Sierpc

	Sierpc
	; Ratusz w Sierpcu
Herb Sierpca	Flaga Sierpca
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	sierpecki
Gmina	gmina miejska
Założono	X wiek
Prawa miejskie	1322
Burmistrz	Marek Andrzej Kośmider
Powierzchnia	18,6 km²
Ludność (2010); • liczba; • gęstość	; 18 815; 1 002,9 os./km²
Strefa numeracyjna;	+48 24
Kod pocztowy	09-200
Tablice rejestracyjne	WSE
	Położenie na mapie Polski ; Sierpc
	52°53′N 19°40′E / 52.883, 19.667Na mapach: 52°53′N 19°40′E / 52.883, 19.667
	Urząd miejski ul. Piastowska 11a; 09-200 Sierpc
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Sierpc – miasto w województwie mazowieckim, siedziba władz powiatu sierpeckiego, położone nad rzeką Sierpienicą przy jej ujściu do Skrwy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 18 815 mieszkańców^[1].

Spis treści

1 Warunki naturalne
2 Demografia
3 Historia
4 Architektura
- 4.1 Zabytki i atrakcje turystyczne
5 Kultura
6 Wspólnoty wyznaniowe
7 Cmentarze
8 Edukacja
9 Gospodarka
- 9.1 Przemysł
10 Transport
- 10.1 Kolejowy
- 10.2 Drogowy
11 Sport
12 Honorowi Obywatele Miasta Sierpca
13 Współpraca międzynarodowa
14 Urodzeni w Sierpcu i okolicach
15 Zobacz też
16 Przypisy
17 Linki zewnętrzne

[edytuj] Warunki naturalne

Według danych z roku 2002^[2] Sierpc ma obszar 18,6 km², w tym:

użytki rolne: 68%
użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 2,18% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2009^[1]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	18 653	100	9858	52,85	8795	47,15
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	1002,9		530		472,9

[edytuj] Historia

[edytuj] Obcojęzyczne nazwy miasta

jid. Sheps
niem. Sichelberg
ros. Серпецъ

[edytuj] Wczesne średniowiecze

Ukształtowanie terenu, na którym położone jest miasto, nasuwa przypuszczenie, że dawno temu rozciągało się tu jezioro. Już jednak na rok 400 p.n.e. datowane są pozostałości osad ludzkich na tym terenie. Genezą założenia miasta było prawdopodobnie miejsce noclegu podróżnych przemierzających przez gęste bory szlak bursztynowy z Pomorza na południe. Już w X w. Sierpc był znaczącym grodem; istnieją wzmianki mówiące o erygowanej w 1003 r. parafii i budowie kościoła w miejscu pogańskiej świątyni^[3]. W XII w. raz na tydzień odbywały się tu targi. Ponadto rozwijało się rzemiosło. Prawdopodobnie już wtedy istniała kasztelania sierpecka.

Kościół Świętego Ducha

[edytuj] Średniowiecze

Mimo długiej tradycji osadniczej Prawa miejskie Sierpc uzyskał dopiero w roku 1322 – (lokacja na prawie średzkim), stosunkowo późno biorąc pod uwagę rozwój lokacji miejskich na przodującym pod tym względem Śląsku. W roku 1356 ma miejsce druga lokacja – na prawie magdeburskim. Od tego czasu zaznacza się rozwój miasta dzięki ożywionemu handlowi. W roku 1495 Księstwo płockie, w którego granicach znajdował się Sierpc, zostało przyłączone do Korony. W XV i XVI wieku niezwykle rozwinęło się sukiennictwo. O bogactwie miasta świadczy fakt, że istniały w nim wówczas 4 kościoły.

Kościół i Klasztor sióstr Benedyktynek

[edytuj] Nowożytność

W latach 1530, 1630 i 1794 mają miejsce wielkie pożary miasta. Poważne zniszczenia mają także miejsce podczas "potopu" szwedzkiego. Na terenie ziemi sierpeckiej odbywają się bitwy powstańcze. 28 września 1831 roku pod Sierpcem ma miejsce potyczka polskiego pułku z carską konnicą, gdzie mężnie walczy Barbara Bronisława Czarnowska. Powstanie styczniowe 1863 roku również nie omija tych terenów. Ma miejsce kilka potyczek powstańczych w okolicach Sierpca.

