SKOT

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
SKOT-2AP
SKOT-2AP, Lubuskie Muzeum Wojskowe
SKOT-2AP, Lubuskie Muzeum Wojskowe
Dane podstawowe
Państwo  Polska
 Czechosłowacja
Producent Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja kołowa 8x8
Załoga 2+10 (wersja 2A i 2AP)
Historia
Produkcja 1963 - 1971
Dane techniczne
Silnik Silnik wysokoprężny, 4-suwowy, widlasty, 8-cylindrowy Tatra T-928-14, pojemność - 11 762 cm³, stopień sprężania 16,5, moc - 132,4 kW (180 KM) przy 2000 obr./min., chłodzony powietrzem
Transmisja mechaniczna z półautomatyczną, preselekcyjną skrzynią biegów
Poj. zb. paliwa 350
Pancerz Spawany z płyt walcowanych
Długość 744 cm
Szerokość 255 cm
Wysokość 283 cm
Prześwit 40 cm
Masa 12,9 t
Osiągi
Prędkość na szosie - 95 km/h
na wodzie - 8-9 km/h
Zasięg 650-740 km
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) Pływa
Dane operacyjne
Uzbrojenie
wersja 2AP - 1 wkm 14,5 mm KPWT sprzężony z 7,62 mm km PKT, kąty ostrzału w poziomie 360°, w pionie -4° +89,5°
Wyposażenie
Falochron, ogrzewanie, filtrowentylacja, odśrodkowa pompa wodna
Użytkownicy
World operaotrs of the SKOT.png
SKOT S-260 Inz Wojska Polskiego holujący przyczepę z ładunkami wydłużonymi

SKOT (cz. Střední Kolový Obrněný Transportér - Średni Kołowy Opancerzony Transporter; znany także pod oznaczeniem OT-64) – kołowy, pływający transporter opancerzony opracowany wspólnie przez CSRS i PRL na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Pojazd posiada cztery osie (układ 8×8), w najpopularniejszych wariantach jest także wyposażony w wieżę strzelecką.

Do wczesnych lat 70. wyprodukowano około 4500 egzemplarzy w wielu wariantach, z czego ok. 2500 dla Wojska Polskiego a resztę dla Czechosłowackiej Armii Ludowej. Po wprowadzeniu na uzbrojenie obu armii bojowych wozów piechoty BMP-1, transportery SKOT stopniowo wycofywano ze służby, wiele sprzedano do kilkunastu krajów świata.

Historia konstrukcji[edytuj]

Pojazd został opracowany w Czechosłowacji w 1959 roku[1]. Do jego budowy wykorzystano podzespoły samochodu ciężarowego Tatra T-138 oraz prototypowego terenowego samochodu ciężarowego S-360 będącego następcą znanej ciężarówki Praga V3S. W 1961 zbudowano kilka prototypów oznaczonych jako Praga S-260[2]. W tym okresie transporterem zainteresowała się Polska, czego rezultatem było porozumienie o jego wspólnej produkcji[2]. Odtąd nadzór nad projektem przejęła wspólna polsko-czechosłowacka komisja, która zajęła się także uruchomieniem produkcji w obu krajach[2]. Tempo prac było wysokie i już w 1963 roku transporter wprowadzono na uzbrojenie Wojska Polskiego (jako SKOT) i armii czechosłowackiej (jako OT-64; pod tym oznaczeniem znany na świecie, ponadto eksportowany do kilku krajów, głównie arabskich). Początkowo ich istnienie utrzymywano w tajemnicy, jednak 22 lipca 1964 pierwsza seria transporterów została zaprezentowana na paradzie wojskowej z okazji XX-lecia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[2].

SKOT ze względu na wysokie właściwości trakcyjne i możliwości bojowe zaliczany był do najlepszych transporterów opancerzonych na świecie. Nowoczesny układ napędowy z planetarną półautomatyczną skrzynią biegów systemu Wilson (z wstępnym wybieraniem biegów), niezależne zawieszenie kół oraz centralny układ pompowania zapewniały mu dużą manewrowość w terenie. Wodoszczelny kadłub oraz śruby do napędu w wodzie umożliwiały pokonywanie przeszkód wodnych bezpośrednio z marszu. Opancerzenie chroniło załogę przed pociskami broni strzeleckiej oraz odłamkami granatów i pocisków artyleryjskich. Transporter posiadał wyposażenie zapewniające ochronę załogi przed bronią masowego rażenia (pył radioaktywny, skażenia chemiczne i biologiczne).

