PT-76

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
PT-76
Czołg PT-76 w barwach 7 DOW
Czołg PT-76 w barwach 7 DOW
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent STZ w Stalingradzie
Typ pojazdu lekki czołg pływający
Trakcja gąsienicowa
Załoga 3
Historia
Prototypy 1950
Produkcja 1951-1967
Egzemplarze ok. 3039 szt.
Dane techniczne
Silnik W-6
o mocy 240 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 250 l
Pancerz spawany z płyt walcowanych
Długość 7,63 m
kadłuba: 6,91 m
Szerokość 3,14 m
Wysokość 2,20 m
Prześwit 0,37 m
Masa bojowa: 14 t
Moc jedn. 17,1 KM/t
Nacisk jedn. 0,5 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 44 km/h
w wodzie: 10,2 km/h
Zasięg 240-260 km
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 280 cm
Ściany (wys.) 110 cm
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armata D-56T (1951), D-56TM (1957) lub D-56TS (PT-76B) kal. 76,2 mm

1 km SGMT(PT-76) lub PKT(PT-76B) kal. 7,62 mm, DSzK(PT-76A) 12,7 mm.

Użytkownicy
Afganistan, Algieria, Angola, Benin, Kambodża, Chiny, Kongo, Kuba, Egipt, Finlandia, Gwinea, Gwinea Bissau, Indie, Indonezja, Irak, Izrael, Korea Północna, Laos, Madagaskar, Nikaragua, Pakistan, Polska, Uganda, ZSRR, Wietnam, Jugosławia, Zambia
Rzuty
Rzuty

PT-76 (PT z ros. Pławajuszczij Tank – czołg pływający)[1] – lekki czołg pływający, konstrukcji radzieckiej, z okresu po II wojnie światowej. Czołg został przyjęty 6 sierpnia 1951 na uzbrojenie Armii Radzieckiej pod oznaczeniem PT-76. Produkowano do 1967 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej powrócono w ZSRR do zagadnienia budowy czołgów lekkich. Miały one być używane w oddziałach rozpoznawczych i z tego powodu musiały być to czołgi pływające, zdolne do pokonywania przeszkód wodnych wprost z marszu. W końcu lat 40. XX wieku powstało wiele prototypów takich wozów. Za najbardziej udany uznano "obiekt 740" opracowany w 1950 roku przez inż. N. Szaszmurina z instytutu WNII-100 w Leningradzie (doświadczalnej filii Zakładów Czelabińskich CzTZ)[1].

Wóz ten odznaczał się najprostszą konstrukcją, najlepszymi własnościami nawigacyjnymi i największymi możliwościami pokonywania terenu bagnistego. W wodzie napędzany był pędnikami hydrodynamicznymi – zupełną nowością w tym czasie.

W 1957 roku armatę D-56T z hamulcem wylotowym typu reakcyjnego, stosowaną w pierwszych seriach, zastąpiono ulepszonym działem D-56TM z dwukomorowym hamulcem typu aktywnego i przedmuchiwaczem lufy. Wysokość kadłuba zwiększono o 130 mm. Zmodernizowano też przyrządy obserwacyjne i inne wyposażenie (kierowca otrzymał noktowizor)[1].

Od roku 1959 produkowano wersję zmodernizowaną, noszącą oznaczenie PT-76B. Zastosowano w niej armatę D-56TS wyposażoną w układ stabilizacji armaty. Czołg wyposażono w układ ochrony przed bronią masowego rażenia i dodatkowe zbiorniki paliwa (jeden wewnętrzny i dwa płaskie zewnętrzne), co zwiększyło ich pojemność do 580 l[1]. W późniejszym czasie dalszym ulepszeniom podlegało wyposażenie czołgów, a wcześniejsze maszyny modernizowano z nowymi elementami. Od 1967 roku karabin maszynowy SGMT zamieniano na PKT tego samego kalibru[1].