Ponowny rozwój miasta zaznacza się od połowy XIX w. Około połowy mieszkańców miasta stanowi ludność żydowska. W czasie zaborów zaznacza się napływ ludności rosyjskiej. Nadal kontynuowane są tradycje targowo-handlowe. Następuje rozwój przemysłu piwowarskiego, spożywczego (np. fabryki octu) i materiałów budowlanych (cegielnie).

[edytuj] 1. poł. XX wieku

Kolejne zniszczenia przynoszą walki rosyjsko-niemieckie w czasie I wojny światowej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej miasto było zajęte przez wojska rosyjskie. W okresie międzywojennym zaznacza się w Sierpcu szczególny rozwój spółdzielczości. W 1924 r. do Sierpca dotarła kolej normalnotorowa. Obecnie Sierpc jest czterokierunkowym węzłem kolejowym (linie do Nasielska, Torunia, Płocka i Brodnicy), jednak ruch pasażerski jest znikomy. Sierpc był również jednym z ostatnich węzłów obsługiwanych przez parowozy (aż do początku lat 90. XX wieku).

[edytuj] II wojna światowa

W latach okupacji niemieckiej w Polsce (1939-1945), w Sierpcu dokonano kilka mordów i zbiorowych egzekucji. W czerwcu 1940 Niemcy dokonali w pobliżu miejscowego zakładu karnego masowej egzekucji 180^[4] więźniów oraz 20^[4] umysłowo chorych. W połowie września 1942 do więzienia w Sierpcu przywieziono 152 osoby (uczniów i nauczycieli z Bydgoszczy), po kilku dniach zamordowano ich w masowej egzekucji^[4]. Łącznie w sierpeckim więzieniu zginęło w latach 1939-1945 ok. 400^[5] osób.

W latach 1939-1942, w siedzibie Gestapo w Sierpcu (dom Wenderlichów), torturowano i rozstrzeliwano ludzi przywożonych na przesłuchania – zastrzelono ok. 300^[4] osób (wielu strzałem w tył głowy). W latach 1941-1944 funkcjonowały w Sierpcu i okolicach także karne obozy pracy (na przykład w miejscowości Mieszczk).

[edytuj] Lata PRL

Do 1954 roku Sierpc był siedzibą wiejskiej gminy Borkowo.

[edytuj] III Rzeczpospolita

Herb powiatu sierpeckiego

Zmiany ustrojowe w kraju miały oczywiście również swe odzwierciedlenie w zmianach zachodzących w Sierpcu. Od 1 czerwca 1990 r. władza lokalna w mieście i gminach powróciła w ręce samorządów lokalnych. 1 września tegoż roku, zarządzeniem Wojewody Płockiego, powołano Urząd Rejonowy, będący terenową ekspozyturą rządowej administracji ogólnej. Rejon obejmował miasto Sierpc i 6 gmin wiejskich. W 1990 roku zdemontowano pomnik Juliana Marchlewskiego, który stał w parku przy ul. Marchlewskiego (obecna ul. Jana Pawła II). Na jego miejscu, w 1993 roku ustawiono Pomnik Ofiar Katyńskich, poświęcony mieszkańcom Sierpca zamordowanym w obozach w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Ponadto zmieniono wiele nazw ulic, kojarzonych z panującym dotychczas systemem.

1 stycznia 1999 r. Sierpc 4 raz w swej historii stał się miastem powiatowym. Powiat obejmuje miasto Sierpc oraz 6 gmin wiejskich: Gozdowo, Mochowo, Sierpc, Rościszewo, Szczutowo i Zawidz. 26 czerwca 2000 r. Rada Powiatu zatwierdziła nowy herb.