Jeszcze przed uruchomieniem produkcji podjęto decyzję o zaprojektowaniu wersji uzbrojonej transportera, która ostatecznie otrzymała oznaczenie SKOT-2A[2]. Zadanie to powierzono stronie polskiej, która zdecydowała się wykorzystać gotowy projekt wieży stosowanej w analogicznych konstrukcjach produkcji radzieckiej[2]. W tym celu konieczne było przeprojektowanie przedziału desantowego[2]. Kolejną wersją rozwojową tej konstrukcji był SKOT-2AP wyposażony w opracowaną w Wojskowej Akademii Technicznej zmodernizowaną wieżę pozwalającą na prowadzenie ognia także do celów powietrznych[3]. Uzbrojone wersje transportera SKOT-2A (OT-64-2A) i 2AP pozwoliły na wykorzystanie go do bezpośredniego wsparcia piechoty na polu walki oraz współdziałania z czołgami w różnych rodzajach działań bojowych[4]. W rezultacie wóz ten stał się obok czołgów podstawowym środkiem walki polskich i czechosłowackich wojsk zmechanizowanych[4]. Opracowanie na bazie SKOT-a wersji specjalnych, jak wozy: inżynieryjne, artyleryjskie, łączności, techniczne i medyczne zapewniły wysoki poziom standaryzacji sprzętu pancernego ułatwiając jego zabezpieczenie logistyczne.

Na początku lat 90. XX w. SKOT-y stopniowo wycofywano z Wojska Polskiego. Wobec małych nakładów na wyposażeniu Wojska Polskiego jest obecnie (2010 r.) ok. 300-400 transporterów SKOT, m.in. w wersjach R-2AM/AMT (dowodzenia pododdziałem artylerii) i R-3M (dowodzenia) oraz inżynieryjnej.

Modernizacją transportera SKOT jest KTO Ryś przygotowany przez Wojskowe Zakłady Mechaniczne nr 5 z Poznania.

Produkcja[edytuj]

Produkcja seryjna transportera rozpoczęta została w FSC w Lublinie 12 października 1963 roku w dwudziestą rocznicę Bitwy pod Lenino[5]. Polski zakład pełnił rolę montowni. Z Czechosłowacji importowane były podzespoły układu napędowego i przeniesienia mocy (Zakłady Tatra). W Polsce produkowano pancerne kadłuby i wieże (Huta w Ostrowcu Świętokrzyskim i Huta Częstochowa), elementy układu zawieszenia (Huta Stalowa Wola) i uzbrojenie pokładowe (Zakłady Mechaniczne w Tarnowie). Produkcję zakończono 22 lipca 1971 roku[5]. Łącznie wyprodukowano 4,5 tys. egzemplarzy, z czego 2,5 tys. dla Wojska Polskiego i 2 tys. dla armii czechosłowackiej. W późniejszym okresie, po wprowadzeniu na uzbrojenie bojowych wozów piechoty BMP-1, transportery SKOT eksportowano do innych krajów.

Wersje[edytuj]

Wersje polskie[edytuj]

  • SKOT - wersja bazowa pozbawiona uzbrojenia
    • SKOT S-260 Art (artyleryjski) - ciągnik i pojazd do transportu moździerzy lub ciężkich granatników ppanc SPG-9 i ppk Malutka
    • SKOT S-260 Inż (inżynieryjny) - pojazd przystosowany do mechanicznego ustawiania pól minowych lub jako wóz torujący z wyrzutnią ładunków wybuchowych ŁWD przewożonych w specjalnej przyczepie
    • SKOT-WPT - wóz pogotowia technicznego
  • SKOT-1A - wersja z nadbudówką nad przedziałem desantowym
    • SKOT R-2AM - wóz dowodzenia ogniem dla artylerii
    • SKOT R-3 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3A - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3M - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3Z - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-4 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-6 - wóz łączności i dowodzenia
  • SKOT-2 - wersja z zamontowanym km 7,62 mm lub wkm 12,7 mm
  • SKOT-2A - z wieżyczką z BRDM-2, nazywany w Czechach OT-64-2A.
    • SKOT-2AM - uzbrojony dodatkowo w ppk 9M14 Malutka na bokach wieży[potrzebny przypis]
    • SKOT R-2 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-2A - wóz łączności i dowodzenia
  • SKOT-2AP - wersja z tzw. wieżą przeciwlotniczą opracowaną w WAT uzbrojoną w wkm 14,5 mm i km 7,62 mm
  • KTO WR-02 „Ryś” (kołowy transporter opancerzony) - zmodyfikowany SKOT z silnikiem IVECO Cursor 8

Wersje czechosłowackie[edytuj]

  • OT-64A - wersja podstawowa (odpowiednik SKOT bazowego)
  • OT-64-2A - z wieżą z BRDM-2 (odpowiednik SKOT-2A)
  • OT-64R-2 - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-3 - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-3MT - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-4MT - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64UMU - samobieżny układacz min
  • OT-64 Zdrav - wóz sanitarny
  • DTP-64 - wóz zabezpieczenia technicznego (odpowiednik SKOT-WPT)
  • OT-93 - pojazd eksportowy uzbrojony w km 7,62 mm i granatnik T-21 Tarasnica

Charakterystyka techniczna transportera opancerzonego SKOT 2AP[edytuj]

Kadłub i wieża[edytuj]

Kadłub i wieża spawane były ze stalowych płyt o zróżnicowanej grubości[6]. Przednie płyty pancerne kadłuba miały grubość: górna - 8 mm, dolna - 12 mm. Płyty boczne - 9 mm, przy zbiornikach paliwa - 10 mm. Płyta tylna - 8 mm, strop kadłuba - 6 mm. Kadłub ma konstrukcję samonośną i jest wodoszczelny[6].

