Pierwiosnek lekarski
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Pierwiosnek lekarski | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | pierwiosnkowate |
| Rodzaj | pierwiosnek |
| Gatunek | pierwiosnek lekarski |
| Nazwa systematyczna | |
| Primula veris L. | |
| Synonimy | |
|
Primula officinalis (L.) Hill |
|
| Mapa zasięgu | |
 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Pierwiosnek lekarski, pierwiosnka lekarska) (Primula veris L.) – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Występuje w całej Eurazji z wyjątkiem dalekiej północy[2]. W Polsce częsty na niżu i w niższych położeniach górskich.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Liście
- Pomarszczone, podługowatojajowate, ściągnięte w ogonek, spodem omszone.
- Łodyga
- Głąbik kwiatowy wysokości do 40 cm.
- Kwiaty
- Zebrane w wielokwiatowy baldaszek na szczycie głąbika. Kwiat o dzwonkowatym, bladozielonym kielichu i ostro zakończonych działkach. Korona złocistożółtego koloru z osklepkami i 5 pomarańczowymi plamkami w gardzieli. Ma średnicę do 2 cm i nieco wycięte na szczycie płatki.
- Owoce
- Torebka krótsza od kielicha.
Biologia i ekologia [edytuj]
Bylina, hemikryptofit. Siedlisko: świetliste lasy (szczególnie nadrzeczne łęgi), pastwiska, zarośla, wzgórza. Kwitnie wczesną wiosną, od marca do maja. W kwiatach występuje heterostylia, która utrudnia samozapylenie. Pręciki i słupek dojrzewają równocześnie, kwiaty zapylane są przez motyle (entomogamia).
Ochrona [edytuj]
Roślina objęta częściową ochroną gatunkową w Polsce na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[3].
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina ozdobna uprawiana w ogródkach, często jako mieszaniec z innymi gatunkami.
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: cała roślina.
- Zbiór i suszenie: zbiera się w kwietniu i maju, suszy w temperaturze do 35 stopni.
- Działanie: ze względu na dużą ilość saponin napary i odwary z pierwiosnka pomagają przy leczeniu przeziębień, zapalenia gardła i krtani, grypy, zapalenia oskrzeli. Pomaga w leczeniu gruźlicy i pylicy płuc jako doskonały środek wykrztuśny. Kurację pierwiosnkiem zaleca się palaczom i osobom cierpiącym na reumatyzm. Okłady z odwaru zmniejszają obrzęki i bóle, przyśpieszają gojenie ran pooperacyjnych.
- Medycyna ludowa od wieków leczy odwarem z pierwiosnka migreny, bezsenność, napięcia nerwowe, dolegliwości miesiączkowe i okresu przekwitania. Wino z tego ziela zaleca się jako środek regulujący krążenie krwi.
- Pierwiosnek ma właściwości moczopędne, toteż jest stosowany do kuracji oczyszczających i odtruwających organizm.
- Napar z kwiatów dla dzieci: łyżkę suszu zalać szklanką wrzątku, przykryć, po kwadransie przecedzić i podzielić na trzy porcje. Podawać w ciągu dnia, po jedzeniu, jako środek wykrztuśny, lekko uspokajający, łagodnie nasenny lub na wzmocnienie.
- Odwar z korzeni i łodyg dla dorosłych: pół łyżki zmielonego suszu zalać szklanką wody, gotować przez 5 minut. Po przecedzeniu popijać po łyżce co 2-3 godziny we wszystkich opisanych wyżej przypadkach.
- Przeciwwskazania: skłonność do alergii i choroby przewodu pokarmowego jak choroba wrzodowa czy ostry nieżyt żołądka.
- Sztuka kulinarna: młode liście, bogate w witaminę C dodaje się do sałatek lub doprawia się nimi zupy. Młode kwiaty i pędy prymulki, surowe bądź gotowane, wymieszane z zieloną sałatą i cykorią są jedną z ulubionych potraw w Rosji i Wielkiej Brytanii.
Zmienność [edytuj]
Roślina bardzo zmienna, o wielu formach różniących się siedliskowo i geograficznie.
- Primula veris subsp. canescens – kserotermiczny, występuje na zachodzie i południu. Liście pod spodem pokryte gęstym kutnerem o włoskach ponad 0,5 mm, często rozgałęziających się. Nasada liścia stopniowo zbiegająca w oskrzydlony ogonek. Gatunek charakterystyczny dla rzędu Quercetalia pubescenti-petraeae[4].
- Primula veris L. subsp. macrocalyx (Bunge) Lüdi– liście na spodniej stronie nagie lub słabo owłosione pojedynczymi włoskami długości 0,3-0,5 mm. Blaszka stopniowo zwężająca się w ogonek. Synonimy: Primula macrocalyx Bunge, Primula uralensis Fisch. ex Rchb[2]
- Primula veris L. subsp. suaveolens (Bertol.) Gutermann & Ehrend. Synonimy: Primula columnae Ten., Primula suaveolens Bertol.[2]
- Primula veris L. subsp. veris– liście na spodniej stronie nagie lub słabo owłosione pojedynczymi włoskami długości 015-0,3 mm. blaszka nagle przechodząca w ogonek.
- Tworzy mieszańce z pierwiosnkiem bezłodygowym i p. wyniosłym[5].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 81)
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