[edytuj] Architektura

[edytuj] Zabytki i atrakcje turystyczne

Kościół szkolny

Kościół Farny

gotycki kościół pw. świętych Wita, Modesta i Krescencji, farny, z XIV lub XV w., wnętrze barokowe, ołtarz z elementami rokokowymi, w murach kościoła zachowały się fragmenty wcześniejszej romańskiej świątyni, według podania miejscowego wybudowanej na ruinach świątyni pogańskiej.
gotycki kościół pw. św. Ducha z końca XV w., wewnątrz późnogotycka polichromia z lat 1519-1529
zespół klasztorny na wzgórzu zwanym dawniej Loret:
- gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XVI w., wewnątrz gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV w. w neoromańskim ołtarzu głównym.
- barokowy klasztor benedyktynek z pocz. XVIII w. murowany z cegły z kaplicą z barokowym wnętrzem.
- barokowa dzwonnica murowana z końca XVIII w.
poewangelicki kościół św. Stanisława Kostki, z 1913 roku, zwany potocznie kościołem szkolnym, wybudowany w stylu neogotyckim, obecnie znacznie przebudowany
drewniany kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1744, przeniesiony ze wsi Drążdżewo do skansenu w Sierpcu w 2007 r.
ruiny kościoła pw. św. Krzyża z XIV w.
cmentarz żydowski
klasycystyczny ratusz z 1841 r., obecnie siedziba Muzeum Wsi Mazowieckiej
drewniany dom Kasztelanka z przełomu XVII i XVIII w. z charakterystycznym łamanym dachem
klasycystyczna cerkiew z drugiej poł. XIX w., obecnie pozbawiona kopuł i znacznie przebudowana – zachował się ciekawy kolumnowy portyk; obecnie siedziba sądu
Muzeum Wsi Mazowieckiej – skansen na obrzeżach miasta
jatki miejskie z 1830 r.
drewniana zabudowa najstarszej części miasta
cmentarz parafialny z zabytkowymi XIX-wiecznymi nagrobkami – m.in. Ludwika Bytnera (zm. 1848 r.), Wojciecha Chrzanowskiego (zm. 1848 r.) i wielu innych.

[edytuj] Kultura

Dziedziniec Klasztoru sióstr Benedyktynek

Uliczka w mieście – stara część miasta (po lewej stronie ulicy słup telefoniczny)

Wiosną 2008 r. w Sierpcu wykonano zdjęcia do filmu Generał Nil^[6]. Sierpc odgrywał wyzwalany w styczniu 1945 r. Milanówek, a dworzec kolejowy – dworzec w Białej Podlaskiej, na który przybył w 1947 r. transport byłych więźniów syberyjskich łagrów.

[edytuj] Placówki kulturalne

Dom Kultury – założony w 1938 roku
Miejska Biblioteka Publiczna – istniejąca od 1945 roku
Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta – powołana w 2007 roku

[edytuj] Kina

Kino Jutrzenka – reaktywowane w 2008 w ramach działalności Domu Kultury (obecnie zawieszone).

[edytuj] Muzea

Istniejące

Skansen – Muzeum Wsi Mazowieckiej
Ratusz – ekspozycje czasowe z Muzeum Wsi Mazowieckiej

Planowane

Muzeum Miejskie

[edytuj] Media lokalne

[edytuj] Telewizja

TV Sierpc – działająca w ramach operatora Vectra

[edytuj] Prasa

Kurier Sierpecki – tygodnik
Express Płocki – tygodnik
Tygodnik Płocki – tygodnik
Sierpeckie Rozmaitości – kwartalnik
Nasz Sierpc – kwartalnik (biuletyn Urzędu Miasta)

[edytuj] Wspólnoty wyznaniowe

Sierpc jest siedzibą, powstałego w 1506 roku dekanatu sierpeckiego, w którego skład wchodzą wszystkie rzymskokatolickie parafie mające swe siedziby w Sierpcu. Ponadto Sierpc zamieszkuje grupa członków Kościołów o charakterze protestanckim, oraz zbór Świadków Jehowy.

[edytuj] Parafie rzymskokatolickie

Parafia św. Benedykta w Sierpcu (ul. Wojska Polskiego)
Parafia św. Maksymiliana Kolbego w Sierpcu (ul. Płocka)
Parafia św. Wita, Modesta i Krescencji w Sierpcu (pl. Fryderyka Chopina)

[edytuj] Zbory protestanckie

Zbór zielonoświątkowy w Sierpcu (ul. Traugutta)
Zbór kościoła Chrystusowego w Sierpcu (ul. Jagiełły)

[edytuj] Inne

Zbór Świadków Jehowy w Sierpcu (ul. Wróblewskiego)^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Historyczne

Niegdyś na terenie miasta działały:

Parafia ewangelicko-augsburska (1837-1945)
Żydowska gmina wyznaniowa (do 1939)
Parafia prawosławna (do 1915)

[edytuj] Cmentarze

[edytuj] rzymskokatolickie

Cmentarz parafialny – ul. Kościuszki
Cmentarz komunalny – ul. Kościuszki

[edytuj] judaistyczne

Cmentarz żydowski w Sierpcu – ul. Jagiełły (lapidarium)