Wieża tzw. przeciwlotnicza w kształcie stożka, umożliwiała podniesienie broni pokładowej pod kątem 87°. Kadłub transportera podzielono na trzy przedziały[6]: kierowcy i dowódcy, napędowy oraz bojowy i desantowy (dwa ostatnie są ze sobą połączone)[6]. W zlokalizowanym w przedniej części pojazdu przedziale dowódcy i kierowcy umieszczono wszystkie przyrządy do kierowania transporterem, a także m.in. filtry urządzenia filtrowentylacyjnego, radiostację oraz skrzynię na części zapasowe i narzędzia[6]. Przedział oddzielony jest od części silnikowej szczelną ścianą, w której znajdują się dwa zamykane otwory umożliwiające dostęp do silnika w przypadku awarii[6].

Przedział napędowy znajduje się w środkowej części kadłuba[6]. Jest on oddzielony od przedziałów kierowania i bojowego ścianami grodzącymi z otworami zamykanymi pokrywami i drzwiami[6]. W przedziale tym rozmieszczono silnik z układami zasilania, smarowania i chłodzenia[6]. W przedziale tym znalazły się także m.in. urządzenie filtrujące powietrze dla załogi i ręczna pompa wodna[7]. Przedział ten jest połączony z, umieszczoną pod podłogą przedziału bojowego, komorą, w której umieszczono zespoły układu przeniesienia mocy, zbiorniki paliwa i powietrza, układ centralnego pompowania kół i pompę wodną[7].

Za przedziałem napędowym znajduje się przedział bojowy obejmujący środkową część kadłuba i wnętrze wieży strzeleckiej, stanowiący część przedziału desantowego[8]. Tylną część pojazdu zajmuje przedział desantowy z uchylnymi fotelami dla 10 żołnierzy oraz uchwytami do mocowania ich wyposażenia[9]. W burtach kadłuba, drzwiach tylnych i pokrywach włazu przedziału desantowego rozmieszczone są otwory strzeleckie dla żołnierzy (4 w kadłubie, 2 w drzwiach i 4 w pokrywach włazów).

Napęd i układ przeniesienia mocy[edytuj]

Jednostkę napędowa stanowi czterosuwowy ośmiocylindrowy silnik wysokoprężny w układzie V typu TATRA T-928-14 o pojemności skokowej 11.762 cm3[9]. Silnik wyposażono w układ bezpośredniego wtrysku paliwa firmy JIKOV umożliwiający także natychmiastowy rozruch w warunkach zimowych[9]. Maksymalna moc silnika przy 2000 obr./min. wynosiła 132,5 kW (180 KM). Chłodzenie silnika powietrzne, wymuszone za pomocą dmuchawy. Pojemność zbiorników paliwa: w pierwszych seriach - 180 l w zbiorniku metalowym + 100 l w kanistrach; w późniejszych seriach - 330 l w zbiorniku gumowym. Zużycie paliwa podczas jazdy po szosie - 50 l/100 km, w terenie - 65 l/100 km. Układ przeniesienia mocy - mechaniczny, składający się z: przekładni pośredniej, sprzęgła, skrzyni biegów, skrzyni rozdzielczej, przekładni międzymostowych, przekładni głównych mostów oraz wałów napędowych[9]. Skrzynia biegów planetarna, półautomatyczna, systemu Wilson, z wstępnym wyborem biegów (preselekcja) o 5 przełożeniach do przodu i 1 do tyłu, sterowana pneumatycznie[9].

Układ jezdny[edytuj]

Do poruszania się po lądzie transportery wyposażono w układ 8×8, to jest z przeniesieniem napędu na wszystkie koła[10]. Zawieszenie kół niezależne[10]. Do tłumienia drgań zastosowano 10 teleskopowych amortyzatorów hydraulicznych, po 2 w zawieszeniu pierwszej pary kół i po 1 w pozostałych[10]. Ogumienie o wymiarach 13,00 - 18" z regulowanym ciśnieniem powietrza w każdym kole. Układ kierowniczy wspomagany hydraulicznie[10]. Główny układ hamulcowy typu bębnowego, dwuobwodowy (jeden obwód na 1 i 3 parę kół, drugi na 2 i 4 parę kół) z pneumatyczno-hydraulicznym- układem uruchamiającym. Pomocniczy układ hamulcowy typu bębnowego zamontowany na wale napędowym między skrzynią rozdzielczą a tylną przekładnią międzymostową.

