Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny - Jugra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny – Jugra
Ханты-Мансийский автонoмный oкруг
Herb Flaga
Herb Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry Flaga Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry
Państwo  Rosja
Siedziba Chanty-Mansyjsk
Gubernator Natalia Komarowa
Powierzchnia 534 800 km²
Populacja (2004)
• liczba ludności

1 478 200
Strefa czasowa czas moskiewski+2, UTC +6:00
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Portal Portal Rosja
Krajobraz Okręgu – góra Manaraga (1820) na Uralu Subpolarnym
Krajobraz Okręgu
Górski krajobraz Uralu w pobliżu wsi Saranpaul

Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny – Jugra (ros. Ханты-Мансийский автономный округ – Югра, Chanty-Mansijskij awtonomnyj okrug – Jugra) – jednostka podziału administracyjnego w obrębie Federacji Rosyjskiej, wchodząca w skład obwodu tiumeńskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Chanty-Mansyjski OA – Jugra położony jest w zachodniej Syberii, na kontynencie azjatyckim, tuż przy granicy z Europą. Okręg leży w północnej Rosji, na wschód od Uralu, na równinnym terenie wchodzącym w skład środkowej części Niziny Zachodniosyberyjskiej. Jugra leży między 58° a 66° szerokości geograficznej północnej. Kraj z północy na południe rozciąga się na długości 900 km, a ze wschodu na zachód – na 1400 km.

Od północy Okręg graniczy z Jamalsko-Nienieckim Okręgiem Autonomicznym, od północnego zachodu – z Republiką Komi, od południowego zachodu – z obwodem swierdłowskim, od południa – z wchodzącymi w skład obwodu tiumeńskiego rejonami: Tobolskim i Uwackim. Na wschodzie Jugra graniczy z Krasnojarskim Krajem, zaś na południowym wschodzie – z obwodem tomskim.

Łączna długość granic Chanty-Mansyjskiego OA wynosi 4750 km.

Strefa czasowa[edytuj | edytuj kod]

Chanty-Mansyjski OA – Jugra należy do jekaterynburskiej strefy czasowej (YEKT). UTC +6:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+5:00, a czas letni – UTC+6:00.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Ponad połowę obszaru Okręgu porasta tajga. Przez terytorium Jugry płyną liczne rzeki i strumienie. Na terenie obwodu znajdują się niezliczone jeziora oraz zajmujące wielkie obszary bagna.

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Chanty-Mansyjski OA w przeważającej części leży na Nizinie Zachodniosyberyjskiej. Na powierzchnię tę składają się obszary na których wysokości wynoszą 100-300 m n.p.m. W pobliżu rzek wysokości bezwzględne osiągają jeszcze niższe wartości: 10-50 m n.p.m.

W zachodniej, skrajnej części okręgu znajdują się niezbyt wysokie góry, stanowiące część pasma górskiego Uralu. W granicach Jugry ciągną się one na długości 450 km pasem szerokim na 30-45 km. Najwyższym punktem na mapie kraju jest szczyt Narodnaja – 1894 m n.p.m., leżący w Uralu Subpolarnym.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Rzeka na terenie Okręgu; w tle góry Ural
Zachód słońca nad chanty-mansyjską rzeką
Krajobraz na terenie Okręgu

Na terenie okręgu znajdują się liczne rzeki, stanowiące dopływy głównej rzeki Chanty-Mansyjskiego OA – Obu i jego głównego dopływu – Irtyszu. Najważniejsze z płynących przez teren Okręgu dopływy Obu to: Wach, Agan, Tromiegan, Wielki Juran, Pim, Wielki Sałym, Nazym, Sośwa Północna i Kazym, zaś głównymi dopływami Irtysza są: Konda i Sogom. Łączna długość rzek w granicach okręgu przekracza 30 000 km.

Rzeki Okręgu, podobnie jak rzeki w innych północnych krainach charakteryzuje wysoki poziom wód w okresie wiosenno-letnim, związany z topnieniem pokrywy śniegowej i spływaniem powstałej w wyniku tego wody do cieków wodnych.

