Sierpc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Sierpc
Ratusz w Sierpcu
Ratusz w Sierpcu
Herb Flaga
Herb Sierpca Flaga Sierpca
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat sierpecki
Gmina gmina miejska
Data założenia X wiek
Prawa miejskie 1322
Burmistrz Marek Andrzej Kośmider
Powierzchnia 18,6 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

18 378[1]
988,06 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 24
Kod pocztowy 09-200
Tablice rejestracyjne WSE
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Sierpc
Sierpc
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sierpc
Sierpc
Ziemia 52°51′25,2″N 19°40′09,4″E/52,857000 19,669278Na mapach: 52°51′25,2″N 19°40′09,4″E/52,857000 19,669278
TERC
(TERYT)
1427011
Urząd miejski
ul. Piastowska 11a
09-200 Sierpc
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Sierpcmiasto w województwie mazowieckim, siedziba władz powiatu sierpeckiego, położone nad rzeką Sierpienicą przy jej ujściu do Skrwy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego. Według danych z 31 grudnia 2013 r. miasto miało 18 378 mieszkańców[1].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Miasto Sierpc leży na Wysoczyźnie Płońskiej. Według danych z roku 2002[2] Sierpc ma obszar 18,6 km², w tym:

  • użytki rolne: 68%
  • użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 2,18% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2013[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 18378 100 9725 52,95 8653 47,05
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
988,06 522,85 465,21

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obcojęzyczne nazwy miasta[edytuj | edytuj kod]

Wczesne średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Ukształtowanie terenu, na którym położone jest miasto, nasuwa przypuszczenie, że dawno temu rozciągało się tu jezioro. Już jednak na rok 400 p.n.e. datowane są pozostałości osad ludzkich na tym terenie. Genezą założenia miasta było prawdopodobnie miejsce noclegu podróżnych przemierzających przez gęste bory szlak bursztynowy z Pomorza na południe. Już w X w. Sierpc był znaczącym grodem; istnieją wzmianki mówiące o erygowanej w 1003 r. parafii i budowie kościoła w miejscu pogańskiej świątyni[3]. W XII w. raz na tydzień odbywały się tu targi. Ponadto rozwijało się rzemiosło. Prawdopodobnie już wtedy istniała kasztelania sierpecka.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W roku 1322 książę Wacław dokonuje z biskupem płockim zamiany pewnych wsi i gruntów w celu rozbudowy miasta Płocka, oddając mu w zamian między innymi wieś Sierpc z prawem zbudowania w Sierpcu zamku i lokowania miasta na prawie średzkim W roku 1356 król Kazimierz nadaje Sierpcowi po spaleniu, prawo magdeburskie[4] .

Od tego czasu zaznacza się rozwój miasta dzięki ożywionemu handlowi. W roku 1495 Księstwo płockie, w którego granicach znajdował się Sierpc, zostało przyłączone do Korony. W XV i XVI wieku niezwykle rozwinęło się sukiennictwo. O bogactwie miasta świadczy fakt, że istniały w nim wówczas 4 kościoły.

Kościół i Klasztor sióstr Benedyktynek

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

W latach 1530, 1630 i 1794 miały miejsce wielkie pożary miasta. Poważne zniszczenia miały także miejsce podczas potopu szwedzkiego. Na terenie ziemi sierpeckiej rozgrywały się bitwy powstańcze. 28 września 1831 roku pod Sierpcem miała miejsce potyczka polskiego pułku z carską konnicą, gdzie mężnie walczyła Barbara Bronisława Czarnowska. Powstanie styczniowe 1863 roku również nie ominęło tych terenów. Miało miejsce kilka potyczek powstańczych w okolicach Sierpca.

Ponowny rozwój miasta zaznaczył się od połowy XIX w. Około połowy mieszkańców miasta stanowiła ludność żydowska. W czasie zaborów zaznaczył się napływ ludności rosyjskiej. Nadal kontynuowane były tradycje targowo-handlowe. Nastąpił rozwój przemysłu piwowarskiego, spożywczego (np. fabryki octu) i materiałów budowlanych (cegielnie).

1. poł. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Kolejne zniszczenia przynoszą walki rosyjsko-niemieckie w czasie I wojny światowej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej miasto było zajęte przez wojska rosyjskie. W okresie międzywojennym zaznacza się w Sierpcu szczególny rozwój spółdzielczości. W 1924 r. do Sierpca dotarła kolej normalnotorowa. Obecnie Sierpc jest czterokierunkowym węzłem kolejowym (linie do Nasielska, Torunia, Płocka i Brodnicy), jednak ruch pasażerski jest znikomy. Sierpc był również jednym z ostatnich węzłów obsługiwanych przez parowozy (aż do początku lat 90. XX wieku).