Warianty[edytuj | edytuj kod]

ZSRR[edytuj | edytuj kod]

  • PT-76 (1951) - pierwszy wariant, uzbrojony armatą D-56T.
  • PT-76 (1957) - wariant z armatą D-56TM z ulepszonym hamulcem wylotowym.
  • PT-76B - wariant z armatą D-56TS.
  • PT-76A - wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie, nad włazem ładowniczego.

Polska[edytuj | edytuj kod]

  • PT-76 - polski wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie oraz z oddzielnym włazem dla dowódcy.

Chiny[edytuj | edytuj kod]

  • Typ 60 - chiński wariant czołgu.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

W kadłubie pojazdu można wyróżnić trzy przedziały: kierowania z przodu, za nim bojowy przykryty wieżą z uzbrojeniem oraz napędowy. Kadłub wykonano spawając jednorodne płyty pancerne. Wieżę pojazdu wykonano spawając elementy stalowe. Odporność pojazdu na ostrzał nie jest duża.

Załoga PT-76 jest trzyosobowa. Kierowca ma swoje stanowisko w osi wozu w przedziale kierowania. Miejsce zajmuje przez właz, do obserwacji służą mu trzy peryskopy. W nocy środkowy peryskop jest zastępowany urządzeniem noktowizyjnym TWN 2B o zasięgu maksymalnej obserwacji 60 m. W przedziale bojowym swoje stanowiska mają dwaj pozostali członkowie załogi: dowódca-działonowy i ładowniczy. W stropie wieży wykonano duży właz wykorzystywany przez obu członków załogi a w tylnej części zamontowano wentylator do usuwania gazów prochowych. Dowódca zajmuje miejsce z lewej strony wieży. Do jego zadań oprócz obserwacji sytuacji na polu walki i dowodzenia czołgiem należy też niszczenie celów, a więc pełni dodatkowo rolę działonowego. Do obserwacji wykorzystuje trzy peryskopy osadzone w małej obrotowej wieży. Do prowadzenia ognia służy celownik-dalmierz TSZ 66. Trzeci członek załogi, ładowniczy zajmuje miejsce z prawej strony wieży i ma do dyspozycji jeden peryskop.

Uzbrojenie wozu umieszczono w obrotowej wieży. Zastosowano armatę D-56T kalibru 76,2 mm o bruzdowanym przewodzie lufy, z reakcyjnym hamulcem wylotowym, bez stabilizacji (w PT-76 1957 roku montowano D-56TM z dwukomorowym hamulcem wylotowym i przedmuchiwaczem, a w wersji PT-76B – D-56TS ze stabilizacją w dwóch płaszczyznach). Lufa jest pozbawiona przedmuchiwacza . PT-76 przewozi 40 sztuk amunicji (etatowo: 24 naboje odłamkowo-burzące, 4 przeciwpancerne pełnokalibrowe, 4 podkalibrowe, 8 kumulacyjnych)[1]. Z armatą jest sprzężony karabin maszynowy SGMT kalibru 7,62 mm do którego przewozi się 1000 sztuk amunicji (w PT-76B było montowano PKT). W PT-76A było montowano DSzK kalibru 12,7 mm.

W tylnej części wozu znajduje się przedział napędowy. Zastosowano sześciocylindrowy, rzędowy, chłodzony cieczą silnik W 6 o zapłonie samoczynnym, który rozwija moc 176 kW (263 KM) przy 1800 obr/min. Jednostka napędowa zapewnia współczynnik mocy jednostkowej na poziomie 12,6 kW/t. W układzie przeniesienia napędu zastosowano suche sprzęgło wielotarczowe, skrzynię biegów (cztery biegi do przodu, jeden wsteczny) oraz sprzęgła boczne umożliwiające skręt pojazdu. Czołg może skręcać z promieniem równym rozstawowi gąsienic (gąsienica nieruchoma hamowana hamulcem taśmowym) lub z promieniem zależnym od aktualnych warunków (gąsienica nieruchoma jest odłączona od napędu za pomocą sprzęgła bocznego). Czołg PT-76 porusza się na dwunastu pojedynczych, ogumionych, wykonanych z lekkich stopów kołach nośnych. Koła osadzono na wahaczach wleczonych. Jako elementy sprężyste zastosowano wałki skrętne oraz amortyzatory hydrauliczne przy pierwszej i ostatniej parze kół nośnych. Koła napędowe znajdują się z tyłu pojazdu, napinające z przodu. Zmiana napięcia gąsienicy dokonywana jest za pomocą układu korbowo-śrubowego.