W okresie zimowym rzeki pokryte są grubą warstwą lodu. Utrzymuje się ona przez okres ok. 6 miesięcy.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze obwodu położona jest ogromna liczba większych i mniejszych jezior, w tym ponad 29 000 o powierzchni przekraczającej 1 ha, a także 4 zajmujące obszar ponad 100 km² Są nimi: Kondinskij Sor, Leuszynskij Tuman, Bandemtor i Tromemtor.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Chanty-Mansyjski OA – Jugra leży w obszarze klimatów umiarkowanych wybitnie kontynentalnych, co charakteryzuje się dużymi różnicami temperatur pomiędzy latem a zimą.

Klimat Jugry charakteryzuje się m.in. szybką i gwałtowną zmianą warunków pogodowych, zarówno w ciągu doby, jak i w przypadku pór roku – zima nagle przechodzi wiosnę, a jesień w zimę.

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

Średnia temperatura stycznia w Jugrze wynosi od -18 °C na zachodzie do -24 °C wschodzie Okręgu. W rzeczywistości zimą w nocy temperatury potrafią spadać poniżej -45 °C. Najniższą zarejestrowaną temperaturę –59,3 °C zanotowano w 1973 r.

Zima na terytorium Okręgu jest surowa i długa, z grubą pokrywą śnieżną, zaś lato – krótkie i ciepłe. Przymrozki utrzymują się do późnej wiosny (do połowy czerwca) i pojawiają się już wczesną jesienią.

Klimat Okręgu charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem regionalnym. Najniższe temperatury w okresie zimowym rejestruje się w basenie rzeki Wach (rejon niżniewartowski).

Najcieplejszym miesiącem jest lipiec. Średnia temperatura w tym okresie waha się od +15,7 °C na północy do +18,4 °C na południu regionu. W okresie letnim zdarza się, że temperatury przekraczają 30 °C.

Opady[edytuj | edytuj kod]

temperatura i opady w Surgucie.

Roczna suma opadów wynosi 400-550 mm. Najwięcej opadów przypada na miesiąc lipiec, kiedy to spada ok. 15% tej sumy. Zalegająca zimą przez 180-200 dni pokrywa śnieżna osiąga grubość od 50 do 80 cm. Utrzymuje się ona od około końca października do początków maja.

Ciśnienie[edytuj | edytuj kod]

W okresie zimowym ciśnienie atmosferyczne na terenie Okręgu ma znacznie niższe wartości niż w innych częściach Azji północnej. Osłabienie działania wyżu azjatyckiego jest spowodowane napływem mas powietrza znad Atlantyku, powodującym także większe średnie opady śniegu i wyższe temperatury powietrza, niż na obszarach położonych na tej samej szerokości geograficznej, lecz bardziej na wschód. W lipcu ciśnienie przyjmuje średnie wartości 1005-1008 hPa, i jest wyższe niż w Azji Środkowej, lecz niższe niż w Arktyce.

Nasłonecznienie[edytuj | edytuj kod]

Dla Jugry charakterystyczna jest duża liczba dni ze słońcem, średnio terytorium Okręgu notuje się 1600-1900 godzin nasłonecznienia. Długość okres wegetacyjnego wynosi od 80 do 115 dni (dla porównania: w Polsce 180-210 dni).

Zimą przeważają wiatry południowe, zaś w okresie letnim – północne.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierzęcy w Chanty-Mansyjskim OA – Jugrze reprezentują liczne gatunki ssaków, spośród których wiele ma lokalne znaczenie gospodarcze dla życia myśliwych, dostarczając futer i mięsa. Należą do nich głównie drapieżne: lisy, pieśce, wiewiórki, sobole, kuny, norki, gronostaje, łasice, wydry i tchórze. Z innych gatunków mających gospodarcze znaczenie wymienić należy m.in. zające, krety, łosie i dzikie renifery. Ponadto na terenie Jugry żyją liczne gatunki gryzoni, nietoperze i inne ssaki.

Z ptaków w Jugrze występują m.in. dzikie gęsi i kaczki, kuliki, kuropatwy, głuszce, cietrzewie i jarząbki.

