Brwinów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brwinów
Kościół św. Floriana na rynku
Kościół św. Floriana na rynku
Herb
Herb Brwinowa
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat pruszkowski
Gmina Brwinów
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1950
Burmistrz Arkadiusz Kosiński
Powierzchnia 10,06 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

12 989[1]
1264 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 22
Kod pocztowy 05-840
Tablice rejestracyjne WPR
Położenie na mapie gminy Brwinów
Mapa lokalizacyjna gminy Brwinów
Brwinów
Brwinów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brwinów
Brwinów
Ziemia 52°08′33″N 20°43′03″E/52,142500 20,717500Na mapach: 52°08′33″N 20°43′03″E/52,142500 20,717500
TERC
(TERYT)
1142021034
Urząd miejski
ul. Grodziska 12
05-840 Brwinów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Brwinów w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Brwinów wymowa imiasto w woj. mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Brwinów, 25 km od centrum Warszawy. Miasto wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej.

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto liczyło 12 989 mieszkańców.

Lokalny ośrodek usługowy; drobny przemysł m.in. meblarski. Wydział Zootechniki SGGW – w 2002 roku przeniesiony do Warszawy, zlikwidowany Zespół Szkół Agroekonomicznych[2]. Przez miasto przebiega linia kolejowa WarszawaKatowice i drogi wojewódzkie: nr 720 (BłonieNadarzyn), nr 719 (WarszawaŻyrardów) i autostrada A2.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Do 1954 siedziba gminy Helenów, a w latach 1927–1949 także gminy Letnisko-Brwinów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego. Miasto znajduje się w obrębie Równiny Łowicko-Błońskiej.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik na rynku upamiętniający bitwę pod Brwinowem

Na terenach obecnego Brwinowa życie ludzkie istniało już ok. 8000 lat p.n.e. Natrafiono tutaj na ślady jednego z największych w ówczesnej Europie ośrodków hutnictwa opartego o znaczne zasoby rudy darniowej.

Nazwa Brwinów znana jest od XV w. W 1406 r. występuje jako Brwinowo, w 1429 r. – jako Brwynowo. Według historyków u jej podstaw leży staropolskie birzwo – belka, tram, drzewo, gwarowe: berwina, kładka.

Według etymologii opartej na miejscowej tradycji źródłosłów ten miałby się wywodzić od określenia "borowy nów". Wspomniany tu już rok 1406 to najdawniejsza znana data z dziejów Brwinowa. W akcie erekcyjnym ogłoszonym w tym właśnie roku biskup poznański wymienia między innymi wieś Brwinowo. W XVIII i XIX w. krzyżowały się tutaj dwa szlaki: tzw. droga królewska prowadząca z Warszawy do Piotrkowa Trybunalskiego, miejsca sejmików szlacheckich oraz lokalny trakt ze stolicy do Grodziska.

14 czerwca 1845 r. przez Brwinów przejechał pierwszy pociąg Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Rozwój kolei stał się punktem zwrotnym w historii Brwinowa zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym. W latach poprzedzających wybuch I wojny światowej Brwinów liczył już ponad 2 tys. mieszkańców.

W 1927 r. Brwinów otrzymał status letniska. Powołany został lokalny samorząd i wybrany wójt. W 1929 r. Brwinów gościł prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego. Miejscowość rozwijała się, powstawały wille i pałacyki. Osiedlili się tutaj m.in. Jarosław Iwaszkiewicz, Zygmunt Bartkiewicz, Stefan Kiedrzyński.

We wrześniu 1939 r. rozegrała się pod Brwinowem bitwa 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej z wojskami niemieckimi, która opóźniła marsz hitlerowców na Warszawę.

Information icon.svg Osobny artykuł: Bitwa pod Brwinowem.

Prawa miejskie Brwinów uzyskał w 1950 roku[3].

Burmistrzowie[edytuj | edytuj kod]

  • 1990–1998 – Jan Witkowski
  • 1998–2002 – Maciej Nowicki
  • 2002–2010 – Andrzej Guzik
  • od 2010 – Arkadiusz Kosiński[4]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kwatera żołnierzy września 1939 na cmentarzu
Pałac Wierusz-Kowalskich

Cechą charakterystyczną miasta Brwinowa jest zabudowa willowa i pałacowa pochodząca z przełomu XIX i XX w., oraz XX-lecia międzywojennego.