Napęd czołgu w wodzie zapewniają pędniki strugowodne. Otwory zasysające wodę znajdują się pod kadłubem, natomiast główne otwory wylotowe z tyłu kadłuba. Dodatkowe otwory pomocnicze wylotowe znajdują się z boku kadłuba nad ostatnimi kołami nośnymi. Przymknięcie za pomocą specjalnych klap głównego wylotu powoduje wyrzucanie wody przez wylot pomocniczy i skręt czołgu na wodzie. PT 76 może pływać także do tyłu, w tym celu zamyka się oba główne wyloty i woda jest wyrzucana przez boczne pomocnicze otwory. Do pływania podnosi się też falochron na przedzie pojazdu i montuje podwyższony peryskop dla kierowcy. Pojazd wyposażono w dwie wydajne elektryczne pompy oraz awaryjną pompę ręczną służące do usuwania przeciekającej wody.

Użytkownicy czołgu[edytuj | edytuj kod]

Czołgi PT-76 znalazły się na uzbrojeniu pododdziałów rozpoznawczych przy dywizjach pancernych i zmechanizowanych Armii Radzieckiej. Znalazły się też w radzieckiej piechocie morskiej.

Czołgi PT-76 były i są używane w wielu krajach (liczba sztuk w 1996 roku):

Polska[edytuj | edytuj kod]

Wojsko Polskie używało PT-76 w Jednostkach Obrony Wybrzeża, a wcześniej w pododdziałach rozpoznawczych wojsk zmechanizowanych i pancernych. Dostawy sprzętu rozpoczęto w 1957 roku. Zakupiono łącznie 112 czołgów, z których część używana była do roku 1989.

W wojnach[edytuj | edytuj kod]

Czołgi tego typu brały udział w wielu wojnach: w Czeczenii, Wietnamie, Izrael – Syria, Izrael – Egipt oraz Indie – Pakistan[2]. PT-76 są obecnie (wiosna 2015) w dużych ilościach używane w konflikcie ukraińskim przez obie strony w warunkach uniemożliwiających użycie ciężkiego sprzętu (wiosna, roztopy, grząskie podłoże brak możliwości działania podstawowych czołgów).

Pojazdy na podstawie PT-76[edytuj | edytuj kod]

ZSRR[edytuj | edytuj kod]

  • BTR-50 – gąsienicowy transporter opancerzony.
  • ASU-85 – działo samobieżne.
  • ZSU-23-4 – samobieżne działo przeciwlotnicze
  • 2K12 Kub (KWADRAT) – system kierowanych rakiet ziemia–powietrze
  • 2K1 Mars – taktyczny zestaw rakietowy
  • 2P16 – taktyczny zestaw rakietowy

Czechosłowacja-Polska[edytuj | edytuj kod]

  • TOPAS – gąsienicowy transporter opancerzony

Chiny[edytuj | edytuj kod]

  • Typ 63 – chiński czołg lekki amfibijny

Egzemplarze muzealne[edytuj | edytuj kod]

PT-76 dysponują następujące placówki muzealne:

Inne zachowane egzemplarze[edytuj | edytuj kod]

  • Czołg-pomnik w miejscowości Lubrza, poświęcony poległym w czasie II wojny światowej. Czołg postawiony w zastępstwie działa samobieżnego SU-76, które trafiło do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego.

Przypisy

  1. a b c d e Michaił Bariatynskij, Pławajuszczij tank PT-76, Broniekolekcja nr specjalny 1(5)/2004, (ros.)
  2. "Pancerni.net2"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]