Biała (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Biała
Herb
Herb Białej
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Biała
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1327
Burmistrz Arnold Aleksander Hindera
Powierzchnia 14,71 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

2605
182,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 48-210
Tablice rejestracyjne OPR
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Biała
Biała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała
Biała
Ziemia 50°23′08″N 17°39′51″E/50,385556 17,664167Na mapach: 50°23′08″N 17°39′51″E/50,385556 17,664167
TERC
(TERYT)
1610014
SIMC 0965223
Urząd miejski
Rynek 10
48-210 Biała
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Biała w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Biała (nazwa potoczna: Biała Prudnicka, nazwa dodatkowa w j. niem. Zülz[1]) – miasto w Polsce, położone w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Biała, której jest siedzibą, nad rzeką Białą.

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 414 i linia kolejowa Prudnik - Krapkowice. W 2007 r. ukończono budowę wschodniej obwodnicy miasta.

Według danych z 30 czerwca 2008 r. miasto liczyło 2605 mieszkańców[2].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 wymienione są dwie zlatynizowne nazwy miejscowości Bela alias Czolz.[3][4]

W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Czulcze.[5]

W niemieckojęzycznym opisie geograficznym pruskiego Śląska i hrabstwa kłodzkiego z 1832 roku podane są dwie nazwy miasta: Zülz oraz Bialy[6].

Polską nazwę Biała oraz niemiecką Zulz w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Baszta

Miejscowość znana od 1225 roku. Biała w następstwie wzmożonej kolonizacji, szczególnie niemieckiej, przybrała w 1285 r. nazwę Zülz. Osada otrzymała prawa miejskie w 1327 roku. W 1428 r. przez Białą przeszły znaczne siły wojsk husyckich, kierujących się w stronę Nysy. Doszło wtedy do krwawych potyczek, w których husyci pobili siły biskupie, lecz niedługo sami zostali pokonani. W 1502 i 1503 r. książę Jan Dobry, oprócz nadania statutów cechowych tkaczom, krawcom, piekarzom i szewcom, nadał mieszkańcom Białej specjalny przywilej, pozwalający na remont zniszczonych murów obronnych.

Po śmierci w 1532 r. ostatniego księcia piastowskiego w Opolu, Śląsk znalazł się w granicach korony czeskiej, którą władali Habsburgowie. Ich panowanie na Śląsku przypada na lata 1532–1792. Biała w owym czasie posiadała dobrze rozwinięty handel i rzemiosło oraz zamek. W 1564 r. Cesarz Ferdynand I Habsburg nadał statuty cechowe rzeźnikom, kowalom, ślusarzom, bednarzom, blacharzom i stolarzom. Wielokrotnie miasto trawiły pożary, z czego 2 największe w 1544 i 1791 roku. Wielkie straty w ludziach poniosła Biała podczas zarazy w 1633 i 1654 roku. W 1747 r. w Białej wybudowano w rynku nowy budynek dla władz miasta, określany jako ratusz. Po kolejnym wielkim pożarze w 1793 r. w mieście zaczęto budować murowane budynki.

Po całkowitym podziale dziedzictwa w 1872 r. zamek kupiło miasto. Począwszy od 1875 r. wykorzystywano go do celów oświatowych. Do 1925 r. mieściło się w nim seminarium nauczycielskie, następnie szkoła przygotowawcza dla dziewcząt, a po niej gimnazjum miejskie. W tym samym roku Biała obchodziła jubileusz 700-lecia istnienia.

W 1945 r. została w Białej spalona wschodnia pierzeja rynku z ratuszem. W wyniku II wojny światowej Biała znalazła się w granicach państwa polskiego. Większość mieszkańców miasta wysiedlono do Niemiec[potrzebne źródło]. W 1946 roku w zamku powstało gimnazjum, szkoła podstawowa, potem liceum ogólnokształcące, a w 1987 r. ta zabytkowa budowla została własnością Mody Polskiej. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Biała[8].

Obecnie Biała stanowi ośrodek usługowy o znaczeniu lokalnym; drobny przemysł dziewiarski i materiałów budowlanych. W mieście swoją siedzibę ma również zakład rozlewniczy, produkujący wody mineralne oraz napoje bezalkoholowe.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

zamek

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • układ urbanistyczny
  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, gotycki z XIV w., 1544 r., XVIII w.
  • kościół fil. pw. śś. Piotra i Pawła, z XIV w., 1690 r.
  • kapliczka, z XVIII w.
  • kapliczka, ul. Kilińskiego 14
  • cmentarz żydowski z XV–XX w.
  • zamek, późnorenesansowy z XVI w., 1640 r., XVIII w., XIX w.
  • mury miejskie obronne, z XV w. z basztami
    • brama - baszta Nyska
  • wieża wodna, z 1606 r.- XVII w., XX w.
  • dom, ob. zakonny elżbietanek, ul. Moniuszki 8, z 1868 r.
  • domy, ul. Prudnicka 11 (d. 6), 15 (d. 8)
  • dom, ul. Prudnicka
  • domy, zachodnia pierzeja Rynku, z XIX w.
  • domy, Rynek 14 (d. 20), 15 (d. 21), 17 (d. 23), 20 (d. 26), z XVII w.
  • domy, ul. Wałowa 1, 2, 9/11, z XVII w.
  • spichlerz, ul. Świerczewskiego 6.

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Według Spisu Powszechnego 2002 stosunki narodowościowe w mieście przedstawiały się następująco[10]:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  4. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  5. Franz Xaver Seppelt,"Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446", Franz Goerlich, Breslau 1912, str. 97. - tekst łaciński statutów w wersji zdygitalizowanej.
  6. red. Andrzej Hanich: Quellen zur Geschichte von Proskau. Źródła do dziejów Prószkowa. Opole: Państwowy Instytut Naukowy - Instytut Śląski w Opolu, Parafia Rzymskokatolicka św. Jerzego w Prószkowie, Urząd Miasta i Gminy w Prószkowie, 2012, s. 470. ISBN 978-83-7126-283-8.
  7. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.29.
  8. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.1.2013]. s. 102.
  10. Główny Urząd Statystyczny (GUS)
  11. Partnerstwo gmin: Biała - Marienheide (Niemcy). Oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Białej. [dostęp 2012-11-27].
  12. Partnerstwo gmin: Biała - Mĕsto Albrechtice (Czechy). Oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Białej. [dostęp 2012-11-27].
  13. Partnerstwo gmin: Biała - Vlčice (Czechy). Oficjalna strona Urzędu Miejskiego w Białej. [dostęp 2012-11-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]