Niektóre z zabytków to[5]:

  • Willa "Chałupka" (1898) przy ul. Batorego, według projektu Oskara Sosnowskiego
  • Willa "Janina" (1909–11) przy skrzyżowaniu ulic Leśnej i Słonecznej
  • Dworek "Zagroda" (1905) przy ul. Grodziskiej. Dawniej mieszkał tu pisarz Zygmunt Bartkiewicz. Obecnie siedziba Towarzystwa Przyjaciół Brwinowa
  • Dom rodziny Wernerów (1914) przy ul. Słonecznej. Znajduje się tu tablica upamiętniająca ukrycie radu przez prof. Wacława Wernera w czasie okupacji hitlerowskiej
  • Dom "Pod Wiatrakiem" (1912) przy ul. Żwirowej, według projektu Oskara Sosnowskiego
  • Pałacyk rodziny Tobołków (1927) przy wejściu do parku miejskiego. W latach 1939–44 w domu tym mieściła się siedziba Gestapo.
  • Dom "Amerykanka" (1925) przy Rynku, obecnie mieszczą się w nim sklepy
  • Pałac rodziny Wierusz-Kowalskich (1909) przy ul. Dworskiej, obok parku miejskiego, według projektu Stanisława Grochowicza. Dawniej należał do SGGW, obecnie jest zniszczony.
  • Budynek apteki (1911) przy ul. Grodziskiej.

Na cmentarzu w Brwinowie znajdują się m.in. groby Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów, aktora Wacława Kowalskiego, archeologa-egiptologa Kazimierza Michałowskiego oraz historyka Jaremy Maciszewskiego.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Do zabytków sakralnych należy kaplica na brwinowskim cmentarzu z połowy XIX wieku.

W Brwinowie ma siedzibę parafia św. Floriana. Przy rynku położony jest kościół parafialny św. Floriana, którego budowa rozpoczęła się w 1927, a który został konsekrowany 13 czerwca 1967 przez prymasa Stefana Wyszyńskiego. Powstał on na miejscu poprzedniego, drewnianego. Pierwsze wzmianki o parafii św. Floriana pochodzą z roku 1423. Od roku 1993 Brwinów jest siedzibą dekanatu brwinowskiego[6]. Na terenie parafii znajduje się klasztor sióstr klarysek-kapucynek[7][8].

Osoby związane z Brwinowem[edytuj | edytuj kod]

Grób Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów na cmentarzu w Brwinowie

Od 2006 r. w Brwinowie przechowywane jest archiwum literackie pisarza, dziennikarza i reportera Lucjana Wolanowskiego (1920-2006)[9].

Gminy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Gmina Brwinów od 2003 r. utrzymuje stosunki partnerskie z włoską gminą Torre Cajetani[10], a od 2008 r. również z gminą Trzebiatów w województwie zachodniopomorskim[11].

Przypisy

  1. Ludność 2012
  2. Likwidacja szkół rolniczych » Pierwszy Portal Rolny
  3. Słowniczek krajoznawczy wraz z najważniejszymi informacjami praktycznymi. W: Marek Dąbrowski, Roman Kościński, Zbigniew Kozłowski, Zygmunt Malinowski, Wiesław Szczepanek: Trasy kolarskie wokół Warszawy. Warszawa: Zakład Wydawniczo-Propagandowy PTTK, 1981, s. 64.
  4. PKW. Wyniki w powiecie pruszkowskim. [dostęp 2010-12-06].
  5. Zabytki architektury Brwinowa. Brwinow.com. [dostęp 14 sierpnia 2009].
  6. Z dziejów brwinowskiej parafii. [dostęp 2014-08-12].
  7. Klasztor sióstr klarysek. www.klaryski-kapucynki.pl. [dostęp 2013-02-02].
  8. 10 lat od wypadku – świadectwo nawrócenia Radosława Pazury. www.youtube.com, 2013-01-24. [dostęp 2013-02-02].
  9. Archiwum Lucjana Wolanowskiego w Brwinowie. [dostęp 21 kwietnia 2010].
  10. Uchwała nr 121-IV Rady Miejskiej w Brwinowie z dnia 11 września 2003 r. w sprawie nawiązania stosunków partnerskich gminy Brwinów z gminą Torre Cajetani. Rada Miejska w Brwinowie, 2003-09-11. [dostęp 2012-10-16].
  11. Uchwała nr XXVIII/235/2008 z dnia 6 czerwca 2008 r. Rady Miejskiej w Brwinowie w sprawie podjęcia współpracy przez Gminę Brwinów z Gminą Trzebiatów.. Rada Miejska w Brwinowie, 2008-06-06. [dostęp 2012-10-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]