Na terenie regionu występują 42 gatunki ryb, m.in. jesiotr, sterlet, nelma (łosoś syberyjski) i sieja.

Charakterystyczną cechą Jugry, podobnie jak innych podmokłych krain jest występowanie w ciepłym okresie roku licznych gatunków owadów, z których wiele, pojawiających się w olbrzymich ilościach, jest dokuczliwych dla człowieka z powodu odżywiania się krwią ssaków.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Pokrywa roślinna Jugry charakteryzuje się wielką różnorodnością.

Na terenie Okręgu występuje głównie tajga, a także roślinność bagienna i dzikie łąki. W pobliżu licznych jezior występuje typowa dla tego ekosystemu roślinność, zaś w rejonach górskich – także roślinność wysokogórska o charakterze tundrowym.

Obszary leśne stanowią 52,1% powierzchni regionu. Składają się na to głównie średnia tajga, złożona głównie z drzew iglastych, z domieszką liściastych. Z gatunków iglastych najliczniej występują: sosna, świerk, cedr, modrzew i jodła.

Na przybrzeżnych obszarach, zalewanych niekiedy przez rzeki, znajduje się typowa roślinność łąkowa.

Na północy regionu, gdzie tajga stopniowo zaczyna przechodzić w lasotundrę, występują liczne gatunki porostów, stanowiące pokarm dla reniferów.

W poszyciu lasów oraz wśród błot rosną liczne jadalne gatunki roślin. Niegdyś pełniły one ważną rolę gospodarczą, obecnie odgrywają one jedynie rolę w tradycyjnej gospodarce części rdzennej ludności Okręgu. Z gatunków mających znaczenie w tym zakresie najliczniej występują żurawiny, borówki, dzikie porzeczki, moroszki, czeremcha, maliny, głóg i jarzębina.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na teranie Jugry znajdują się bogate złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, których eksploatacja jest jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki. Zostały one odkryte w latach 50. Złoża te stanowią część Zachodniosyberyjskiego Zagłębia Naftowego. Pierwsze złoże gazu w rejonie tego zagłębia zostało odkryte 21 września 1953 właśnie na terenie Chanty-Mansyjskiego OA, w pobliżu miasta Bieriozowo, zaś ropa naftowa odkryta została w 1959 r. Na terenie okręgu pierwszy odwiert powstał 25 września 1959 w rejonie wsi Szaim (dzisiejsze miasto Uraj).

Blisko 30 mln ha lasów dostarcza surowca dla przemysłu drzewnego i papierniczego. Ponadto na terenie okręgu rozwinięte związane z lasem myślistwo oraz pozyskiwanie owoców runa leśnego. Duże znaczenie ma rybołówstwo oraz chów reniferów i zwierząt futerkowych. Rolnictwo z powodu trudnych warunków klimatycznych i niekorzystnych warunków glebowych nie odgrywa znacznej roli.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Oprócz stanowiących podstawę gospodarki Chanty-Mansyjskiego OA gazu ziemnego i ropy naftowej w Okręgu wydobywa się złoto i kwarc, oraz węgiel kamienny. Odkryto również złoża rud żelaza, miedzi, cynku, ołowiu oraz rzadko występujących niobu i tantalu. W Jugrze wydobywa się ponadto boksyty i surowce mineralne: glinki ceramiczne, piasek budowlany i kamienie dekoracyjne. W położonej w należącej do Okręgu części gór Uralu pozyskuje się dla potrzeb przemysłu skały charakteryzujące się wysokimi właściwościami filtracyjnymi.

