Regiony historyczne i etnograficzne Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Krainy historyczne w Polsce)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnych

Regiony historyczne i etnograficzne Polski – obszary powiązane wspólną historią i kulturą, niekiedy także więzami gospodarczymi na przestrzeni wieków.

Według Normana Daviesa we współczesnych granicach Polski znajdują się (niektóre tylko częściowo) następujące krainy historyczne[1]: Wielkopolska (łac. Polonia Maior), Małopolska (łac. Polonia Minor), Mazowsze (łac. Mazovia), Kujawy (łac. Cuiavia), Śląsk (łac. Silesia, składający się Górnego Śląska oraz Dolnego Śląska), Pomorze (łac. Pomerania, składające się z dwóch krain o odmiennej przeszłości historycznej – Pomorze Wschodnie i Pomorze Zachodnie), Prusy (łac. Prussia), Ruś Czerwona (łac. Ruthenia Rubra, przy tym tylko jej zachodnia część - Grody Czerwieńskie, w odróżnieniu od wschodniej części - Rusi Halickiej) oraz Podlasie (łac. Podlachia, początkowo nieuwzględniane)[2]. W Polsce środkowej wymieniane są także ziemia sieradzka (łac. terra Siradiae) i ziemia łęczycka (łac. terra Lanciciensis)[3].

Na terenie dawnych Prus wyróżnia się historyczno-etnograficznie Warmię, Barcję i Natangię (czasami określane jako Prusy Dolne), Sambię, Mazury, Małą Litwę oraz Powiśle[4], niekiedy określane terminem Prus Górnych (niem. Oberland). Pozostałe dawne pruskie krainy za czasów Prusów leżą w obrębie wyżej wymienionych. Dodatkowo za oddzielne krainy historyczne częściowo leżące w Polsce należy uznać Suwalszczyznę, Orawę[5], Spisz[6] oraz Łużyce[7], z których do Polski należą zarówno wschodnie krańce Łużyc Dolnych (Żary), jak i Górnych (Zgorzelec, Lubań). Do Polski należą również terytoria historycznych Czech (ziemia kłodzka) oraz Moraw (uzyskane w wyniku korekt granicznych obszary koło Osoblahy)[3].

Poza wschodnimi granicami Polski ustalonymi w 1945[8] pozostają krainy historyczne (lub ich części), które znajdowały się na terytorium Rzeczypospolitej do czasu rozbiorów (1772–1795) oraz na terytorium II Rzeczypospolitej do czasu zawarcia porozumień między mocarstwami wielkiej trójki (1943–1945)[9][10]. Od czasów Kazimierza Wielkiego w skład Korony Królestwa Polskiego wchodziły duża część Wołynia i Podola. Po unii lubelskiej (1569) do Korony Królestwa Polskiego w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodziły: Wołyń (łac. Volhynia), Podole (łac. Podolia), Ukraina (łac. Ucraina)[2] oraz Inflanty (łac. Livonia).

Regiony obecnej Polski[edytuj | edytuj kod]

W obecnych granicach Polski, ustalonych w 1945 r. znajdują się następujące regiony historyczno-etnograficzne:

  1. Pomorze[a]
  2. Wielkopolska
  3. Ziemia lubuska
  4. Łużyce[c]
  5. Kujawy
  6. Ziemia łęczycko-sieradzka
  7. Śląsk[e]
  8. Ziemia kłodzka
  9. Prusy[f]
  10. Suwalszczyzna[o]
  11. Mazowsze
  12. Podlasie[p]
  13. Polesie[q]
  14. Małopolska
  15. Ruś Czerwona lub Grody Czerwieńskie[t]

Dawne regiony Polski[edytuj | edytuj kod]

Poza granicami współczesnej Polski znajduje się kilka regionów, które kiedyś wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów lub II Rzeczypospolitej. Należą do nich:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Region znajduje się częściowo również w Niemczech.
  2. Krajna pod względem kulturowym jest pograniczem pomiędzy Wielkopolską, a Pomorzem.
  3. Łużyce znajdują się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Region leży również na terenie Niemiec.
  4. Ziemia dobrzyńska pod względem kulturowym jest pograniczem pomiędzy Kujawami, a Pomorzem (ziemią chełmińską).
  5. Region znajduje się częściowo również w Czechach.
  6. Region znajduje się częściowo również w Rosji (obwód kaliningradzki) i na Litwie.
  7. Warmia plemienna znajduje się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Region leży również w obwodzie kaliningradzkim.
  8. Natangia znajduje się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Region leży również w obwodzie kaliningradzkim.
  9. Barcja znajduje się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Region leży również w obwodzie kaliningradzkim.
  10. Tylko niewielka część Nadrowii leży terenie współczesnej Polski. Region znajduje się prawie w całości na obszarze obwodu kaliningradzkiego.
  11. Znajduje się tylko częściowo na obszarze współczesnej Polski. Region leży również na terenie Litwy. Jaćwież nie zawsze bywa zaliczana do Prus.
  12. Ziemia malborska pod względem kulturowym jest pograniczem pomiędzy Prusami, a Pomorzem.
  13. Prusy Dolne znajdują się tylko częściowo na obszarze współczesnej Polski. Region leży również na terenie obwodu kaliningradzkiego.
  14. Powiśle pod względem kulturowym jest pograniczem pomiędzy Prusami, a Pomorzem.
  15. Suwalszczyzna znajduje się tylko częściowo na obszarze współczesnej Polski. Region leży również na terenie Litwy.
  16. Podlasie znajduje się tylko częściowo we współczesnej Polsce. Region ten jest także białoruskim i litewskim regionem historycznym.
  17. Jest także historycznym regionem Białorusi, Ukrainy, Litwy i Rosji. Tylko jej niewielka część znajduje się we współczesnej Polsce.
  18. Spisz znajduje się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Ze względu na jego występowanie w Polsce, niekiedy wyróżnia się Polski Spisz. Region ten jest także słowackim i węgierskim regionem historycznym.
  19. Orawa znajduje się tylko częściowo na terenie współczesnej Polski. Region ten jest także słowackim i węgierskim regionem historycznym.
  20. Jest także historycznym regionem Ukrainy. Znajduje się tylko częściowo we współczesnej Polsce.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Davies N., Boże igrzysko. Historia Polski, t. 1, Kraków 1994, s. 54-63.
  2. a b Dodatkowo według wydania z 2007 roku.
  3. a b Polska: regiony historyczne, histmag.org [zarchiwizowane].
  4. Mapa - krainy historyczne w obrębie województwa warmińsko-mazurskiego. [dostęp 2010-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-12)].
  5. Informacje o krainie w Orawskim Portalu Turystycznym. [dostęp 2016-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-03)].
  6. Stowarzyszenie Rozwoju Spisza i Okolicy: Charakterystyka regionu. [dostęp 2022-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-26)].
  7. Informacje o polskiej części Łużyc w portalu podroze.pl
  8. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
  9. Krystyna Kersten: Jałta w polskiej perspektywie. London: Aneks Publishers, 1989, s. 101–110. ISBN 0-906601-58-4.
  10. Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1982, s. 256, 258, 408. ISBN 83-214-0092-2.
  11. a b Krainy historyczne w Polsce – 10 faktów, które warto poznać [MAPY], histmag.org [dostęp 2022-09-22].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]