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W latach okupacji niemieckiej w Polsce (1939-1945), w Sierpcu dokonano kilka mordów i zbiorowych egzekucji. W czerwcu 1940 Niemcy dokonali w pobliżu miejscowego zakładu karnego masowej egzekucji 180[5] więźniów oraz w ramach Akcji T4 20[5] umysłowo chorych. W połowie września 1942 do więzienia w Sierpcu przywieziono 152 osoby (uczniów i nauczycieli z Bydgoszczy), po kilku dniach zamordowano ich w masowej egzekucji[5]. Łącznie w sierpeckim więzieniu zginęło w latach 1939-1945 ok. 400[6] osób.

W latach 1939-1942, w siedzibie Gestapo w Sierpcu (dom Wenderlichów), torturowano i rozstrzeliwano ludzi przywożonych na przesłuchania – zastrzelono ok. 300[5] osób (wielu strzałem w tył głowy). W latach 1941-1944 funkcjonowały w Sierpcu i okolicach także karne obozy pracy (na przykład w miejscowości Mieszczk).

Administracyjnie Sierpc został włączony do rejencji ciechanowskiej w prowincji Prus Wschodnich. Nazwę miasta zniemczono jako "Sichelberg" i zostało stolicą powiatu ziemskiego o nazwie: Landkreis Sichelberg.

Lata PRL[edytuj | edytuj kod]

Do 1954 roku Sierpc był siedzibą wiejskiej gminy Borkowo.

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Herb powiatu sierpeckiego

Zmiany ustrojowe w kraju miały oczywiście również swe odzwierciedlenie w zmianach zachodzących w Sierpcu. Od 1 czerwca 1990 r. władza lokalna w mieście i gminach powróciła w ręce samorządów lokalnych. 1 września tegoż roku, zarządzeniem Wojewody Płockiego, powołano Urząd Rejonowy, będący terenową ekspozyturą rządowej administracji ogólnej. Rejon obejmował miasto Sierpc i 6 gmin wiejskich. W 1990 roku zdemontowano pomnik Juliana Marchlewskiego, który stał w parku przy ul. Marchlewskiego (obecna ul. Jana Pawła II). Na jego miejscu, w 1993 roku ustawiono Pomnik Ofiar Katyńskich, poświęcony mieszkańcom Sierpca zamordowanym w obozach w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Ponadto zmieniono wiele nazw ulic, kojarzonych z panującym dotychczas systemem.

1 stycznia 1999 r. Sierpc 4 raz w swej historii stał się miastem powiatowym. Powiat obejmuje miasto Sierpc oraz 6 gmin wiejskich: Gozdowo, Mochowo, Sierpc, Rościszewo, Szczutowo i Zawidz. 26 czerwca 2000 r. Rada Powiatu zatwierdziła nowy herb.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół szkolny

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Dziedziniec Klasztoru sióstr Benedyktynek
Uliczka w mieście – stara część miasta

Wiosną 2008 r. w Sierpcu wykonano zdjęcia do filmu Generał Nil[7]. Sierpc odgrywał wyzwalany w styczniu 1945 r. Milanówek, a dworzec kolejowydworzec w Białej Podlaskiej, na który przybył w 1947 r. transport byłych więźniów syberyjskich łagrów.

Placówki kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Kina[edytuj | edytuj kod]

  • Kino Jutrzenka – powstałe w 1935 roku (wówczas jeszcze bez obecnej nazwy) wraz z wybudowaniem i oddaniem do użytku Domu Katolickiego, w którym znajdowała się obszerna sala widowiskowa, gdzie wyświetlano czasami także filmy, ukształtowane w pełni jednak dopiero w trakcie okupacji hitlerowskiej po gruntownej przebudowie pomieszczeń w tymże budynku, działające również po wojnie w tym samym miejscu z obecną nazwą do marca 1990 roku, ponownie reaktywowane pod tą samą nazwą 28 marca 2008 roku, początkowo w ramach działalności Domu Kultury, we współpracy z warszawską firmą Kaktoos, będąc otwartym w piątki i soboty oraz oferując łącznie trzy seanse na dzień, a od 27 kwietnia 2012 roku po trwającej blisko 2 lata i 6 miesięcy przerwy związanej z opóźnioną o pół roku modernizacją i rozbudową Domu Kultury funkcjonujące w ramach nowo powstałego Centrum Kultury i Sztuki im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, ulokowane w jego nowo oddanej do użytku sali widowiskowo-kinowej. Kino to jest w stanie pomieścić jednorazowo 300 osób w trakcie jednego seansu oraz wyświetlać zarówno filmy tradycyjne (2D) jak i trójwymiarowe (3D).