Na terenie Jugry znajdują się także złoża wód mineralnych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Chanty-Mansyjskiego OA zasadnicze znaczenie w transporcie odgrywa sieć rzeczna i linie kolejowe. Jedynie 29% towarów przewożone jest za pośrednictwem transportu samochodowego, a 2% – lotniczego. Długość linii kolejowych w granicach Jugry wynosi 1.106 km, zaś dróg – ponad 18 tys. km, z czego 11.000 posiada utwardzoną powierzchnię. W transporcie ropy naftowej i gazu ziemnego główną rolę odgrywają rurociągi. Ropociągi mają łącznie 6.283 km długości, a gazociągi – 19 500 km.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady osadnictwa ludzkiego na terytorium Jugry pochodzą z mezolitu. Zamieszkujące je ludy najprawdopodobniej stanowiły ludność protouralską, zanim jeszcze uległa ona podziałowi na Ugrofinów i Samojedów. W neolicie na terenie Okręgu mieszkały już ludy ugrofińskie, m.in. Chantowie. W epoce żelaza pojawiły się pierwsze organizmy państwowe, rodzaj księstw, obejmujących gród (czasem kilka) i jego bliskie otoczenie. W I tys. n.e. ludność Okręgu utrzymywała sporadyczne kontakty zarówno ze wschodem, jak i zachodem.

Rodzina chantyjska przed tradycyjnym domem koczowników

X w. – koniec XVI w[edytuj | edytuj kod]

Od XI w. ziemie Jugry stały się terenem rosyjskiej ekspansji handlowej prowadzonej z terenu Nowogrodu. Od XI w. w zachodniej części dzisiejszego terenu Okręgu zaczęły osiedlać się napływające z zachodu plemiona Mansów, wypierane ze swych dotychczasowych siedzib przez Rosjan i Komiaków. Ugrofińskie ludy zamieszkujące teren dzisiejszego OA (Chantowie i Mansowie) określane były przez Rusinów mianem Jugrowie (od komijskiego Jögra.), a kraj przez nich zamieszkany – Jugrą.

Od XIII w. większość ziem dzisiejszego Okręgu znajdowała się w dość luźnej zależności od Republiki Nowogrodzkiej. Od 1478, czyli od podbicia Nowogrodu przez Moskwę, ziemie Jugry weszły w skład Wielkiego Księstwa Moskiewskiego.

Na początku XVI w. ziemie Jugry zajęte zostały przez Tatarów i wchodziły w skład Chanatu Syberyjskiego. Stanowiły one jedną z ważniejszych części tego państwa.

W 1555 Rosja ponownie rozciągnęła nad Jugrą władzę zwierzchnią, gdyż władca Chanatu Syberyjskiego stał się wasalem carów rosyjskich. Wyrazem owej podległości była m.in. coroczna danina płacona w skórach sobolich, pozyskiwanych w dużej części na terenie Jugry. Gdy w 1563 chan Kuczum zerwał ową zależność i najechał ziemie cara, odwetowe wyprawy rosyjskie rozbiły chanat, a jedna z nich, pod dowództwem Jermaka, w 1582 ostatecznie przyłączyła większość terenu Chanty-Mansyjskiego OA do Rosji. Reszta terytorium została przyłączona wkrótce potem, do końca XVI w.

Kolonizacja rosyjska[edytuj | edytuj kod]

Mapa fragmentu ziem okręgu z 1701

Wkrótce po przyłączeniu tych ziem rozpoczęła się rosyjska kolonizacja Jugry: w 1593 na miejscu starego chantyjskiego grodu Sugmut-Basz, inaczej zwanego Chałumo-Sugmut co w przekładzie oznacza „brzozowy gródek” założono pierwsze rosyjskie miasto Bieriozow, obecnie Bieriozowo, a w 1594 założono miasto Surgut – obecnie największe skupisko ludności w Okręgu. Intensywne osadnictwo rosyjskie rozpoczęło się jednak dopiero w połowie, a nasiliło w końcu XVII w. i szybko doprowadziło do tego, ze autochtoniczna ludność kraju (Chantowie i Mansowie) już w XVIII w. stała się na terenach Okręgu mniejszością (obecnie stanowi ona poniżej 2% populacji.) W okresie tym rozpoczęto pierwsze systematyczne badania nad kulturą i językami rdzennej ludności. W 1708 większość terenów obecnego Chanty-Mansyjskiego OA weszły w skład utworzonej Guberni Syberyjskiej, a w 1775 – Guberni Tobolskiej.