[edytuj] ewangelickie

Cmentarz ewangelicki przy ul. Benedyktyńskiej (nieistniejący)
Cmentarz ewangelicki przy ul. Kościuszki (nieczynny, zintegrowany z cmentarzem parafialnym)

[edytuj] prawosławne

Cmentarz prawosławny przy ul. Kościuszki (nieczynny, zintegrowany z cmentarzem parafialnym)

[edytuj] przykościelne

Cmentarz przykościelny farny (nieistniejący)
Cmentarz przykościelny św. Ducha (nieistniejący)
Cmentarz przykościelny klasztorny (pozostało kilka epitafiów)
Cmentarz przykościelny św. Wawrzyńca (nieistniejący)
Cmentarz przykościelny św. Krzyża (nieistniejący)

[edytuj] wojenne

Cmentarz wojenny przy ul. Rypińskiej (pochowano uczestników powstania styczniowego i ofiary II wojny światowej)
Kwatera na cmentarzu parafialnym – ofiary mordu w więzieniu sierpeckim z 1945 roku
Kwatera żołnierzy radzieckich na terenie byłego cmentarza ewangelickiego

[edytuj] choleryczne

Cmentarz przy ul. Sempołowskiej, wokoło ruin kościoła św. Krzyża

[edytuj] Edukacja

Przedszkola

Przedszkole nr 1
Przedszkole nr 2
Przedszkole nr 3
Przedszkole nr 4 im. Czerwonego Kapturka

Szkoły Podstawowe

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Armii Krajowej
Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Jana Twardowskiego.
1 Prywatna Szkoła Podstawowa

Gimnazja

Gimnazjum Miejskie im. Mikołaja Kopernika
1 Prywatne gimnazjum
Katolickie Gimnazjum im. bp. Leona Wetmańskiego (tzw. Leonium)

Szkoły ponadgimnazjalne

Liceum Ogólnokształcące im. mjra Henryka Sucharskiego
Zespół Szkół nr 1 im. gen. Jose de San Martin (tzw. Mechanik)
Zespołu Szkół Zawodowych nr 2 (tzw. Ekonomik)
Katolickie Liceum im. bp. Leona Wetmańskiego (tzw. Leonium)

Uczelnie wyższe

Wydział zamiejscowy SGGW
Wydział zamiejscowy Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej w Warszawie
Wydział zamiejscowy Collegium Varsoviense
Wydział zamiejscowy Wyższej Szkoły Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki

Inne

Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Marcina Kamińskiego
Społeczna Szkoła Muzyczna II stopnia

[edytuj] Gospodarka

[edytuj] Przemysł

Dworzec kolejowy

Sierpc otoczony jest rolniczymi gminami, charakteryzującymi się czystym środowiskiem naturalnym i wolnymi od zanieczyszczeń produktami rolnymi. W mieście zarejestrowanych jest ponad 1600 podmiotów gospodarczych. Zdecydowaną większość tych podmiotów stanowią jednostki prywatne – zakłady osób fizycznych. Jest tu zdecydowana przewaga sektora handlu i napraw. Kolejnymi, najbardziej aktywnymi sektorami w gospodarce Sierpca jest przemysł, budownictwo i usługi transportowe.^{[potrzebne źródło]}

Największe zakłady:

[edytuj] Zakłady przetwórcze

Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska
Zakład Przetwórstwa Mięsa "Olewnik"
Kasztelan Browar Sierpc
Cargill (Polska) sp. z o.o. Wytwórnia w Sierpcu

[edytuj] Zakłady odzieżowe

Z.P.O. "Marjoss"
Z.O. "Melton"

[edytuj] Zakłady budownictwa i produkcji

P.U.P. "Budexpol"
P.H.U. "Budomex"
Przedsiębiorstwo Budownictwa Wodno – Melioracyjnego "Melbud"
GMN "Techmet"

Zakład Produkcji Czekolady i Art. Cukierniczych "Wiepol"
Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej "Empegek"
Zakład Energetyczny Płock Dystrybucja Zachód sp. z o.o. w Sierpcu
Wytwórnia Worków Papierowych Alicja i Jan Kaplarczyk Sp.j.