Uzbrojenie[edytuj]

Transporter uzbrojony był w najcięższy czołgowy karabin maszynowy KPWT kalibru 14.5 mm oraz sprzężony z nim karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm. Karabin KPWT, służył do zwalczania celów naziemnych na odległości do 2000 m i celów powietrznych na wysokości do 1500 m. Prędkość początkowa pocisku 998 m/sek., szybkostrzelność praktyczna 100-120 strz./min. Jednostka ognia 500 szt. Karabin maszynowy PKT przeznaczony był do niszczenia celów na odległościach do 1500 m. Prędkość początkowa pocisku 855 m/sek. Szybkostrzelność praktyczna do 250 strz./min. Jednostka ognia - 2000 szt.

Przyrządy celownicze i obserwacyjne[edytuj]

Strzelec broni pokładowej posiadał peryskopowy celownik dzienny typu PP-61 B o powiększeniu 2,6 x i polu widzenia 23° lub celownik przegubowy typu OCS-90 o powiększeniu 1x (przy strzelaniu do celów powietrznych) i 3,11x (do celów naziemnych) oraz polu widzenia odpowiednio 90° i 22°. Dowódca pojazdu dysponował peryskopowym przyrządem obserwacyjnym TPKU-2B, który umożliwiał rozpoznawanie celów, określanie odległości a także wskazywanie celów i korygowanie ognia w broni pokładowej. Kierowca transportera do prowadzenia obserwacji wykorzystywał 3 okna z szybami pancernymi. W nocy w miejsce środkowego okna montowano noktowizor kierowcy typu PWN-105. W przedziale desantowym po lewej stronie za wieżą znajdował się peryskop dowódcy drużyny typu Mk-4W.

Środki łączności[edytuj]

Wóz posiadał radiostację UKF średniego zasięgu typu R-113 umieszczoną w przedziale kierowania. Do porozumiewania się członków załogi służył czołgowy telefon wewnętrzny R-124.

Urządzenia i wyposażenie specjalne[edytuj]

Transporter SKOT-2AP posiadał: urządzenie filtrowentylacyjne, ogrzewacz 12BKN-5, układ regulacji ciśnienia w kołach, zestaw do dezaktywacji EŻT. Urządzenie filtrowentylacyjne umożliwiało pokonywanie przez transporter terenu skażonego środkami chemicznymi, biologicznymi i radioaktywnymi. Ogrzewacz 12BKN-5 służył do ogrzewania wnętrza pojazdu oraz do podgrzewania silnika w okresie zimowym. Układ regulacji ciśnienia powietrza w kołach pozwalał na dostosowywanie ciśnienia do warunków terenowych. SKOT był przystosowany do pływania. Napęd w wodzie zapewniały dwie śruby umieszczone z tyłu wozu.

W muzeach[edytuj]

Transportery opancerzone SKOT są eksponowane w następujących muzeach:

Przypisy

  1. Kubiaczyk 1971 ↓, s. 3.
  2. a b c d e f g Kubiaczyk 1971 ↓, s. 4.
  3. Kubiaczyk 1971 ↓, s. 5.
  4. a b Kubiaczyk 1971 ↓, s. 4, 6.
  5. a b Czesław Matuszek: Historia fabryki samochodów : od Lublina ...do Lublina. Lublin: Wydawnictwo Polihymnia, 2008, s. 235-238. ISBN 978-83-7270-589-5.
  6. a b c d e f g h i Kubiaczyk 1971 ↓, s. 7.
  7. a b Kubiaczyk 1971 ↓, s. 7, 9.
  8. Kubiaczyk 1971 ↓, s. 9-10.
  9. a b c d e Kubiaczyk 1971 ↓, s. 10.
  10. a b c d Kubiaczyk 1971 ↓, s. 12.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Kajetanowicz, Prace nad rozwojemT sprzętu pancernego w Polsce-przegląd lat 1955-1990, Poligon 2010, nr 5
  • Jerzy Kajetanowicz, Wozy bojowe i pojazdy wsparcia produkowane w Polsce w okresie powojennym, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Oficerskiej im. T. Kościuszki, Wrocław 1998
  • CzesławC. Kubiaczyk CzesławC., Transporter opancerzony SKOT, AdamA. Karaś, WandaW. Stefanowska (red.), JanuszJ. Magnuski, Seria: Typy broni i uzbrojenia, vol. 9, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971, OCLC 804435183 (pol.).
  • Kołowe wozy bojowe, Wydawnictwo Lampart, Warszawa 2000

Linki zewnętrzne[edytuj]