Wiek XIX i początek XX[edytuj | edytuj kod]

W XIX w. na terytorium Jugry kontynuowana było osadnictwo rosyjskie. Obszar dzisiejszego obwodu był jednym z wielu miejsc zsyłki przeciwników politycznych caratu, w tym Polaków.

XIX wiek był także początkiem nowoczesności w rejonie. w 1844 pojawiły się na Obie i Irtyszu pierwsze parowce, zaś regularna komunikacja tym rodzajem transportu datuje się od lat 50. Napłynęły wówczas do Jugry kolejne rzesze osadników, wśród których znajdowali się nie tylko, jak poprzednio, pionierzy i myśliwi, ale też kupcy i uczeni. W 1859 po Obie i Irtyszu, m.in. przez teren Jugry pływało 7 parowców, 1904 – 107, а w 1913 – już 220.

W 1909 zbudowano pierwszą linię telefoniczną, łączącą kraj z resztą Rosji.

Utworzenie autonomii[edytuj | edytuj kod]

Okręg utworzono 10 grudnia 1930 jako Ostiako-Wogulski Okręg Narodowościowy (ros. Остяко-Вогульский национальный округ). Utworzenie Ostiako-Wogulskiego Okręgu Narodowościowego miało na celu przyznanie ograniczonej autonomii autochtonicznym ludom zachodniej SyberiiOstiakom (Chantom) i Wogułom (Mansom), i było elementem polityki tzw. korienizacji – przyznawania uprawnień nierosyjskim narodom, zamieszkującym Rosję, dawniej gnębionym i wynaradawianym przez carat.

Wraz z utworzeniem okręgu utworzono nowe osiedle – Ostiako-Wogulsk, mające być ośrodkiem administracyjnym okręgu.

Ponieważ nazwa Okręgu: Ostiako-Wogulski pochodziła od rosyjskich nazw obu narodów, w 1940 okręg został przemianowany na Chanty-Mansyjski Okręg Narodowościowy (ros. Ханты-Мансийский национальный округ), która to nazwa zawiera w sobie pochodzące z ojczystych języków obu narodów nazwy Chantów i Mansów.

Zmiana nazwy okręgu nastąpiła razem ze stosowną zmianą nazwy stolicy Jugry z Ostiako-Wogulsk na Chanty-Mansyjsk.

7 października 1977 Chanty-Mansyjski Okręg Narodowościowy przemianowano na Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny (ros. Ханты-Мансийский автoнoмный округ). Wiązało się to z pewnym poszerzeniem autonomii.

Po rozpadzie ZSRR okręg, znajdujący się na terytorium Rosji otrzymał w przyjętej w 1993 Konstytucji Federacji Rosyjskiej status pełnoprawnego podmiotu tej federacji (art. 65).

25 lipca 2003 rozporządzenie prezydenta Rosji zmieniło oficjalną nazwę Okręgu na obowiązującą obecnie – Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny – Jugra. Dodanie słowa „Jugra” miało na celu nawiązanie do tradycyjnej, staroruskiej nazwy ziem wchodzących w skład okręgu.

Odkrycie złóż ropy naftowej i gazu ziemnego[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. na terenie ówczesnego Chanty-Mansyjskiego ON zostały odkryte złoża gazu ziemnego, które okazały się częścią wielkiego Zachodniosyberyjskiego Zagłębia Naftowego, obejmującego także tereny położone poza Okręgiem. Pierwsze złoże zostało odkryte 21 września 1953 w pobliżu miasta Bieriozowo. Dalsze badania odkryły także obecność ropy naftowej, która na terenie Jugry trysnęła 25 września 1959 w rejonie wsi Szaim, na miejscu której znajduje się dziś miasto Urai.

Odkrycia te i związany z nimi rozwój przemysłu naftowego spowodowały szybki napływ kolejnych osadników i ogromny, dwunastokrotny wzrost liczby ludności Jugry: ze 118 000 w 1956 do 1 478 000 w 2006.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

W 2006 Chanty-Mansyjski OA zamieszkiwało 1.478 178 osób. Ludność miejska stanowi 91,3% populacji, a wiejska – 8,7%. Gęstość zaludnienia wynosi 2,7 os./km².

