacznej części rozebrano na materiał. Naprzeciw ruin zamku na wzgórzu widać kamienną figurę św. Marka na słupie, pod którym według legendy pochowany jest chan tatarski.

Ludzie związani z Gołogorami

[edytuj | edytuj kod]
  • Piotr Ferensowicz – polski śpiewak i dyrygent,
  • Jan Sienieński – polski duchowny katolicki, arcybiskup lwowski,
  • Ryszard Zub – polski szermierz szablista, trzykrotny medalista olimpijski.
  • ks. Adam Wesołowski (ur. 1814, zm. 8 lipca 1890) – proboszcz w Gołogórach[9]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. (fragment), 1571, wyd. 2Biblioteka Narodowa, syg. ZZK 18611, domena publiczna
  2. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 167.
  3. Henryk Komański, Szczepan Siekierka, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, s. 499, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487.
  4. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II. Warszawa: 1880–1902, s. 675.
  5. a b c Henryk Komański, Szczepan Siekierka, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939-1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, 498-499; 962-963; 976-980, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487.
  6. Maurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w 1507 r., w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 14.
  7. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 224
  8. Gołogóry. www.ruinyizamki.pl. [dostęp 2013-08-10].
  9. Catalogus Universi Saecularis et Regularis Cleri Archidioecesis Leopoliensis rit. lat. pro Anno Domini MDCCCXCI. Leopoli, 1891, s. 204. (łac.)

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]