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • TV Sierpc – działająca w ramach operatora telekomunikacyjnego Vectra S.A

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Kurier Sierpecki – tygodnik
  • Tygodnik Płocki – tygodnik
  • Sierpeckie Rozmaitości – kwartalnik
  • Nasz Sierpc – kwartalnik (darmowy biuletyn Urzędu Miasta)

Media elektroniczne[edytuj | edytuj kod]

  • sierpc.com.pl - prywatna strona miasta, należąca do firmy PUP Budexpol
  • sierpc.net.pl Sierpecki Portal Informacyjny (prywatny)
  • www.tvsierpc.pl TV SIERPC - Portal Telewizji Lokalnej

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Sierpc jest siedzibą, powstałego w 1506 roku dekanatu sierpeckiego, w którego skład wchodzą wszystkie rzymskokatolickie parafie mające swe siedziby w Sierpcu. Ponadto Sierpc zamieszkuje grupa członków Kościołów o charakterze protestanckim, oraz zbór Świadków Jehowy.

Parafie rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Zbory protestanckie[edytuj | edytuj kod]

  • Zbór zielonoświątkowy w Sierpcu
  • Zbór kościoła Chrystusowego w Sierpcu

Inne[edytuj | edytuj kod]

Historyczne[edytuj | edytuj kod]

Niegdyś na terenie miasta działały:

  • Parafia ewangelicko-augsburska (1837-1945)
  • Żydowska gmina wyznaniowa (do 1939)
  • Parafia prawosławna (do 1915)

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

komunalne[edytuj | edytuj kod]

rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

judaistyczne[edytuj | edytuj kod]

ewangelickie[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz ewangelicki przy ul. Benedyktyńskiej (nieistniejący)
  • Cmentarz ewangelicki przy ul. Kościuszki (nieczynny, zintegrowany z cmentarzem parafialnym)

prawosławne[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz prawosławny przy ul. Kościuszki (nieczynny, zintegrowany z cmentarzem parafialnym)

przykościelne[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz przykościelny farny (nieistniejący)
  • Cmentarz przykościelny św. Ducha (nieistniejący)
  • Cmentarz przykościelny klasztorny (pozostało kilka epitafiów)
  • Cmentarz przykościelny św. Wawrzyńca (nieistniejący)
  • Cmentarz przykościelny św. Krzyża (nieistniejący)

wojenne[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz wojenny przy ul. Rypińskiej (pochowano uczestników powstania styczniowego i ofiary II wojny światowej)
  • Kwatera na cmentarzu parafialnym – ofiary mordu w więzieniu sierpeckim z 1945 roku
  • Kwatera żołnierzy radzieckich na terenie byłego cmentarza ewangelickiego

choleryczne[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz przy ul. Sempołowskiej, wokoło ruin kościoła św. Krzyża

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola:

  • Miejskie Przedszkole nr 1 "Słoneczna Jedynka"
  • Miejskie Przedszkole nr 2
  • Miejskie Przedszkole nr 3
  • Miejskie Przedszkole nr 4 im. Czerwonego Kapturka

Szkoły Podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Armii Krajowej
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. ks. Jana Twardowskiego
  • I Prywatna Szkoła Podstawowa

Gimnazja:

  • Gimnazjum Miejskie im. Mikołaja Kopernika
  • I Niepubliczne Gimnazjum
  • Publiczne Gimnazjum im. bp. Leona Wetmańskiego (tzw. Leonium)

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • Liceum Ogólnokształcące im. mjra Henryka Sucharskiego
  • Zespół Szkół nr 1 im. gen. Jose de San Martin (tzw. Mechanik)
  • Zespół Szkół nr 2 (tzw. Ekonomik)

Uczelnie wyższe:

Inne:

  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Marii Konopnickiej
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Marcina Kamińskiego
  • Społeczna Szkoła Muzyczna II stopnia Sierpeckiego Towarzystwa Muzycznego