Liczba mieszkańców okręgu systematyczna rośnie, od spisu powszechnego w 2002 do 1 stycznia 2006 wzrosła ona o 45,4 tys. osób, co stanowi 3,16%. Wzrost ten jest wynikiem zarówno dodatniego salda migracji, jak i przyrostu naturalnego. Region ten bowiem, jako jedna z niewielu części Rosji wykazuje przewagę liczby urodzeń nad liczbą zgonów. W 2002 urodziło się tutaj 19 958 osób (przyrost 13,5‰), a zmarło 10 415 (7,1‰), co daje przyrost naturalny rzędu +6,4‰.

Zmiany liczby mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

W okresie ZSRR nastąpił znaczny wzrost zaludnienia okręgu. Związane było to z odkrywaniem w latach 50. i 60. złóż ropy naftowej i gazu ziemnego, a następnie z rozwojem przemysłu, zwłaszcza naftowego w tym regionie. Po upadku ZSRR i powstaniu niepodległej Rosji. Okręg jest jednym z niewielu terenów Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu, którego ludność nie zmniejsza się, a wręcz przeciwnie – zwiększa (w ciącu 2005 liczba ludności wzrosła o 9,2 tys. osób, t.j. o 0,63%). Obecnie (stan na 1 stycznia 2006) Jugrę zamieszkuje 1.478 200 osób. Oznacza to, iż w ciągu ostatniego półwiecza populacja Jugry wzrosła 12-krotnie.

Wzrostowi ogólnej liczby ludności towarzyszy spadek udziału procentowego w populacji ludności rdzennej – Chantów i Mansów.

Chant – rdzenny mieszkaniec Okręgu
Kobiety chantyjskie w tradycyjnych strojach
rok liczba mieszkańców udział Chantów i Mansów
1939 93.300 19,3%
1956 118.000 ok. 15%
1961 134.000 ok. 14%
1965 194.000 ok. 10%
1970 272.000 ok. 7,5%
1977 460.000 poniżej 5%
1980 616.000 ok. 3,5%
2004 1.456.000 ok. 1,9%
2006 1.478.000 ok. 1,8%

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Według spisu powszechnego z 2004 na terenie Jugry zamieszkują przedstawiciele 123 narodowości, głównie należących do narodów słowiańskich, w mniejszym stopniu też tureckich i ugrofińskich.

Zdecydowaną większość ludności Chanty-Mansyjskiego OA stanowią Rosjanie (66,1%), zaś narody, od których pochodzi nazwa Okręgu – Chantowie i Mansowie – odpowiednio 1,2% i 0,7%.

Krajobraz przedgórza polarnego Uralu
Jedna z rzek w Chanty-Mansyjskim OA

Szczegółowy skład etniczny Chanty-Mansyjskiego OA:

Zmiany liczebności i udziału procentowego w populacji głównych grup etnicznych na przestrzeni lat (według danych ze spisów powszechnych)

1939 1959 1970 1979 1989 2002
Chantowie 12.238 (13,1%) 11.435 (9,2%) 12.222 (4,5%) 11.219 (2,0%) 11.892 (0,9%) 17.128 (1,2%)
Mansowie 5.768 (6,2%) 5.644 (4,6%) 6.684 (2,5%) 6.156 (1,1%) 6.562 (0,5%) 9.894 (0,7%)
Nieńcy 852 (0,9%) 815 (0,7%) 940 (0,3%) 1.003 (0,2%) 1.144 (0,1%) 1.290 (0,1%)
Komiacy 2.436 (2,6%) 2.803 (2,3%) 3.150 (1,2%) 3.105 (0,5%) 3.000 (0,2%) 3.081 (0,2%)
Rosjanie 67.616 (72,5%) 89.813 (72,5%) 208.500 (76,9%) 423.792 (74,3%) 850.297 (66,3%) 946.590 (66,1%)
Ukraińcy 1.111 (1,2%) 4.363 (3,5%) 9.986 (3,7%) 45.484 (8,0%) 148.317 (11,6%) 123.238 (8,6%)
Tatarzy 2.227 (2,4%) 2.938 (2,4%) 14.046 (5,2%) 36.898 (6,5%) 97.689 (7,6%) 107.637 (7,5%)
Pozostali 1.026 (1,1%) 6.115 (4,9%) 15.629 (5,8%) 43.106 (7,6%) 163.495 (12,7%) 223.959 (15,6%)

Rdzenni mieszkańcy Jugry[edytuj | edytuj kod]

Rdzennymi mieszkańcami Chanty-Mansyjskiego OA są Chantowie i Mansowie.

