Władysław Raczkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Władysław Raczkiewicz
Raczkiewicz W.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 stycznia 1885
Kutaisi
Data i miejsce śmierci 6 czerwca 1947
Ruthin
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Okres urzędowania od 30 września 1939
do 6 czerwca 1947
(Prezydent RP na uchodźstwie)
Pierwsza dama Jadwiga Raczkiewicz
Poprzednik Ignacy Mościcki (w kraju)
Następca August Zaleski
Marszałek Senatu RP
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Okres urzędowania od 9 grudnia 1930
do 3 października 1935
Poprzednik Julian Szymański
Następca Aleksander Prystor
Minister spraw wewnętrznych
Okres urzędowania od 28 czerwca 1921
do 13 września 1921
Poprzednik Leopold Skulski
Następca Stanisław Downarowicz
Minister spraw wewnętrznych
Okres urzędowania od 15 czerwca 1925
do 5 maja 1926
Poprzednik Cyryl Ratajski
Następca Stefan Smólski
Minister spraw wewnętrznych
Przynależność polityczna Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem
Okres urzędowania od 13 października 1935
do 15 maja 1936
Poprzednik Marian Zyndram-Kościałkowski
Następca Felicjan Sławoj Składkowski
Odznaczenia
Order Orła Białego Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża z Orłem I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Pomnik Władysława Raczkiewicza w Toruniu

Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny i wojskowy, uczestnik I wojny światowej i walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925–1926, i 1935–1936), senator (z list BBWR) i marszałek Senatu III kadencji (1930–1935), wojewoda nowogródzki (1921–1924), wileński (1926–1931), krakowski (1935), pomorski (1936–1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934–1939), Prezydent RP na uchodźstwie (1939–1947).

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Był synem Józefa sędziego i Ludwiki z Łukaszewiczów. W 1903 ukończył gimnazjum w Twerze. Studiował następnie prawo i matematykę na Uniwersytecie Petersburskim. Działał w jawnych i konspiracyjnych organizacjach młodzieżowych: nielegalnej Organizacji Młodzieży Narodowej i Związku Młodzieży Polskiej "Zet". By uciec przed represjami politycznymi przeniósł się do Dorpatu, gdzie w 1911 ukończył miejscowy uniwersytet[1].

Z wykształcenia prawnik, przed I wojną światową pracował jako adwokat w Mińsku.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny służył w armii rosyjskiej, w stopniu chorążego (najniższy stopień oficerski w armii rosyjskiej). Po rewolucji lutowej organizował jednostki polskie w Rosji[2]. W 1917 roku należał do organizatorów Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol), którego został przewodniczącym na I Ogólnym Zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogradzie w dniach 8–22 czerwca 1917. Był przedstawicielem nurtu związanego z endecją i zwolennikiem tworzenia polskich sił zbrojnych na terenie Rosji. W 1918 sprawował funkcję prezesa Rady Naczelnej Polskiej Siły Zbrojnej z siedzibą w Kijowie. Został kierownikiem Wydziału Wojskowego powstałego w Warszawie Komitetu Obrony Kresów Wschodnich. Walczył, jako porucznik, w Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Powołany na stanowisko zastępcy komisarza generalnego Ziem Wschodnich[3]. W 1918 brał udział w obronie Mińska przed bolszewikami, w 1920 dowodził ochotniczym oddziałem kresowym walczącym o Wilno.

Działalność polityczna w II RP[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1920 został mianowany szefem Zarządu Terenów Przyfrontowych i Etapowych. Od grudnia 1920 do czerwca 1921 działał jako delegat przy rządzie Litwy Środkowej w Wilnie. Od czerwca do listopada 1921 był ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Wincentego Witosa. Od października 1921 do sierpnia 1924 piastował urząd wojewody nowogródzkiego. Od sierpnia 1924 do maja 1925 roku, jako delegat rządu, przebywał w Wilnie. Od czerwca 1925 do maja 1926 roku ponownie był ministrem spraw wewnętrznych. Po przewrocie majowym, od maja 1926 do grudnia 1930 roku, pełnił funkcję wojewody wileńskiego. Od listopada 1930 był senatorem z listy BBWR. W grudniu 1930 roku został marszałkiem Senatu. Od października 1935 do czerwca 1936 zasiadał w rządzie jako minister spraw wewnętrznych. Od lipca 1936 był wojewodą pomorskim. Był członkiem tzw. grupy zamkowej prezydenta Ignacego Mościckiego[2].