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Sierpc otoczony jest rolniczymi gminami, charakteryzującymi się czystym środowiskiem naturalnym i wolnymi od zanieczyszczeń produktami rolnymi. W mieście zarejestrowanych jest ponad 1600 podmiotów gospodarczych. Zdecydowaną większość tych podmiotów stanowią jednostki prywatne – zakłady osób fizycznych. Jest tu zdecydowana przewaga sektora handlu i napraw. Kolejnymi, najbardziej aktywnymi sektorami w gospodarce Sierpca jest przemysł, budownictwo i usługi transportowe.[potrzebne źródło]

Największe zakłady:

Zakłady przetwórcze[edytuj | edytuj kod]

  • Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska
  • Zakład Przetwórstwa Mięsa „Olewnik”
  • Kasztelan Browar Sierpc
  • Cargill (Polska) sp. z o.o. Wytwórnia w Sierpcu

Zakłady odzieżowe[edytuj | edytuj kod]

  • Z.P.O. „Marjoss”
  • Z.O. „Melton”

Zakłady budownictwa i produkcji[edytuj | edytuj kod]

  • P.U.P. „Budexpol”
  • P.H.U. „Budomex”
  • Przedsiębiorstwo Budownictwa Wodno – Melioracyjnego „Melbud”
  • GMN „Techmet”
  • Zakład Produkcji Czekolady i Art. Cukierniczych „Wiepol”
  • Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej „Empegek”
  • Zakład Energetyczny Płock Dystrybucja Zachód sp. z o.o. w Sierpcu
  • Wytwórnia Worków Papierowych Alicja i Jan Kaplarczyk Sp.j.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Sierpc jest jednym z ważniejszych węzłów drogowych o charakterze regionalnym i krajowym, usytuowanym przy drodze krajowej nr 10 oraz przy drogach wojewódzkich nr 541 i 560. W przyszłości planowana jest budowa drogi ekspresowej S10 na południu miasta oraz ok. 3 kilometrowej obwodnicy wschodniej w ciągu drogi wojewódzkiej nr 560, mającej na celu odciążenie ruchu w mieście. Komunikacja autobusowa obsługiwana jest przez PKS w Płocku S.A (należący do grupy Mobilis sp.z.o.o) i najczęściej w przypadku wybranych połączeń przelotowych przez Kujawsko-Pomorski Transport Samochodowy S.A, PPKS Ostróda sp.z.o.o, PKS Grudziądz sp.z.o.o, PKS Gdańsk sp.z.o.o, PKS "Polonus" w Warszawie S.A, Komfort-Bus i przez niektóre spółki PKS należące do grupy Mobilis sp.z.o.o (tj. PKS w Bartoszycach S.A, PKS w Ciechanowie S.A i PKS w Mławie S.A), oraz przez lokalnych, indywidualnych, prywatnych przewoźników (Jantar, Janakiewicz oraz pojedynczy, niezależni kierowcy). Komunikacja ta odbywa się przede wszystkim na dworcu PKS zlokalizowanym na ul. Konstytucji 3 Maja (wszystkie dostępne połączenia) oraz przelotowo na wszystkich przystankach autobusowych w mieście i bezpośrednio pod nim (wybrane połączenia). Funkcjonują tu także połączenia taksówkowe obsługiwane przeważnie przez lokalnych, indywidualnych kierowców działających pod własnym szyldem, realizowane na trzech postojach: na pl.Chopina (obok Targowiska Miejskiego na ul.Bolesława Prusa), ul.Konstytucji 3 Maja (naprzeciw dworca PKS) i ul.Dworcowej (przy dworcu PKP) bądź telefonicznie u miejscowych przewoźników TAXI. Miasto nie posiada komunikacji miejskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

W Sierpcu działa klub sportowy MKS Kasztelan Sierpc z sekcją piłki nożnej która obecnie gra w IV lidze Mazowsze (północ),

Piłka ręczna[edytuj | edytuj kod]

W Sierpcu działa klub piłki ręcznej pod nazwą MKS Mazur Sierpc.

Taekwondo olimpijskie[edytuj | edytuj kod]

W Sierpcu działa Klub Sportowy Taekyon, którego zawodnicy trenują olimpijską odmianę koreańskiej sztuki walki – taekwondo. W klubie trenuje 5 medalistów Mistrzostw Polski Juniorów.

Honorowi Obywatele Miasta Sierpca[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Urodzeni w Sierpcu[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 BIP Urząd Miasta Sierpc
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. 1000 lat fary – z dziejów pewnej legendy.
  4. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu - praca zbiorowa publikowna na stronach PAN
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 345.
  6. Historia miasta Sierpc.
  7. Strona filmu Generał Nil.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]