Information icon.svg Osobny artykuł: Chantowie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Mansowie.

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Większość ludności Jugry wyznaje prawosławie, część – islam, sporą grupę stanowią niewierzący. Istnieje także niewielka grupa (kilkaset do kilku tys.) osób, należących do rdzennej ludności Syberii która wyznaje tradycyjne wyznania szamanistyczne. W ostatnich latach w wyniku nasilonej akcji ewangelizacyjnej prowadzonej przez przybyłych z zachodu misjonarzy wielu mieszkańców Jugry przyłączyło się do wspólnot religijnych wyrosłych na gruncie protestantyzmu (m.in. baptystów i ewangelicznych chrześcijan)

Na terenie obwodu działa 51 parafii prawosławnych (Chanty-Mansyjsk jest stolicą eparchii chanty-mansyjskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego), 26 wspólnot muzułmańskich, 1 parafia rzymskokatolicka, 40 innych chrześcijańskich organizacji religijnych, związanych z wyznaniami protestanckimi, oraz 12 innych wspólnot i organizacji wyznaniowych.

Gęstość zaludnienia[edytuj | edytuj kod]

Średnia gęstość zaludnienia w Chanty-Mansyjskim OA wynosi 2,8 os./km² W praktyce istnieją bardzo duże rozbieżności pomiędzy różnymi częściami kraju. Na południu jest to kilkanaście, a w pobliżu miast kilkadziesiąt osób na km² (w dużych miastach – ponad kilkaset), zaś na obszarach północnych 1 osoba przypada na kilka km².

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Stolicą Okręgu jest miasto Chanty-Mansyjsk. Największymi miastami na terenie Autonomii są Surgut, Niżniewartowsk i Nieftiejugansk.

16 największych miast zamieszkuje 78% ludności Okręgu, zaś cała ludność miejska stanowi 91% populacji Jugry.

Najważniejsze miasta i osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005):

Dworzec w Surgucie – największym mieście Okręgu.
Dworzec w Surgucie
Centrum narciarskie w Chanty-Mansyjsku
Surgut w zimie.
Ulica w Surgucie
Miasto nazwa rosyjska liczba
mieszkańców
Surgut Сургут 291.750
Niżniewartowsk Нижневартовск 240.067
Nieftiejugansk Нефтеюганск 111.518
Chanty-Mansyjsk Ханты-Мансийск 57.300
Kogałym Когалым 56.950
Niagań Нягань 54.187
Radużny Радужный 47.904
Miegion Мегион 47.164
Pyt-Jach Пыть-Ях 41.528
Uraj Урай 40.571
Łangiepas Лангепас 39.796
Lantor Лянтор 35.433
Jugorsk Югорск 31.014
Pojkowskij Пойковский 28.852
Sowietskij Советский 24.536
Biełojarskij Белоярский 19.516
Fiodorowskij Фёдоровский 19.004
Pokaczi Покачи 16.915
Isłuczinsk Излучинск 16.107
Biełyj Jar Белый Яр 14.287
Mieżdurieczenskij Междуреченский 11.194
Nowoagansk Новоаганск 9.973
Igrim Игрим 9.335
Wysokij Высокий 8.007
Priobie Приобье 7.333
Bieriozowo Берёзово 6.930
Talinka Талинка 5.615
Barsowo Барсово 5.598
Pionierskij Пионерский 5.324
Kondinskoje Кондинское 3.881
Oktiabrskoje Октябрьское 3.822
Mortka Мортка 3.713

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Z obszaru Chanty-Mansyjskiego OA – Jugry wyodrębnione są tereny większości dużych miast. Obejmują one obszar samego miasta, czasem też kilku miejscowościami położonymi w pobliżu. Okręgów takich jest 22. Pozostała powierzchnia Jugry podzielona jest na 9 rejonów.