Początkowo zbliżony do endecji, w latach trzydziestych XX wieku związał się z sanacją. Od 1934 prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy.

12 września 1939 rząd powierzył mu misję zorganizowania w Stanach Zjednoczonych pomocy tamtejszej Polonii dla ludności okupowanego kraju. 17 września przekroczył granicę rumuńską w Kutach. 27 września znalazł się w Paryżu[2].

Prezydent RP na uchodźstwie[edytuj | edytuj kod]

Po klęsce wrześniowej, na podstawie artykułu 13 i 24 Konstytucji kwietniowej z 1935[4], został mianowany następcą na stanowisku prezydenta przez Ignacego Mościckiego i objął urząd 30 września. Na początku pełnienia tego urzędu zrezygnował z części uprawnień prezydenckich na rzecz premiera rządu, Władysława Sikorskiego (tzw. umowa paryska).

Na początku grudnia 1939, wraz z całym rządem, przeniósł się do Angers. Opuścił Francję jeszcze przed kapitulacją i udał się do Wielkiej Brytanii. W lipcu 1941 roku próbował obalić rząd gen. Sikorskiego i postawić na czele rządu polityka obozu piłsudczykowskiego Augusta Zalewskiego[5].

Po przybyciu z okupowanego kraju kuriera, Jana Karskiego, na prośbę żydowskiego podziemia wystosował 18 grudnia 1942 dramatyczny list do papieża Piusa XII, błagając go o publiczną obronę mordowanych Polaków i Żydów[2].

Przeciwny układowi Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 roku, zagroził ustąpieniem z urzędu. Pod presją Anglików odwołał ze stanowiska Naczelnego Wodza generała Kazimierza Sosnkowskiego wobec jego nieprzejednanej postawy w sprawie granic wschodnich.

Wbrew wcześniej dokonanym ustaleniom, przed śmiercią w swoim politycznym testamencie następcą mianował Augusta Zaleskiego. Odrzucenie uzgodnionego wcześniej kandydata, Tomasza Arciszewskiego z PPS, doprowadziło do secesji tej partii z rządu i spowodowało długotrwałe rozbicie emigracji polskiej w okresie powojennym, gdy wszystkie rządy alianckie odmówiły uznania polskim władzom wychodźczym na rzecz prokomunistycznego rządu w Warszawie.

Zmarł 6 czerwca 1947 roku w Ruthin w Walii, po długotrwałej, rozpoznanej już w 1939 chorobie (białaczka). Pochowany został na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii, gdzie spoczął obok generała Władysława Sikorskiego.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP Władysław Raczkiewicz z dniem 30 września 1939 został Wielkim Mistrzem Orderu Orła Białego[6] oraz Wielkim Mistrzem Orderu Odrodzenia Polski.

Ponadto:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudzień 1922 – 22 grudzień 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.

Przypisy

  1. Zofia Nałkowska, Dzienniki 1939-1944, Opracowanie, wstęp i komentarz Hanna Kirchner, t. V Warszawa 1996, s. 109
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Ibidem
  3. Ibidem, s. 109–110
  4. Po wymuszonej przez aliantów rezygnacji Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego
  5. Eugeniusz Duraczyński "Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944" Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1986 str. 20 ISBN 83-06-01406-5
  6. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 50
  7. Lista odznaczonych Orderem Krzyża z Orłem [dostęp 15 czerwca 2010]
  8. Diário Oficial da União (DOU) (port.). 1934-10-26. [dostęp 2014-06-22].