[edytuj] Transport

[edytuj] Kolejowy

[edytuj] Drogowy

Sierpc jest jednym z węzłów drogowych o charakterze regionalnym i krajowym, usytuowanym przy drodze krajowej nr 10 oraz przy drogach wojewódzkich 541 i 560. W przyszłości planowana jest budowa drogi ekspresowej S10 na południu miasta oraz ok. 3 km obwodnicy wschodniej, mającej na celu odciążenie ruchu w mieście. Ponadto komunikacja autobusowa obsługiwana jest przez PKS Płock S.A oraz przez indywidualnych, prywatnych przewoźników (m.in. Jantar).

[edytuj] Sport

[edytuj] Piłka nożna

W Sierpcu działa klub sportowy MKS Kasztelan Sierpc z sekcją piłki nożnej która obecnie gra w IV lidze Mazowsze (północ),

[edytuj] Piłka ręczna

Ten sam klub prowadzi sekcję piłki ręcznej występującej w II lidze szczypiornistów.

[edytuj] Taekwondo olimpijskie

W Sierpcu działa Klub Sportowy Taekyon, którego zawodnicy trenują olimpijską odmianę koreańskiej sztuki walki – taekwondo. W klubie trenuje 5 medalistów Mistrzostw Polski Juniorów.

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta Sierpca

papież Jan Paweł II (od 10 listopada 1999 r.)
dr Norberto Auge – Ambasador Republiki Argentyńskiej w Polsce (od 19 września 2001 r.)
Ryszard Kaczorowski – ostatni Prezydent RP na uchodźctwie (od 2009 r.)
Adam Struzik – marszałek województwa mazowieckiego w latach 2001- (od 2010 r.)

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

[edytuj] Urodzeni w Sierpcu i okolicach

Jerzy Adamski – polski bokser, srebrny medalista olimpijski
Edward Bekier – chemik, profesor zwyczajny Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie
Michał Cieślak – polski wioślarz, brązowy medalista olimpijski z 1992
Alfons Chmielewski - działacz narodowy na Kaszubach
Jakub Chojnacki – prezes Towarzystwa Naukowego Płockiego w latach 1968-2002.
Ziemowit Gawski – polski działacz społeczny, poseł na Sejm RP
Zbigniew Girzyński – polski polityk, poseł na Sejm RP
Wojciech Gryczewski – polski adwokat, poseł na Sejm RP
Bronisław Gostomski – polski duchowny katolicki, kapelan prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego
Anna Jagodzińska – polska modelka
Marek Jagodziński – polski archeolog
Piotr Jarecki – polski duchowny, biskup
Czesław Kaczmarek – polski duchowny, biskup
Abraham Neuman – malarz, grafik
Andrzej Nowakowski – polski polityk, prezydent Płocka od 2010 roku
Bartosz Paprocki – polski i czeski heraldyk
Jaśko Pilik- szlachcic, właściciel miasta Sierpc w latach 1389-1399
Jan Rolbiecki – polski konstruktor
Franciszek Różański – polski duchowny katolicki
Władysław Rypiński – działacz komunistyczny, oficer GL i AL
Romuald Stopiński – polski rzemieślnik, zegarmistrz, poseł na Sejm PRL
Wiktor Stryjewski – żołnierz AK i NSZ
Jan Dołęga-Zakrzewski – geometra, działacz społeczno-polityczny, publicysta
Maria Zakrzewska-Raniecka – polska działaczka społeczna
Jan Zawidzki - fizykochemik, m.in. profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Politechniki Warszawskiej
Cezary Zbierzchowski – polski pisarz fantastyczny
Edward Żółtowski – generał polski i francuski

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11. ISSN 1734-6118. (pol.)
↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
↑ 1000 lat fary – z dziejów pewnej legendy
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 ^4,3 Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 345.
↑ Historia miasta Sierpc
↑ Strona filmu Generał Nil

[edytuj] Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Oficjalna strona Urzędu Miejskiego
Sierpc w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
Sierpc w dokumentach archiwalnych
Strona Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc

[autonazwa1-0] 1,0 ^1,1 ^1,2 Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11. ISSN 1734-6118. (pol.)

[1] Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].

[2] 1000 lat fary – z dziejów pewnej legendy

[Przewodnik_po_upami.C4.99tnionych_miejscach_walk_i_m.C4.99cze.C5.84stwa.2C_lata_wojny_1939-1945-3] 4,0 ^4,1 ^4,2 ^4,3 Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 345.

[4] Historia miasta Sierpc

[5] Strona filmu Generał Nil

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]