Okręgi miejskie[edytuj | edytuj kod]

Okręg miejski Nazwa rosyjska liczba mieszkańców
Chanty-Mansyjsk Ханты-Мансийск 57.300
Biełojarskij Белоярский 19.516
Jugorsk Югорск 31.014
Kogałym Когалым 57.160
Łangiepas Лангепас 39.796
Miegion Мегион 55.171
Nieftiejugansk Нефтеюганск 111.518
Niżniewartowsk Нижневартовск 240.067
Niagań Нягань 59.802
Pokaczi Покачи 16.915
Pyt-Jach Пыть-Ях 41.528
Radużny Радужный 47.904
Surgut Сургут 291.750
Uraj Урай 41.275

Rejony[edytuj | edytuj kod]

Pozamiejska powierzchnia Chanty-Mansyjskiego OA – Jugra podzielona jest na 9 rejonów.

Rejon nazwa rosyjska liczba mieszkańców w tym: miasto w tym: wieś Siedziba władz
Biełojarski Белоярский район 9.592 --- 9.592 Biełojarskij
Bieriozowski Берёзовский район 27.133 16.265 10.868 Bieriozowo
Chanty-mansyjski Ханты-Мансийский район 17.488 --- 17.488 Chanty-Mansyjsk
Kondinski Кондинский район 35.135 23.505 11.630 Mieżdurieczenskij
Nieftiejugański Нефтеюганский район 47.094 28.852 18.242 Nieftiejugansk
Niżniewartowski Нижневартовский район 34.047 26.080 7.967 Niżniewartowsk
Oktiabrski Октябрьский район 29.710 13.034 16.676 Oktiabrskoje
Sowiecki Советский район 46.290 43.002 3.288 Sowietskij
Surgucki Сургутский район 111.806 74.322 37.484 Surgut

Władze[edytuj | edytuj kod]

Organem prawodawczym Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry jest miejscowa Duma, złożona z 25 członków, wybieranych na 5 lat, z czego 20 wybieranych jest w okręgach jednomandatowych, a 5 – z jednego, pięciomandatowego okręgu, obejmującego cała Jugrę. Stanowione przez ten organ prawa dotyczą spraw lokalnych i nie mogą być sprzeczne z ustawodawstwem ogólnorosyjskim.

Głową Okręgu jest gubernator. Obecnie, od 1995 funkcję tę sprawuje Aleksandr W. Filipienko.

Władzę wykonawczą w okręgu sprawuje lokalny rząd.

Języki urzędowe[edytuj | edytuj kod]

Językami urzędowymi na terenie Okręgu są zarówno język rosyjski, używany na co dzień przez blisko 99% populacji, jak i dwa języki rdzennych mieszkańców Jugry: chantyjski i mansyjski. W praktyce jednak w charakterze języka urzędowego stosowany jest tylko rosyjski, a znaczenie obu języków rdzennych mieszkańców jest symboliczne – wszyscy zamieszkujący kraj ludzie znają język rosyjski, a zaledwie nieco ponad połowa spośród 17 128 zamieszkujących Okręg Chantów i ok. 30% spośród 9 498 Mansów żyjących w OA zna język ojczysty.

Przyznanie statusu języka urzędowego mowom rdzennych mieszkańców jest zatem w zasadzie tylko rodzajem deklaracji mającej pokazać szacunek władz do tradycji i kultury Chantów i Mansów. Większe znaczenie języki te posiadają w innych dziedzinach życia, m.in. w systemie oświaty – w językach tych odbywa się nauczanie w niektórych szkołach i posiadają one też pewne inne przywileje, m.in. związane z wydawaniem w nich publikacji książkowych i prasowych.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Chanty-Mansyjskim OA mają oznaczenie 86 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]